Hà Nội sắp tái cấu trúc không gian xanh đô thị: Loạt 'đất vàng' Tràng Tiền, Thanh Niên, Hoàng Diệu được thí điểm thiết kế mới

UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân đối với Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước, trong đó đáng chú ý là đề xuất thí điểm thiết kế các tuyến phố cảnh quan tại khu vực trung tâm Thủ đô.

Đây được xem là bước đi nhằm tái cấu trúc không gian xanh trong bối cảnh nội đô lịch sử ngày càng chịu áp lực lớn từ mật độ xây dựng cao và giao thông gia tăng.

Theo đề án, một số trục đường trung tâm như Tràng Tiền, Tràng Thi, Điện Biên Phủ, Hoàng Diệu và đường Thanh Niên được đề xuất thí điểm thiết kế tuyến phố cảnh quan thông qua việc bổ sung cây xanh, thảm cỏ và tổ chức lại không gian đi bộ.

Mục tiêu đặt ra là vừa nâng cao chất lượng môi trường sống, vừa bảo tồn và phát huy bản sắc cảnh quan đô thị đặc trưng của Hà Nội.

Trong số các tuyến được lựa chọn, với tuyến đường Thanh Niên - trục giao thông ven hồ Tây mang tính biểu tượng - được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để tổ chức lại cảnh quan. Tuyến đường hiện có vỉa hè rộng từ 4,5-6 m, hệ thống hạ tầng kỹ thuật đã được hạ ngầm, kết hợp hài hòa giữa cây xanh và mặt nước. Hệ cây xanh hiện hữu gồm phượng, dương xỉ, thiên tuế và dâm bụt.

Trên cơ sở đó, Sở Xây dựng đề xuất tăng cường thảm cỏ nhằm tạo dải ngăn cách an toàn giữa giao thông cơ giới và không gian đi bộ. Những khu vực có vỉa hè rộng sẽ được thiết kế cảnh quan, bố trí ghế ngồi hướng ra hồ Tây, tăng cường sự kết nối giữa mảng xanh và mặt nước. Tại dải phân cách, phương án trồng cây theo hướng phối kết đa tầng, đa tán được đưa ra, ưu tiên các loài hoa có sắc màu tươi sáng làm điểm nhấn, kết hợp với cây bóng mát có tán được tỉa cao trên 3,5 m để bảo đảm tầm nhìn và an toàn giao thông.

Với tuyến phố Tràng Tiền - không gian thương mại, dịch vụ và du lịch sôi động bậc nhất Thủ đô – bài toán cây xanh lại đặt ra theo hướng khác. Đây là một trong số ít tuyến phố trung tâm hiện không có cây xanh đường phố, trong khi vỉa hè chỉ duy trì từ 1,5-3 m và có nhiều ban công, logia vươn ra phố.

Giải pháp được đề xuất là lựa chọn chủng loại cây phù hợp, tăng mảng xanh nhưng không chiếm diện tích, không che khuất mặt tiền công trình và không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Cùng với đó, thành phố khuyến khích các hộ dân, cơ sở dịch vụ trồng cây, hoa tại ban công, logia nhằm “xanh hóa” không gian theo cách linh hoạt, phù hợp với đặc thù kiến trúc và sinh hoạt của tuyến phố.

Trong khi đó, với tuyến Hoàng Diệu - nơi tập trung nhiều trụ sở cơ quan, công trình công cộng và di tích lịch sử - lại sở hữu hệ thống cây xanh lâu năm, nhiều cây cổ thụ gắn với giá trị văn hóa và ký ức đô thị của Hà Nội. Vỉa hè rộng từ 4,5-6 m cùng hàng cây đã được quản lý, đánh số và chăm sóc thường xuyên tạo nên cảnh quan đặc trưng nổi tiếng của khu vực.

Tuy nhiên, sự không đồng nhất về chủng loại cây như phượng, xà cừ, dương xỉ, thiên tuế, dâm bụt khiến khả năng tạo sắc thái cảnh quan theo mùa còn hạn chế, trong đó cây dâm bụt chưa phát huy vai trò tạo màu sắc.

Để khắc phục, đơn vị tham mưu đề xuất tăng cường thảm cỏ ngăn cách giao thông với lối đi bộ, tổ chức lại dải phân cách theo hướng đa tầng, đa tán, bổ sung các loài hoa có màu sắc tươi nhằm tạo điểm nhấn nhưng vẫn bảo tồn giá trị lịch sử và bản sắc vốn có của tuyến phố.

Ở tầm nhìn dài hạn, đề án đặt mục tiêu phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và cây xanh đường phố chính của Hà Nội đến năm 2045 theo nguyên tắc phân vùng cảnh quan, gắn với cấu trúc đô thị đa cực, các hành lang xanh - mặt nước và hệ thống đô thị vệ tinh.

Các giải pháp được xây dựng nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn, cải tạo và phát triển mới, đồng thời nâng cao chất lượng môi trường sống và bản sắc cảnh quan của từng khu vực đô thị.

Riêng khu vực trung tâm, bao gồm nội đô lịch sử và nội đô mở rộng, được xác định là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa và lịch sử của Thủ đô, nơi có mật độ xây dựng cao và quỹ đất cây xanh hạn chế.

Do đó, định hướng tổ chức không gian xanh tập trung vào việc bảo tồn và nâng cao chất lượng các không gian xanh hiện hữu như hệ thống hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây, Trúc Bạch, các công viên, vườn hoa, tuyến cây xanh đường phố và không gian xanh trong các khu di tích, khu vực kiến trúc có giá trị.

Theo thống kê, hệ thống cây xanh đô thị Hà Nội hiện bao gồm cây xanh đường phố, cây xanh trong công viên, vườn hoa, khuôn viên công cộng và khu dân cư, được quản lý theo hai cấp là thành phố và cấp xã.

Việc thí điểm thiết kế các tuyến phố cảnh quan vì vậy không chỉ dừng lại ở việc trồng thêm cây xanh hay bổ sung thảm cỏ, mà còn là bước thử nghiệm quan trọng để Hà Nội định hình lại cách tiếp cận không gian xanh đô thị, hướng tới sự cân bằng giữa bảo tồn di sản, đáp ứng nhu cầu hiện tại và xây dựng một đô thị đáng sống hơn trong dài hạn.