Hậu ‘cơn sốt’ giá 5.500 USD/tấn: Kịch bản nào cho cà phê Việt tại thị trường khó tính nhất thế giới?

"Mỏ vàng" EU: Sức mua lớn nhưng không còn dễ dãi

Tại hội thảo "Giải pháp thúc đẩy chế biến sâu để tăng giá trị cho cà phê Việt", ông Trần Văn Công - Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại EU, đã đưa ra những nhận định sắc bén về cục diện thị trường và "tối hậu thư" cho các doanh nghiệp trong nước.

EU hiện là "trái tim" của ngành cà phê thế giới với kim ngạch nhập khẩu hằng năm lên tới 26,33 tỷ USD (khoảng 2,7 triệu tấn). Với mức tiêu thụ bình quân ấn tượng từ 15,7 - 20 kg/người/năm, đây là thị trường đích của bất kỳ quốc gia xuất khẩu nào.

Tuy nhiên, ông Công nhấn mạnh một sự thay đổi mang tính bản lề: Người tiêu dùng châu Âu không còn tìm kiếm cà phê giá rẻ.

"Thị trường đang chuyển dịch mạnh mẽ sang ưu tiên tính minh bạch, thương hiệu và sự bền vững. EU hiện là thị trường lớn nhất, nhưng cũng là nơi khắt khe nhất thế giới," ông Công nhận định.

Nghịch lý 5.500 USD/tấn và "khoảng trống" thương hiệu

Năm 2025 ghi nhận con số kỷ lục khi giá xuất khẩu bình quân đạt hơn 5.500 USD/tấn. Việt Nam vững vàng ở vị trí thứ hai về xuất khẩu cà phê vào EU (đạt 3,2 tỷ USD) và là quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn thứ hai vào thị trường này, chỉ sau Anh. Thế nhưng, đằng sau những con số hào nhoáng là một thực tế phũ phàng:

Giá trị thu về vẫn chưa tương xứng, phần lớn vẫn là cà phê nhân, chiết xuất và đóng gói thô; nhiều người Âu uống cà phê Việt nhưng không hề biết đó là sản phẩm của Việt Nam. Chúng ta đang mạnh ở "gốc" (nguồn cung) nhưng lại bỏ trống "ngọn" (giá trị gia tăng cao); mức giá cao của năm 2025 chủ yếu do biến động tỷ giá hơn là sự cải thiện thực chất về chất lượng hay thương hiệu.

‘Luật chơi mới’ từ năm 2026

Bước sang năm 2026, các nhà mua tại EU đã không còn sự hào hứng của giai đoạn sốt giá. Thay vào đó là thái độ thận trọng và siết chặt. EU không còn kiểm tra xác suất mà chuyển sang đánh giá toàn diện năng lực đáp ứng tiêu chuẩn. Danh mục thuốc bảo vệ thực vật bị cấm liên tục kéo dài, các chất thay thế trước đây cũng bắt đầu bị loại bỏ.

Quy định chống phá rừng (EUDR) là "bức tường lửa" mới. EU yêu cầu minh bạch tuyệt đối dữ liệu vùng trồng. Với thực trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ dữ liệu như hiện nay, cà phê Việt đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng ngay lập tức.

Trước sức ép bủa vây, ông Trần Văn Công khẳng định: chế biến sâu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Để tái định vị vị thế, ngành cà phê cần thực hiện cuộc cách mạng trên ba trụ cột:

-Chuyển dịch cơ cấu sản phẩm: Giảm dần xuất khẩu nhân xanh; tập trung vào cà phê hòa tan, chiết xuất, viên nén (capsule) và các dòng Robusta đặc sản chất lượng cao.

-Số hóa vùng trồng: Chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc. Đây không còn là lợi thế cạnh tranh mà là "tấm vé thông hành" để vào cửa EU.

-Bán "câu chuyện", không chỉ bán hạt: Xây dựng thương hiệu gắn liền với địa danh (Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai). Với người châu Âu, giá trị sản phẩm nằm ở sự tin tưởng và những giá trị nhân văn đằng sau bao bì.

Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại EU cũng chỉ rõ, Việt Nam cần tinh tế hơn trong việc tiếp cận từng phân khúc: Đức & Hà Lan: Tập trung làm "nhãn hàng riêng" cho các hệ thống bán lẻ. Ý, Tây Ban Nha, Pháp: Đẩy mạnh dòng rang xay và phối trộn đặc trưng. Bắc Âu: Ưu tiên cà phê hữu cơ, đặc sản có chứng nhận bền vững.

Giai đoạn tăng trưởng dựa vào thiên thời và giá cả đã khép lại. Năm 2026 là khởi đầu của kỷ nguyên "cạnh tranh bằng trách nhiệm". Ngành cà phê Việt Nam buộc phải chuyển mình từ "xuất khẩu sản lượng" sang "xuất khẩu giá trị" nếu không muốn đánh mất vị thế trên bản đồ thế giới.