Huy động 200 tỷ đồng, 2.000m³ gỗ tròn phục dựng công trình từng 'biến mất' suốt 80 năm tại Tử Cấm Thành Huế

Sau gần 80 năm chỉ còn lại nền móng, điện Cần Chánh - một trong những công trình quan trọng bậc nhất của triều Nguyễn đang được phục dựng với quy mô lớn trong khuôn viên Hoàng thành Huế.

Theo các tư liệu lịch sử, điện Cần Chánh được xây dựng vào giai đoạn 1804-1805 dưới thời Gia Long, nằm phía sau điện Thái Hòa trong khu vực Tử Cấm Thành.

Trải qua nhiều triều vua như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức đến Bảo Đại, điện Cần Chánh luôn giữ vai trò là nơi vua thiết triều thường kỳ, làm việc hằng ngày, tiếp sứ thần và tổ chức các nghi lễ quan trọng của triều đình.

Tuy nhiên, vào năm 1947, trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, công trình đã bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại nền móng. Từ đó đến nay, vị trí này trở thành khoảng trống lớn trong tổng thể kiến trúc của Tử Cấm Thành.

Nhằm khôi phục giá trị lịch sử và kiến trúc của di tích, tháng 4/2025, dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo điện Cần Chánh chính thức được khởi công với tổng kinh phí gần 200 tỷ đồng. Công trình dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác vào năm 2029.

Theo đại diện đơn vị thi công, việc phục dựng điện Cần Chánh đòi hỏi khối lượng vật liệu rất lớn. Riêng phần kết cấu gỗ cần sử dụng hơn 2.000m³ gỗ tròn, trong đó có những cột cái dài tới 9,4m.

Toàn bộ cấu kiện gỗ và các chi tiết trang trí được gia công tại xưởng trước khi vận chuyển vào công trường để lắp dựng theo hồ sơ thiết kế đã được phê duyệt.

Đến nay, bộ khung gỗ của công trình đã cơ bản hoàn thành giai đoạn gia công và đang bước sang công đoạn chạm trổ, điêu khắc. Dự kiến vào khoảng tháng 6 tới, đơn vị thi công sẽ bắt đầu lắp dựng hệ khung gỗ trên nền móng của điện.

Sau khi dựng khung, công trình sẽ được lợp mái bằng ngói ống hoàng lưu ly loại ngói đặc trưng của kiến trúc cung đình Huế. Tiếp đó, các nghệ nhân sẽ hoàn thiện các hạng mục trang trí như sơn son thếp vàng, khảm sành sứ bờ nóc, bờ quyết, trang trí ô hộc và mặt tiền.

Tiến độ hiện nay đang được đẩy nhanh với mục tiêu hoàn thành và bàn giao công trình sớm hơn kế hoạch ban đầu khoảng 10-12 tháng.

Bên cạnh việc thi công kết cấu gỗ, một trong những vấn đề quan trọng của dự án là xử lý nền móng.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, khu vực điện Cần Chánh có nền địa chất không ổn định, từng nhiều lần gây sụt lún trong lịch sử.

Nguyên nhân xuất phát từ việc khu vực này trước đây chịu ảnh hưởng của hệ thống sông ngòi và kênh đào khi xây dựng Kinh thành Huế. Trong quá khứ, triều Nguyễn đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý nền như đầm đất sét hay tạo hố cát thoát ẩm, tuy nhiên chưa thể giải quyết triệt để tình trạng này.

Để đảm bảo độ bền vững lâu dài cho công trình phục dựng, chủ đầu tư đã lựa chọn giải pháp gia cố nền bằng hệ thống móng bê tông cốt thép đặt bên dưới. Phương án này đã được các cơ quan chuyên môn thẩm định và phê duyệt trước khi triển khai.

Hiện nay, việc gia cố nền móng đang được triển khai song song với quá trình hoàn thiện khung gỗ, nhằm đảm bảo điều kiện kỹ thuật khi bước vào giai đoạn lắp dựng.

Theo đánh giá của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, điện Cần Chánh là một trong những công trình có vị trí và ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử triều Nguyễn.

Từ năm 1994, Viện Nghiên cứu Di sản thế giới - Đại học Waseda (Nhật Bản) đã phối hợp nghiên cứu cùng các đơn vị tại Huế nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho việc tái thiết công trình này.

Đại diện Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết việc phục dựng điện Cần Chánh không chỉ nhằm khôi phục một di tích kiến trúc mà còn góp phần bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của quần thể di tích Huế.

Khi hoàn thành, điện Cần Chánh cùng với các công trình như Ngọ Môn, điện Thái Hòa và Đại Cung Môn sẽ giúp hoàn chỉnh trục không gian trung tâm của Hoàng thành Huế - nơi từng được xem là “trái tim” của hoạt động triều chính dưới thời nhà Nguyễn.

Dự án được kỳ vọng không chỉ phục hồi một biểu tượng quan trọng của cung đình xưa, mà còn góp phần nâng cao giá trị di sản và thu hút du khách đến với cố đô Huế trong tương lai.