Hòn đảo tiền tiêu của Việt Nam sẽ trở thành 'đảo di sản': Sở hữu 'tọa độ vàng', được kết nối bởi cầu vượt biển 25.700 tỷ đồng

Đảo di sản - tầm nhìn chiến lược đến năm 2050

Trong nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 vừa được HĐND thông qua chiều 25/2, Hòn Khoai được định hướng là một trong ba cực tăng trưởng mới của tỉnh, cùng Khu kinh tế Năm Căn và đô thị Phước Long.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt không chỉ nằm ở vai trò kinh tế, mà ở tầm nhìn phát triển: Xây dựng nơi đây trở thành “đảo di sản”, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị lịch sử, sinh thái với phát triển kinh tế biển và củng cố quốc phòng.

Cụm đảo thuộc xã Đất Mũi (huyện Ngọc Hiển cũ), cách đất liền khoảng 11 hải lý (gần 20km) từ cửa Rạch Tàu, gồm 5 đảo: Hòn Khoai, Hòn Sao, Hòn Go, Hòn Đồi Mồi và Hòn Đá Lẻ. Trong đó, Hòn Khoai là đảo lớn nhất, diện tích khoảng 4km2, đỉnh cao 318m so với mực nước biển, một vị trí được ví như “con mắt tiền tiêu” bao quát toàn bộ vùng biển rộng lớn phía Tây Nam.

Hòn Đá Lẻ được xác định là điểm A2 trên đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam, đã được xây dựng mốc tọa độ chủ quyền. Chính yếu tố này làm cho cụm đảo không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là cột mốc pháp lý, chủ quyền đặc biệt quan trọng trên bản đồ biển đảo quốc gia.

Từ nhiều thập niên trước, Hòn Khoai đã ghi dấu trong lịch sử cách mạng. Ngày 13/12/1940, cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai do anh hùng Phan Ngọc Hiển lãnh đạo nổ ra, trở thành mốc son của phong trào cách mạng Nam Bộ.

Năm 1990, đảo được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia. Chính chiều sâu lịch sử ấy là nền tảng để định hướng “đảo di sản” không chỉ mang tính khẩu hiệu, mà là sự tiếp nối truyền thống, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa giữa không gian biển đảo thiêng liêng.

Theo tầm nhìn đến 2050, cụm đảo sẽ phát triển “mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng - an ninh”, trở thành đảo xanh, đảo thông minh, biểu tượng chủ quyền và phát triển bền vững của Việt Nam trên biển Tây Nam.

“Tọa độ vàng” của kinh tế biển và logistics vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Nằm kề sát tuyến hàng hải quốc tế nhộn nhịp, chỉ cách 10-12 hải lý về phía Nam, Hòn Khoai được xem là “tọa độ vàng” cho phát triển cảng biển nước sâu. Lợi thế này mở ra lời giải cho bài toán logistics vốn tồn tại nhiều năm qua của Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong thời gian dài, hàng hóa nông sản của vùng, từ lúa gạo đến thủy sản, phải vận chuyển ngược lên các cảng ở Đông Nam Bộ hoặc TP. HCM để xuất khẩu. Chi phí logistics cao làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Khi Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai hoàn thành, hàng hóa có thể đi thẳng ra đại dương từ cực Nam, giảm tải cho hệ thống cảng phía trên và rút ngắn hành trình vận chuyển.

Theo quy hoạch, cảng được xây dựng tại xã Đất Mũi, cách đất liền khoảng 17km, gồm bến tàu dài 1.000m, công suất khoảng 20 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Khu nước luồng và vũng quay tàu rộng 203ha, đủ khả năng tiếp nhận tàu trọng tải đến 250.000 DWT. Ở giai đoạn hoàn thiện, quy mô sẽ mở rộng lên 686ha, bổ sung thêm các cầu cảng container và cầu cảng hàng lỏng, khí.

Cảng Hòn Khoai được thiết kế theo mô hình lưỡng dụng, vừa phục vụ phát triển kinh tế biển, vừa đảm bảo nhiệm vụ quốc phòng. Đê chắn sóng, kè bảo vệ và hạ tầng kỹ thuật được tính toán đồng bộ, phù hợp với điều kiện thi công giữa trùng khơi và yêu cầu an ninh nghiêm ngặt.

Song song với cảng biển, tuyến cầu vượt biển dài khoảng 18km nối điểm cuối cao tốc Cà Mau Đất Mũi ra đảo đang được triển khai, với tổng vốn đầu tư hơn 25.700 tỷ đồng. Tuyến cầu 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80km/h, cho phép vận chuyển container, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2028. Khi đưa vào sử dụng, đây sẽ là cầu vượt biển dài nhất Việt Nam, tạo trục kết nối trực tiếp từ hệ thống cao tốc Bắc - Nam đến cụm đảo tiền tiêu.

Sự hình thành đồng bộ của cảng nước sâu, cầu vượt biển và mạng lưới cao tốc được kỳ vọng sẽ biến Hòn Khoai thành trung tâm logistics của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long - một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc gia và khu vực.

Phát triển kinh tế gắn với quốc phòng - an ninh

Không giống nhiều dự án hạ tầng thuần túy kinh tế, mọi quy hoạch tại Hòn Khoai đều đặt trong tổng thể thế trận quốc phòng - an ninh. Trên đảo hiện có bốn đơn vị đồn trú: Đồn Biên phòng Hòn Khoai, Trạm Rađa 595 (Vùng 5 Hải quân), Hạt Kiểm lâm và Trạm Hải đăng. Đảo không có dân cư sinh sống thường xuyên, đảm bảo tính đặc thù của một khu vực tiền tiêu chiến lược.

Với độ cao 318m, từ đỉnh đảo có thể quan sát phạm vi rộng lớn của vùng biển Tây Nam - nơi có tuyến hàng hải quốc tế đi qua với mật độ tàu thuyền dày đặc. Điều này khiến Hòn Khoai trở thành “cánh cửa thép” bảo vệ vùng biển, vùng trời và lãnh hải phía Nam Tổ quốc.

Chính vì vậy, tính chất lưỡng dụng của các công trình được nhấn mạnh như “linh hồn” của chiến lược phát triển. Cảng biển và cầu vượt biển không chỉ phục vụ thương mại, mà còn là tuyến trụ quốc phòng - an ninh. Mọi hoạt động thi công, vận hành đều phải đảm bảo kiểm soát chặt chẽ, không để xảy ra sơ suất tại khu vực phên dậu quốc gia.

Những ngày cuối năm 2025, công trường trên đảo trở nên sôi động. Giữa nắng gió biển khắc nghiệt, kỹ sư, công nhân và lực lượng vũ trang bám trụ ngày đêm để đẩy nhanh tiến độ. Mỗi nhịp cầu, mỗi cọc bê tông giữa đại dương được xem như một “dấu son chủ quyền”, là minh chứng cho ý chí mở đường và khát vọng vươn ra biển lớn của đất nước.

Song song với phát triển hạ tầng, tỉnh cũng chú trọng bảo vệ môi trường sinh thái. Hòn Khoai có hệ sinh thái rừng nguyên sinh phong phú, nguồn nước ngọt tự nhiên dồi dào và vùng biển xung quanh rộng hơn 1.200km2. Việc phân định rõ khu vực phát triển kinh tế và khu vực bảo tồn sinh thái được đặt ra nhằm đảm bảo đảo phát triển bền vững, đúng với định hướng “đảo xanh”.

Từ một hòn đảo chủ yếu phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, ít được khai thác du lịch hay kinh tế, Hòn Khoai đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Quy hoạch mới không chỉ xây dựng một cảng biển hay một cây cầu vượt biển, mà đang kiến tạo một thế đứng chiến lược cho Việt Nam trên biển Tây Nam.

Trong tầm nhìn dài hạn, “đảo di sản” Hòn Khoai sẽ là nơi hội tụ của quá khứ lịch sử, hiện tại phát triển và tương lai bền vững. Ở cực Nam Tổ quốc, giữa mênh mông sóng nước, một cực tăng trưởng mới đang dần thành hình - vừa mở lối ra đại dương cho kinh tế vùng, vừa khẳng định vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng của đất nước.

Tổng hợp