Hàng không thế giới rung chuyển: Giá nhiên liệu tăng gấp đôi, nhiều hãng cạn tiền mặt

Giá nhiên liệu bay tăng mạnh đang trở thành một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đối với ngành hàng không toàn cầu. Theo Wall Street Jorrnal, các hãng bay trên khắp thế giới phải đối mặt với hàng tỷ USD chi phí phát sinh ngoài dự kiến trong năm 2026, buộc họ phải tăng giá vé, cắt giảm đường bay và rà soát lại toàn bộ mạng lưới khai thác nhằm hạn chế thua lỗ.

Nhóm chịu áp lực nặng nhất là các hãng hàng không giá rẻ. Spirit Airlines là trường hợp điển hình. Tại trụ sở của hãng ở Florida, đội ngũ vận hành đã phải theo dõi những chuyến bay cuối cùng trong bối cảnh công ty cạn dần lượng tiền mặt cần thiết để thoát khỏi phá sản. Sau khi không đạt được gói hỗ trợ từ Chính phủ Mỹ, Spirit buộc phải dừng hoạt động.

Diễn biến này đánh dấu sự đảo chiều mạnh so với kỳ vọng hồi đầu năm 2026. Khi đó, nhiều hãng hàng không vẫn dự báo nhu cầu du lịch cao sẽ giúp lợi nhuận tăng trưởng, đồng thời lên kế hoạch mở rộng đường bay và đầu tư thêm vào dịch vụ phòng chờ. Tuy nhiên, cú sốc giá nhiên liệu đã nhanh chóng làm thay đổi triển vọng của toàn ngành.

Áp lực tài chính cũng làm dấy lên khả năng tái cấu trúc trong ngành hàng không. Các nhà phân tích liên tục đặt câu hỏi về những thương vụ sáp nhập hoặc thâu tóm tiềm năng, trong bối cảnh một số hãng nhỏ có thể không đủ sức chống đỡ trước chi phí nhiên liệu tăng cao.

JetBlue Airways cũng đang chịu ảnh hưởng, dù ban lãnh đạo khẳng định hãng chưa đứng trước nguy cơ phá sản. CEO Joanna Geraghty đã gửi thông điệp trấn an nhân viên, trong khi các lãnh đạo khác thừa nhận giá nhiên liệu tăng là thách thức ngoài dự kiến. Chủ tịch JetBlue Marty St. George cho biết đầu năm hãng từng tin tưởng vào khả năng đạt mục tiêu lợi nhuận, nhưng hiện tại phải điều chỉnh theo thực tế thị trường.

JetBlue hiện đang phân tích dữ liệu để xác định những chuyến bay không tạo đủ doanh thu để bù đắp chi phí nhiên liệu, phí hạ cánh sân bay và bảo trì. Không chỉ JetBlue, nhiều hãng quốc tế như Air France, Cathay Pacific và Lufthansa cũng đã cắt giảm đường bay nhằm tiết kiệm chi phí.

American Airlines trong tháng 4 ước tính chi phí nhiên liệu của hãng có thể tăng thêm 4 tỷ USD và cảnh báo khả năng thua lỗ trong năm 2026. Điều này trái ngược hoàn toàn với dự báo chỉ 3 tháng trước đó, khi hãng còn kỳ vọng lợi nhuận điều chỉnh có thể đạt tới 2,70 USD/cổ phiếu. United Airlines cũng đã hạ mạnh triển vọng lợi nhuận.

Giá nhiên liệu tăng đang làm khoảng cách giữa các hãng lớn và các hãng nhỏ ngày càng rõ rệt. Các hãng hàng không lớn cho rằng họ vẫn có thể xoay xở bằng cách tăng giá vé và cắt giảm chuyến bay. Trong khi đó, các hãng giá rẻ chịu sức ép lớn hơn vì khách hàng của họ thường nhạy cảm với giá, khiến việc chuyển chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng trở nên khó khăn hơn.

Đối với Spirit, giá nhiên liệu có thể là chất xúc tác cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ, nhưng những vấn đề của hãng đã bắt đầu từ nhiều năm trước. Spirit gặp khó sau khi tòa án chặn thương vụ sáp nhập với JetBlue. Khi chiến tranh tại Iran nổ ra, hãng đang trong lần phá sản thứ 2 trong chưa đầy 2 năm. Việc giá nhiên liệu tăng mạnh sau đó đã phá vỡ kế hoạch tái cấu trúc, từ đó buộc ban lãnh đạo phải tìm kiếm hỗ trợ từ chính phủ.

Tuy nhiên, nội bộ chính quyền Trump không thống nhất về việc có nên cứu trợ Spirit hay không và nếu có thì hỗ trợ bằng cách nào. Một số trái chủ của Spirit cũng phản đối do lo ngại thỏa thuận cứu trợ có thể gây bất lợi cho họ về mặt tài chính. CEO Spirit - Dave Davis - gọi kết cục này là “thực sự đáng thất vọng”.

Các hãng hàng không giá rẻ khác cũng đã gặp quan chức chính phủ, bao gồm Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy và lãnh đạo Cục Hàng không Liên bang Bryan Bedford, để trao đổi về tình hình tài chính. Sau cuộc gặp, nhóm hãng này đề nghị chính quyền Trump hỗ trợ 2,5 tỷ USD nhằm bù đắp tác động từ giá nhiên liệu tăng.

Sự sụp đổ của Spirit lại mở ra cơ hội cho các đối thủ còn lại. Các hãng cạnh tranh có thể nhanh chóng lấp vào khoảng trống mà Spirit để lại trên thị trường. JetBlue ngay lập tức công bố 11 điểm đến mới từ Fort Lauderdale, Florida. Theo các nhà phân tích, việc Spirit rút khỏi thị trường sẽ loại bỏ một phần năng lực khai thác không sinh lời, qua đó giúp các hãng còn lại có quyền lực định giá cao hơn.

Lịch sử ngành hàng không từng chứng kiến nhiều đợt thanh lọc tương tự khi giá nhiên liệu tăng mạnh. Năm 2008, kinh tế toàn cầu suy yếu cùng chi phí nhiên liệu leo thang đã đẩy nhiều hãng bay vào phá sản. Trong cùng 1 tuần, Aloha Airlines, ATA Airlines và Skybus Airlines đều phải ngừng hoạt động.

Các lãnh đạo hàng không kỳ cựu cho rằng ngành đang quay lại kịch bản quen thuộc: tăng giá vé và cắt giảm lịch bay. CEO Avelo - Andrew Levy - cho biết tình hình hiện nay gợi nhớ đến năm 2008 và các hãng phải hành động nhanh. Avelo đang rà soát từng đường bay, thậm chí từng khung giờ khởi hành, để xác định những chuyến bay không còn đủ khả năng bù đắp chi phí khi giá nhiên liệu tăng.

Avelo cố gắng điều chỉnh kế hoạch đủ sớm để không khiến khách hàng bị ảnh hưởng đột ngột. Hãng chưa rút hoàn toàn khỏi đường bay nào, nhưng đã quyết định hoãn công bố một đường bay mới.

Tuy nhiên, việc tăng giá vé không hề dễ dàng đối với các hãng nhỏ. Với Avelo, giá vé cơ bản trung bình năm ngoái là 115 USD, nên việc cộng thêm 30 USD để bù chi phí nhiên liệu là mức tăng rất dễ nhận thấy đối với hành khách. Levy thừa nhận các hãng không thể chuyển toàn bộ chi phí tăng thêm sang khách hàng chỉ sau một đêm, nhưng cũng cho rằng họ gần như không còn lựa chọn nào khác.

Tính đến nay, giá vé máy bay đã tăng 5 lần kể từ khi chiến tranh Iran làm nguồn cung nhiên liệu bay bị siết chặt. Một đợt tăng giá thứ 6 cũng đang được triển khai. Các hãng kỳ vọng có thể bù đắp gần như toàn bộ phần chi phí nhiên liệu tăng thêm vào cuối năm, nhưng điều này còn phụ thuộc vào mức độ chấp nhận của hành khách.

CEO Southwest - Bob Jordan - cho biết doanh thu có thể đủ để bù chi phí nhiên liệu tăng, nhưng việc dự đoán giá nhiên liệu sẽ tăng tới đâu hoặc khách hàng sẽ phản ứng như thế nào là điều rất khó. Theo ông, các hãng hàng không không thể kiểm soát giá nhiên liệu. Cuối cùng, chính người tiêu dùng sẽ quyết định họ sẵn sàng trả bao nhiêu cho một chuyến bay.