Hé lộ quy mô kho dự trữ dầu của các cường quốc: Ai đang giữ 'chìa khóa' năng lượng toàn cầu?

Kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát từ ngày 28/2, Tehran đã chặn dòng tàu vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải then chốt, gần như duy nhất để các nước vùng Vịnh đưa năng lượng ra thị trường quốc tế, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng lập tức tác động đến giá cả toàn cầu.

Giá dầu Brent vì vậy đã tăng vọt, vượt mốc 100 USD/thùng, so với khoảng 65 USD trước chiến sự.

Chính quyền Donald Trump đã tìm cách gây sức ép nhằm buộc Iran mở lại tuyến vận tải này nhưng chưa đạt kết quả. Mỹ từng kêu gọi các đồng minh triển khai tàu chiến hộ tống tàu chở dầu, song không nhận được phản hồi rõ ràng. Sau đó, ông Trump đưa ra tối hậu thư 48 giờ, cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở điện lực của Iran nếu eo biển không được khai thông.

Đáp lại, Iran tuyên bố sẽ nhắm vào các nhà máy điện của Israel và những cơ sở cung cấp năng lượng cho lực lượng Mỹ trong khu vực. Thậm chí, Tehran cảnh báo sẽ đóng hoàn toàn eo Hormuz nếu các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của họ tiếp diễn.

Căng thẳng leo thang đã kéo theo phản ứng dây chuyền từ các nước sản xuất dầu lớn như Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Iraq và Kuwait, khi các quốc gia này buộc phải cắt giảm sản lượng sau các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng. Điều này càng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên phạm vi toàn cầu.

Trước nguy cơ này, ngày 11/3, 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã thống nhất xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, mức lớn nhất trong lịch sử của tổ chức, vượt xa quy mô can thiệp sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022.

Kho dự trữ chiến lược là gì?

Dự trữ dầu chiến lược là lượng dầu thô được các chính phủ tích lũy trong thời bình để sử dụng khi xảy ra khủng hoảng như chiến tranh hoặc gián đoạn nguồn cung. Theo IEA, tổng lượng dự trữ công của các nước thành viên hiện vượt 1,2 tỷ thùng, bên cạnh khoảng 600 triệu thùng do doanh nghiệp nắm giữ nhưng sẵn sàng huy động khi cần.

Những “kho dầu” lớn nhất thế giới

Trong số các quốc gia sở hữu kho dự trữ lớn, Trung Quốc được đánh giá là có quy mô hàng đầu thế giới dù không thuộc IEA. Chương trình dự trữ của nước này được triển khai từ năm 2004 nhằm giảm thiểu rủi ro nguồn cung và biến động giá. Dù không công bố chính thức, ước tính lượng dầu dự trữ đã vượt 1,13 tỷ thùng vào năm 2025. Trước diễn biến căng thẳng, các doanh nghiệp lọc dầu lớn như Sinopec đã đề xuất sử dụng nguồn dự trữ để duy trì sản xuất.

Mỹ cũng là một trong những quốc gia nắm giữ kho dự trữ lớn nhất trong khối IEA, với khoảng 415 triệu thùng dầu do Bộ Năng lượng quản lý. Washington dự kiến xả 172 triệu thùng trong năm nay và đã cho các doanh nghiệp vay hơn 45 triệu thùng. Hệ thống này được thiết lập từ năm 1975 sau cú sốc dầu mỏ, hiện có thể cung cấp tới 4,4 triệu thùng mỗi ngày ra thị trường.

Tại Nhật Bản, lượng dầu dự trữ đạt khoảng 470 triệu thùng, đủ đáp ứng hơn 250 ngày tiêu thụ trong nước. Quốc gia này đã bắt đầu xả dầu từ giữa tháng 3, với kế hoạch tung ra khoảng 80 triệu thùng nhằm giảm áp lực nguồn cung.

Ở châu Âu, các nước như Anh, Đức, Pháp, Tây Ban Nha và Ý đều duy trì kho dự trữ tương đương tối thiểu 90 ngày nhập khẩu ròng theo quy định. Trong đó, Tây Ban Nha đã phê duyệt xả khoảng 11,5 triệu thùng, còn Anh cam kết đóng góp 13,5 triệu thùng vào kế hoạch chung của IEA.

Dù vậy, việc mở kho dự trữ chỉ là giải pháp ngắn hạn. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ còn chịu áp lực kéo dài, đẩy giá dầu lên cao và làm gia tăng rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế thế giới trong thời gian tới.