Huy động 65 tỷ đồng cùng gỗ quý, ngói lưu ly để phục dựng cánh cửa 'biến mất' gần 80 năm tại Tử Cấm Thành Huế

Theo đó, đề xuất này đã được UBND TP. Huế - thành phố trực thuộc Trung ương “trẻ nhất” cả nước, phê duyệt với tổng kinh phí gần 65 tỷ đồng, dự kiến triển khai trong vòng 4 năm. Hiện chủ đầu tư đang hoàn tất các thủ tục liên quan đến thiết kế và dự toán để chuẩn bị cho giai đoạn thi công.

Đại Cung Môn là cổng chính phía Nam của Tử Cấm Thành, nằm trên trục tham quan quan trọng bậc nhất của Đại Nội, kết nối các công trình như Ngọ Môn, điện Thái Hòa, điện Cần Chánh và điện Kiến Trung. Đây là hạng mục có giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc cũng như cảnh quan.

Tuy nhiên, công trình đã bị phá hủy hoàn toàn vào năm 1947, đến nay chỉ còn lại dấu tích nền móng. Vì vậy, việc phục dựng được xem là cần thiết nhằm hoàn thiện trục không gian trung tâm và phát huy giá trị di sản.

Theo phương án thiết kế, Đại Cung Môn sẽ được khôi phục với quy mô 5 gian, mang phong cách kiến trúc truyền thống Huế. Công trình sử dụng hệ khung gỗ lim, mái lợp ngói hoàng lưu ly, vách ván cùng các chi tiết trang trí đặc trưng như liên ba chạm khắc họa tiết “nhất thi - nhất họa”, toàn bộ kết cấu gỗ được sơn son thếp vàng. Bên cạnh đó, hai bức hoành phi mang tên Đại Cung Môn và Càn Thành Cung, cùng các yếu tố trang trí như pháp lam, khảm sành sứ trên bờ nóc, bờ quyết cũng sẽ được phục hồi theo kỹ thuật truyền thống.

Không chỉ tập trung vào phần kiến trúc chính, dự án còn bao gồm việc chỉnh trang các hạng mục phụ trợ như sân trước, sân sau, lan can, bình phong và hệ thống hạ tầng kỹ thuật, chiếu sáng trong khu vực. Toàn bộ quá trình tu bổ sẽ tuân thủ nghiêm ngặt Luật Di sản văn hóa và các quy định chuyên ngành, nhằm bảo đảm giữ gìn tối đa tính nguyên gốc của di tích.

Trong quá trình khảo cổ, các đơn vị chức năng đã phát hiện một phần nền móng có niên đại từ thời Minh Mạng. Phần dấu tích này sẽ được bảo tồn tại chỗ, đồng thời trưng bày bằng kính cường lực để phục vụ nhu cầu tham quan và nghiên cứu.

Dự kiến, công trình sẽ được khởi công vào tháng 6/2026. Khi hoàn thành, Đại Cung Môn không chỉ góp phần hoàn chỉnh tổng thể kiến trúc trên trục trung tâm Hoàng thành Huế mà còn tăng cường sự kết nối giữa các điểm tham quan, qua đó nâng cao giá trị của Tử Cấm Thành và tạo thêm điểm nhấn cho du lịch di sản tại cố đô.

Theo tư liệu của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, Tử Cấm thành là vòng tường thành thứ ba của Kinh đô Huế, nằm phía sau điện Thái Hoà, được vua Gia Long khởi công xây dựng vào năm 1804 gọi là Cung thành. Đến năm 1822, vua Minh Mạng cho đổi tên thành Tử Cấm Thành. Đây là khu vực quan trọng bậc nhất trong Đại Nội, gắn liền với đời sống thường nhật cũng như hoạt động cung đình của triều đại này.

Việc xây dựng do các quan Nguyễn Văn Trương và Lê Chất phụ trách, đồng thời triều đình cũng đặt ra cơ chế thưởng phạt rõ ràng để thúc đẩy tiến độ thi công.

Đến tháng 4 năm Gia Long thứ 6 (1807), nhà vua tiếp tục cho chế tác biển tên các cửa và ban hành quy định về việc canh phòng trong Hoàng thành. Như vậy, từ khi khởi công đến khi hoàn thiện cơ bản, công trình này mất khoảng 3 năm.

Đến thời vua Minh Mạng, triều đình cho sơn lại toàn bộ khu vực Cung thành bằng màu vàng và chính thức đổi tên thành Tử Cấm thành. Tên gọi này mang ý nghĩa biểu trưng: “Tử” là màu tím, gắn với chòm sao Tử Vi trong quan niệm thiên văn cổ phương Đông, còn “Cấm thành” là khu vực cấm, nơi dân thường không được phép ra vào.

Về kiến trúc, Tử Cấm thành có mặt bằng hình chữ nhật, với chiều dài các cạnh Nam - Bắc khoảng 341m, Đông - Tây khoảng 308m, tổng chu vi gần 1.300m. Tường thành xây bằng gạch vồ, cao khoảng 3,7m, dày 0,7m, tạo nên sự cách biệt hoàn toàn với không gian bên ngoài.

Hệ thống cửa gồm: phía Nam là cửa chính Đại Cung Môn, được dựng bằng gỗ và lợp ngói lưu ly vàng; phía Bắc có các cửa Tường Loan và Nghi Phụng (trước năm 1821 gọi là Tường Lân). Phía Đông từng có các cửa Hưng Khánh và Đông An, sau này có sự thay đổi như lấp cửa Đông An, mở thêm cửa Duyệt Thị và một số cửa phụ khác rồi lại đóng lại. Phía Tây gồm cửa Gia Tường và Tây An. Khác với Đại Cung Môn, các cửa ở ba mặt còn lại chủ yếu xây bằng gạch, vôi vữa và thiết kế mái nhiều tầng giả ngói.

Bên trong Tử Cấm thành từng tồn tại khoảng 50 công trình lớn nhỏ, được phân chia thành nhiều khu chức năng phục vụ đời sống hoàng gia. Tuy nhiên, trải qua nhiều biến động của lịch sử, một số công trình quan trọng như điện Cần Chánh, điện Càn Thành, cung Khôn Thái hay điện Kiến Trung hiện nay không còn tồn tại.