Hai siêu cường châu Á biến già hóa dân số thành nền tảng hợp tác chiến lược

Sau nhiều năm quan hệ song phương liên tục dao động và không ít giai đoạn căng thẳng do cạnh tranh trong các ngành công nghệ cao, giữa Hàn Quốc và Trung Quốc đang xuất hiện một “mẫu số chung” mới: già hóa dân số diễn ra với tốc độ rất nhanh, kéo theo những điều chỉnh sâu rộng về tăng trưởng, tài khóa - an sinh và cấu trúc thị trường lao động.

Chủ đề này đã được đưa vào chương trình trao đổi cấp cao trong các cuộc tiếp xúc giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Hàn Quốc từ năm ngoái, với thông điệp trọng tâm là tăng cường hợp tác để ứng phó các biến đổi kinh tế do tỷ lệ sinh thấp tại cả 2 nền kinh tế.

Tháng 11, bên lề Hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), hai bên ký một thỏa thuận hợp tác về “nền kinh tế bạc” - nhóm ngành hiện hữu và mới nổi phục vụ nhu cầu của người cao tuổi. Theo nội dung bài viết, phía Trung Quốc nhấn mạnh yêu cầu hướng tới kết quả “cùng có lợi”, hàm ý ưu tiên các lĩnh vực hợp tác ít nhạy cảm và có khả năng tạo giá trị kinh tế rõ rệt.

Trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc vào tháng 1, phía Hàn Quốc tiếp tục coi nền kinh tế bạc là khu vực có “dư địa hợp tác rất lớn”, bất chấp việc hai nước vẫn cạnh tranh gay gắt ở những phân khúc khác của thị trường toàn cầu. Nhiều nhà phân tích đồng tình rằng đây có thể trở thành điểm tựa hợp tác tương đối “ít nhạy cảm” trong quan hệ song phương, nhất là trong bối cảnh môi trường địa chính trị còn nhiều biến số.

Theo ông Xu Tianchen, nền kinh tế bạc hội tụ 2 đặc điểm quan trọng: ít nhạy cảm hơn so với các lĩnh vực công nghệ chiến lược; và một thị trường tăng trưởng nhanh ở cả 2 quốc gia.

Già hóa “nhanh hơn dự báo” và áp lực chính sách gia tăng

Bài viết nhấn mạnh quá trình già hóa tại cả Hàn Quốc và Trung Quốc đang diễn ra nhanh hơn nhiều so với kỳ vọng của hoạch định chính sách.

Hàn Quốc được mô tả là quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới và đã bước vào nhóm “xã hội siêu già”. Tới năm 2025, nhóm dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm hơn 21% (tương đương 10,84 triệu người).

Trung Quốc chưa ở mức đó, nhưng mức suy giảm tỷ lệ sinh được đánh giá là thậm chí mạnh hơn. Dân số giảm năm thứ 4 liên tiếp vào năm 2025; tỷ lệ sinh xuống mức thấp nhất kể từ năm 1949. Dự báo tới năm 2035, Trung Quốc sẽ có hơn 400 triệu người từ 60 tuổi trở lên.

Hàn Quốc có kinh nghiệm, Trung Quốc có quy mô

Theo giáo sư quản lý chiến lược tại Trường Kinh doanh Đại học Hanyang, trải nghiệm sớm của Hàn Quốc trong việc ứng phó già hóa nhanh giúp nước này tích lũy năng lực về quản trị dịch vụ chăm sóc, thiết kế thể chế, và công nghệ y tế số.

Trung Quốc - trong bối cảnh nhanh chóng mở rộng cơ sở hạ tầng chăm sóc người cao tuổi để đáp ứng nhu cầu bùng nổ - có thể tận dụng các giải pháp đã được Hàn Quốc kiểm chứng, nhất là các mô hình vận hành và tiêu chuẩn dịch vụ.

Ông Gary Ng lập luận theo hướng bổ sung nguồn lực: Trung Quốc không thiếu vốn và năng lực sản xuất, nhưng điểm nghẽn nằm ở đổi mới trong chăm sóc người cao tuổi, cùng với bảo hiểm và thiết bị y tế tiên tiến. Đổi lại, các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể tiếp cận một thị trường lớn hơn đáng kể.

Bài viết dẫn dự báo của Viện Nghiên cứu Lão hóa Fudan rằng quy mô nền kinh tế người cao tuổi Trung Quốc có thể đạt 19 nghìn tỷ nhân dân tệ (2,74 nghìn tỷ USD) vào năm 2035, tương đương gần 13,6% GDP Trung Quốc năm 2025 (theo cách tính trong báo cáo).

Ở cấp chính sách, Hội đồng Nhà nước Trung Quốc đã ban hành văn kiện chiến lược đầu tiên về phát triển nền kinh tế người cao tuổi vào năm 2024 và khuyến khích tích hợp công nghệ mới vào hệ thống chăm sóc, ví dụ robot hỗ trợ giao bữa ăn và bầu bạn. Theo ông Anthony W. D. Anastasi (Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải), khi một giải pháp được chấp thuận ở cấp địa phương, tốc độ nhân rộng có thể rất nhanh, trong khi quy mô thị trường tiềm năng là lớn.

Không gian hợp tác và các “giới hạn” chính trị - công nghệ

Một hướng hợp tác được nhắc đến là robot chăm sóc người cao tuổi ứng dụng AI - kết hợp phần cứng/cảm biến chính xác (được gợi ý là thế mạnh của Hàn Quốc) với dữ liệu huấn luyện AI quy mô lớn và năng lực sản xuất (được gợi ý là thế mạnh của Trung Quốc). Tuy nhiên, ông Anastasi cảnh báo hợp tác sâu trong các mảng như vậy có thể bị kìm hãm trong ngắn hạn, vì những công nghệ dạng này dễ bị xếp vào nhóm “công nghệ chiến lược”, từ đó trở nên nhạy cảm ngay cả khi ứng dụng trong bối cảnh dân sự.

Ông Gary Ng cũng nêu rủi ro an ninh dữ liệu, có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ và rủi ro chính sách đối với doanh nghiệp Hàn Quốc hoạt động tại Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng các “thắng lợi sớm” nhiều khả năng đến từ những mảng dựa trên tri thức và ít nhạy cảm hơn, như:

• Vận hành cơ sở chăm sóc người cao tuổi,
• Đào tạo và phát triển lực lượng lao động chăm sóc,
• Du lịch gắn với người cao tuổi, trong bối cảnh miễn thị thực và xu hướng “già hóa năng động” mở rộng nhu cầu tiêu dùng.

Theo ông Park Han-jin (Đại học Ngoại ngữ Hankuk), không gian R&D chung vẫn rộng, đặc biệt ở các ứng dụng AI và mở rộng thị trường tiêu dùng. Nếu được định hình theo hướng “đúng cách” - tức là quản trị rủi ro công nghệ, dữ liệu và chính sách một cách chặt chẽ - nền kinh tế bạc có thể phát triển thành một phân khúc công nghiệp lớn trong hợp tác Trung-Hàn.

Theo The Korea Times