Hai NSND cùng tuổi Bính Ngọ, làm Giám đốc Nhà hát: Người mang hàm Đại tá, người là 'nữ hoàng chèo miền Bắc'

NSND Quốc Trượng

Quốc Trượng sinh năm 1966 (tuổi Bính Ngọ) tại Bắc Ninh - vùng đất giàu truyền thống quan họ và nghệ thuật dân gian. Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ niềm say mê sân khấu, thường xuyên tham gia các hoạt động văn nghệ ở địa phương và nuôi dưỡng ước mơ theo đuổi con đường nghệ thuật chuyên nghiệp.

Năm 1983, ông trở thành sinh viên khóa đầu tiên của Khoa Kịch hát Dân tộc, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, cùng thời với nghệ sĩ Xuân Hinh.

Dù được đào tạo theo định hướng diễn viên chính kịch, Quốc Trượng lại sớm thể hiện thế mạnh ở các vai hề chèo. Theo lời gợi ý của thầy giáo, ông cùng Xuân Hinh tìm đến Mạnh Tuấn - nghệ sĩ được mệnh danh là “vua hề chèo” xứ Bắc, để học hỏi. Chỉ sau ít phút thử giọng, cả hai được nhận làm học trò, đặt nền móng cho sự nghiệp gắn bó với những vai diễn hài hước, duyên dáng nhưng giàu chiều sâu.

Sau khi tốt nghiệp, Quốc Trượng công tác tại Đoàn Chèo Hà Bắc, sau đó chuyển về Đoàn Chèo Tổng cục Hậu cần (nay là Nhà hát Chèo Quân đội). Vai Tùng “lò gạch” trong vở "Người đàn bà bất hạnh" của tác giả Trần Trí Trắc đã giúp ông giành giải Nghệ sĩ xuất sắc tại Hội thi Tài năng Sân khấu Trẻ toàn quốc năm 1991, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp và đưa tên tuổi ông đến gần hơn với công chúng.

Năm 2003, đạo diễn Khải Hưng mời Quốc Trượng đảm nhận vai Ngọc Hoàng trong chương trình "Gặp nhau cuối năm" (Táo Quân). Ông là người đầu tiên thể hiện hình tượng này trên sóng truyền hình. Vai diễn Ngọc Hoàng của Quốc Trượng mang màu sắc hoạt náo, linh hoạt và đậm chất hề chèo. Dù chỉ tham gia một mùa duy nhất do bận công tác, vai diễn vẫn để lại dấu ấn riêng trong lòng khán giả.

Bên cạnh hoạt động biểu diễn, Quốc Trượng còn được giao vai trò quản lý. Năm 2007, ông giữ cương vị Phó Trưởng đoàn nghệ thuật Tổng cục Hậu cần. Đến năm 2010, ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc, rồi sau đó là Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội.

Trên cương vị này, ông góp phần ổn định tổ chức, phát triển hoạt động biểu diễn và đào tạo, đồng thời là cấp trên trực tiếp của Tự Long khi nghệ sĩ này còn giữ chức Phó Giám đốc nhà hát. Cuối tháng 12/2024, ông nghỉ hưu theo chế độ; từ ngày 1/1/2025, NSND Tự Long được bổ nhiệm kế nhiệm vị trí Giám đốc.

Với những đóng góp bền bỉ cho nghệ thuật chèo, Quốc Trượng được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 2015. Ông mang quân hàm Đại tá.

Về đời tư, NSND Quốc Trượng có cuộc hôn nhân hạnh phúc bên nghệ sĩ chèo Lâm Thanh, kém ông 13 tuổi và hiện là Trưởng đoàn Diễn 2 của Nhà hát Chèo Quân đội. Hai người quen nhau khi cùng tham gia vở Cá mè đè cá chép, nên duyên vợ chồng vào cuối năm 2001 và có hai con đủ nếp, đủ tẻ. Sau hơn hai thập kỷ gắn bó, họ vẫn giữ được sự thấu hiểu và đồng điệu nhờ chung niềm đam mê nghệ thuật.

Sau khi nghỉ hưu, ông dành thời gian cho gia đình và tận hưởng nhịp sống bình dị. Trên mạng xã hội, người nghệ sĩ gạo cội thường chia sẻ những khoảnh khắc đời thường giản dị, cho thấy một hình ảnh gần gũi phía sau ánh đèn sân khấu.

NSND Thanh Ngoan

Thanh Ngoan, sinh năm 1966 (tuổi Bính Ngọ) tại Thái Thụy, Thái Bình cũ, nay là Hưng Yên. Bà là một trong những gương mặt tiêu biểu của nghệ thuật chèo. Sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, bà sớm được tiếp xúc với làn điệu chèo và nuôi dưỡng niềm đam mê.

Từ nhỏ, Thanh Ngoan đã được xem là “thần đồng” của làng chèo. Mới 9 tuổi, bà đã tham gia biểu diễn trong nhiều chương trình nghệ thuật cả trong và ngoài tỉnh. Năm 13 tuổi, bà được tuyên dương là Thanh thiếu niên xuất sắc của tỉnh Thái Bình và cũng trong năm đó chính thức gia nhập Nhà hát Chèo Việt Nam - cái nôi đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ chèo chuyên nghiệp.

Trong sự nghiệp biểu diễn, Thanh Ngoan được đánh giá là nghệ sĩ đa tài khi thể hiện thành công cả hai dạng vai khó là đào lệch và đào thương. Vai diễn chuyên nghiệp đầu tiên của bà là Đào Huế trong vở chèo “Chu Mãi Thuần”.

Sau đó, nữ nghệ sĩ tiếp tục khẳng định tên tuổi qua nhiều tác phẩm kinh điển, đặc biệt là vai diễn trong vở “Quan Âm Thị Kính” - một trong những vở chèo tiêu biểu của sân khấu truyền thống Việt Nam.

Dù đảm nhận vai lớn hay nhỏ, có nhiều hay ít lời thoại, bà luôn dành trọn tâm huyết để sáng tạo và làm mới nhân vật, tạo nên dấu ấn riêng trong lòng khán giả. Chính vì vậy, bà được công chúng ưu ái gọi là “nữ hoàng chèo miền Bắc”.

Không chỉ thành công trên sân khấu với vai trò diễn viên, Thanh Ngoan còn ghi dấu ấn ở lĩnh vực đạo diễn. Năm 2007, bà đảm nhiệm vị trí đạo diễn tại Nhà hát Chèo Hà Nội, dàn dựng nhiều chương trình và vở diễn nổi bật như “Trinh phụ hai chồng”, “Rồng Phượng”, “Vân dại”, “Áo khoác da người”, cùng các chương trình Hát Xẩm và “Năm cung Chèo”.

Đặc biệt, bà được biết đến là một trong những nghệ sĩ tiên phong đưa yếu tố ca trù vào chèo qua vai chủ quán Hồng Châu trong vở “Hồ Xuân Hương”, góp phần làm phong phú thêm ngôn ngữ biểu đạt của sân khấu truyền thống.

Với quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc và bền bỉ, Thanh Ngoan đã giành nhiều giải thưởng quan trọng như Huy chương Vàng tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp các năm 1988, 1990, 1995; Huy chương Vàng Hội thi Tiếng hát Chèo các năm 1981, 1992; Huy chương Vàng Hội thi Trích đoạn Chèo hay năm 1993. Năm 2000, bà nhận Giải thưởng Sao Đỏ của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam; năm 2016 được trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.

Năm 2001, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Đến năm 2012, Thanh Ngoan trở thành Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam. Năm 2019, nữ nghệ sĩ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân nhằm ghi nhận những đóng góp to lớn cho nghệ thuật chèo. Năm 2020, bà bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Nghệ thuật học.

Hiện nay, NSND Thanh Ngoan giữ cương vị Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Nghệ thuật Biểu diễn Truyền thống Việt Nam, đơn vị do Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) thành lập. Trung tâm hướng tới mục tiêu bảo tồn, phát huy các giá trị nghệ thuật truyền thống dân tộc, đặc biệt chú trọng những loại hình đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Về đời tư, bà từng trải qua một cuộc hôn nhân không trọn vẹn và có một con trai. Hiện tại, nữ nghệ sĩ đã tìm được hạnh phúc bên người chồng làm trong ngành xây dựng, kém 7 tuổi. Sau nhiều thăng trầm, Thanh Ngoan vẫn bền bỉ cống hiến cho nghệ thuật chèo, trở thành hình mẫu tiêu biểu của người nghệ sĩ tận tâm với nghề và với di sản văn hóa dân tộc.