Học đầu tư thế nào để không lạc lối giữa quá nhiều thông tin

Có một nghịch lý khá phổ biến ở những người mới bước vào thị trường chứng khoán: sách đọc ngày càng nhiều, nhưng quyết định đầu tư lại ngày càng lúng túng. Vấn đề, theo ông Quang, không nằm ở việc thiếu kiến thức - mà nằm ở chỗ kiến thức đó chưa bao giờ được tổ chức thành một hệ thống có thể hành động.

Biết nhiều, nhưng không có hệ thống để hành động

Nguyên nhân phổ biến nhất, theo ông Quang, là thói quen áp dụng kiến thức một cách chắp vá. Nhà đầu tư mua cổ phiếu theo phân tích cơ bản, đọc báo cáo tài chính, đánh giá doanh nghiệp theo giá trị - nhưng khi mua xong lại bán theo phân tích kỹ thuật. Khi thị trường tâm lý xấu, họ lại chuyển sang đọc chỉ số cảm xúc đám đông để quyết định.

Kết quả là sau mỗi giao dịch, nhà đầu tư không thể lý giải được tại sao mình thắng và tại sao mình thua. Mỗi lệnh dùng một thứ khác nhau, không cái nào nhất quán với cái nào. Đó chính là cái bẫy của người đọc nhiều: biết đủ thứ, nhưng không có hệ thống để hành động.

Mỗi phương pháp đầu tư đều có “mùa” riêng

Một cái bẫy khác: gặp đúng phương pháp vào đúng “mùa” của nó, rồi nhầm tưởng đó là công thức vạn năng. Khi thị trường xoay chiều, phương pháp mất hiệu quả, nhà đầu tư bỏ cuộc và chạy theo thứ đang được chú ý - để rồi lại lặp lại vòng tròn đó.

Thực ra, mỗi trường phái đầu tư đều có giai đoạn nó phát huy tốt nhất. Đầu tư giá trị thường sáng nhất ở đáy khủng hoảng, khi tâm lý đám đông đang bi quan cực độ. Đầu tư tăng trưởng lại bùng nổ khi thị trường đang lên mạnh, cảm xúc lạc quan lan tràn. Còn chiến lược quay về trung bình thì phù hợp nhất với giai đoạn thị trường đi ngang.

Những nhà đầu tư kỳ cựu không phải là người đổi phương pháp nhanh nhất. Họ là người kiên trì giữ vững phương pháp của mình ngay cả trong những giai đoạn nó tạm thời không hiệu quả, vì họ biết rằng “mùa” của mình sẽ đến. Người mới thì thường làm ngược lại: bỏ cuộc đúng trước khi phương pháp vào “mùa”, rồi chuyển sang một phương pháp khác vừa mới hết thời.

Đừng cố dự đoán thời điểm thị trường - hiểu sao cho đúng

Ông Quang lấy ví dụ về mua sắm trực tuyến. Người mua thông minh không đợi đến ngày sale mới nghĩ xem mình cần gì - danh sách đã có sẵn, ngày sale chỉ là thời điểm để hành động. Nhà đầu tư kỷ luật cũng vậy: danh sách đã có sẵn, thị trường chỉ là người báo giá.

Sách khuyên “đừng đoán thị trường” là đang nói đến việc cố đoán thị trường ngắn hạn sẽ tăng hay giảm rồi nhảy ra nhảy vào theo cảm tính - cách tiếp cận mà việc đoán đúng thời điểm chiếm đến 90% thành bại của mỗi giao dịch. Thay vào đó, nhà đầu tư nên xác định sẵn danh sách doanh nghiệp muốn đầu tư, vùng giá hợp lý, và chỉ hành động khi thị trường tình cờ đưa cổ phiếu về đúng vùng đó. Không phải cố thông minh hơn thị trường để đoán đáy - mà là kiên nhẫn chờ đúng thời điểm đã định sẵn.

Nhấp nhỏm khi có lãi, liều lĩnh khi đang lỗ

Ranh giới giữa đầu tư kỷ luật và giao dịch cảm tính, theo ông Quang, thể hiện rõ nhất qua hành vi của một người khi đang có lãi và khi đang lỗ.

Với nhà đầu tư có kỷ luật, mỗi cổ phiếu trong danh mục là kết quả của một quá trình phân tích - và họ đối xử với nó đúng như vậy. Khi cổ phiếu tăng đúng kỳ vọng, họ đủ bình tĩnh để không làm gì, để lợi nhuận tiếp tục tích lũy, miễn là luận điểm đầu tư ban đầu vẫn còn nguyên vẹn. Khi luận điểm đó thay đổi, họ sẵn sàng thừa nhận sai và cắt lỗ, không chần chừ.

Người giao dịch theo cảm tính thì hành xử ngược lại. Vừa có lãi đã vội chốt, sợ để lâu mất phần. Nhưng khi thua lỗ, họ lại kiên nhẫn một cách kỳ lạ - tiếp tục gồng, thậm chí mua thêm, với hy vọng thị trường sẽ tự xoay chiều. Nghịch lý đó - nhát gan khi thắng, liều lĩnh khi thua - chính là biểu hiện rõ nhất của giao dịch cảm tính.

Đọc thêm sách khi thua lỗ: giải pháp hay cách trốn tránh?

Ông Quang cho rằng nhiều nhà đầu tư dùng việc đọc thêm như một cách trốn tránh tâm lý để không phải đối diện với sai lầm của chính mình. Khoảng cách thực sự không nằm giữa “biết” và “không biết”, mà nằm giữa “biết” và “làm đúng những gì đã biết”.

Thay vào đó, hãy lấy 20 lệnh thua gần nhất ra và viết nhật ký giao dịch. Thay vì tìm câu trả lời ở trang sách tiếp theo, hãy tìm trong chính lịch sử giao dịch của mình. Bao nhiêu lệnh được đặt đúng kỷ luật, bao nhiêu lệnh bị cảm xúc, tin đồn hay nỗi sợ chi phối - con số đó trung thực hơn bất kỳ lý thuyết nào.

Lộ trình đầu tư ít hao mòn nhất

Lộ trình học đầu tư đúng, theo ông Quang, là học ngược lại so với cách hầu hết người ta bước vào thị trường. Thay vì lao ngay vào học phương pháp sinh lời, hãy học quản trị rủi ro trước - tức là học cách hạn chế mất tiền. Rồi học tâm lý - tức là học cách không để cảm xúc dẫn dắt quyết định. Sau cùng mới đến phương pháp sinh lời.

Chẳng hạn, lái xe phải học luật và học cách phanh trước khi học cách nhấn ga lên 100 km/h. Ai học ngược lại thì dễ gặp tai nạn đúng vào thời điểm quan trọng nhất.

Và để đi được dài mà ít hao mòn nhất, theo ông Quang, nguyên tắc đơn giản là: đừng học quá nhiều thứ cùng lúc. Chọn vài thứ và học thật sâu. Thực hành sớm với số vốn nhỏ. Viết nhật ký giao dịch. Dần dần xây dựng bộ quy tắc mua bán của riêng mình - vì chỉ khi có bộ quy tắc đó, nhà đầu tư mới có thứ để soi lại, để sửa, và để trưởng thành.

Thị trường chứng khoán, như ông Quang nhấn mạnh, không phải nơi để chứng minh ai thông minh hơn ai. Người sống sót cuối cùng mới là người chiến thắng - và người chiến thắng lớn nhất là người để những khoản đầu tư của mình làm việc thay cho mình trong nhiều năm, qua nhiều chu kỳ, với sự bình tĩnh và nhất quán. “Đừng học cách đánh bại thị trường. Hãy học cách đồng hành cùng nó.” - ông kết luận.

“

Ông Hồ Nhật Quang hiện là Giám đốc Đầu tư mảng cổ phiếu niêm yết tại Công ty Quản lý quỹ Thiên Việt (TVAM). Những chia sẻ trên được trích từ Tập 03 của Inside The Wealth - chương trình do Vietnam Investment Forum (VIF) thực hiện, với sự đồng hành nội dung của CTCP Chứng khoán Thiên Việt (TVS). Chương trình khai thác những gì sách đầu tư thường bỏ qua: sai lầm thật, áp lực thật và bài học từ thực chiến.