Huy động công nhân, kỹ sư và thợ xây chia thành 100.000 người/kíp để lắp ghép khoảng 2,3 triệu khối đá vôi nặng 6 triệu tấn, xây ‘siêu công trình’ lâu đời, vĩ đại nhất lịch sử loài người

Theo nhiều tài liệu lịch sử, người Ai Cập cổ đại nuôi dưỡng niềm tin mãnh liệt vào sự hồi sinh và cuộc sống vĩnh hằng. Chính vì vậy, họ chuẩn bị cho cái chết một cách đặc biệt kỹ lưỡng, không chỉ cho bản thân mà còn cho cả gia đình, dòng tộc, thông qua việc xây dựng những lăng mộ quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, kim tự tháp ra đời, đóng vai trò là nơi an nghỉ của các pharaoh và hoàng hậu, đặc biệt trong thời kỳ Cổ Vương quốc và Trung Vương quốc. Hình dáng kim tự tháp không đơn thuần là kiến trúc, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng: đó là “mô đất nguyên thủy” - nơi người Ai Cập tin rằng thế giới được khai sinh, đồng thời gợi liên tưởng tới những tia nắng mặt trời chiếu xuống trần gian.

1 trong 7 kỳ quan của thế giới cổ đại

Về mặt hình học, kim tự tháp là một khối đa diện có các mặt bên là hình tam giác hội tụ tại đỉnh. Phần đáy có thể là tam giác, tứ giác hoặc đa giác, song phổ biến nhất là dạng đáy vuông với 4 mặt tam giác.

Quần thể Giza là nơi hội tụ 3 kim tự tháp nổi tiếng nhất: Kim tự tháp Khufu (Đại kim tự tháp), Khafre và Menkaure. Tuy nhiên, đây chỉ là 3 công trình lớn nhất trong tổng số khoảng 138 kim tự tháp đã được phát hiện trên lãnh thổ Ai Cập cổ đại. Năm 1979, công trình các kim tự tháp Giza được UNESCO chứng nhận là Di sản thế giới và là 1 trong 7 kỳ quan của thế giới cổ đại.

Pharaoh Khufu là vị vua Ai Cập đầu tiên xây dựng kim tự tháp ở Giza, bắt đầu vào khoảng năm 2550 TCN (khoảng 4.500 năm trước).

Ban đầu cao 146,6m, Đại kim tự tháp từng giữ kỷ lục là kiến trúc nhân tạo cao nhất thế giới trong hơn 3.800 năm. Hiện nay, chiều cao còn khoảng 138,5m do lớp đá vôi trắng bên ngoài đã bị bóc dỡ theo thời gian. Phần còn lại là lõi đá chính, với diện tích đáy khoảng 230,3m mỗi cạnh và thể tích vào khoảng 2,6 triệu m³.

Đại kim tự tháp được tạo nên từ khoảng 2,3 triệu khối đá, tổng trọng lượng ước tính lên tới 6 triệu tấn. Các khối đá này có kích thước và hình dạng không đồng nhất, chủ yếu được ghép nối bằng vữa, sử dụng đá vôi tại chỗ từ cao nguyên Giza.

Đáng chú ý, nhiều vật liệu được vận chuyển từ xa: Đá vôi trắng từ Tura để làm lớp vỏ ngoài, và đá granite từ Aswan có khối nặng tới 80 tấn để xây dựng các không gian quan trọng như Phòng Nhà Vua.

Dù đã có nhiều giả thuyết, cách thức người Ai Cập cổ đại vận chuyển và lắp ghép những khối đá khổng lồ này vẫn là một bí ẩn chưa được giải mã hoàn toàn.

Thiên văn học đóng vai trò quan trọng trong đời sống Ai Cập cổ đại từ rất sớm. Ngay từ thiên niên kỷ thứ 5 TCN, các vòng tròn đá tại Nabta Playa có thể đã phản ánh những sắp xếp thiên văn sơ khai. Đến thời kỳ lịch sử, người Ai Cập sử dụng lịch 365 ngày và quan sát các vì sao để dự đoán chu kỳ lũ của sông Nile. Trình độ này được phản ánh rõ nét trong việc định hướng kim tự tháp.

Các nghiên cứu cho thấy kim tự tháp được căn chỉnh gần như hoàn hảo theo trục Bắc - Nam, với sai số chỉ khoảng 0,05 độ, dựa trên vị trí của các chòm sao như Đại Hùng, Tiểu Hùng và sao cực Thuban. Một số công trình như đền Amun-Re tại Karnak còn được căn chỉnh chính xác với Mặt Trời vào ngày Đông chí.

Một số nghiên cứu chỉ ra kim tự tháp có cấu trúc gần như 8 mặt do mỗi mặt hơi lõm vào trung tâm. Hiện tượng này chỉ quan sát rõ trong điều kiện ánh sáng đặc biệt, như vào thời điểm xuân phân hoặc thu phân.

Không gian bên trong duy trì nhiệt độ ổn định khoảng 20°C, với độ ẩm thấp. Điều này góp phần bảo quản vật liệu và hạn chế quá trình phân hủy, oxy hóa.

Với các pharaoh Ai Cập, kim tự tháp giống như lăng mộ của bản thân và nó sẽ trở thành mục tiêu “dòm ngó” của những tên trộm. Do đó, trong quá trình thi công, pharaoh Ai Cập đã ra lệnh cho các kiến trúc sư thiết kế hệ thống mê cung đường hầm khổng lồ dưới lòng đất, cùng với các “cửa giả” không dẫn tới bất kỳ không gian nào.

Ngoài ra, những chiếc bình đựng nội tạng được đặt làm “mồi nhử”, khiến kẻ trộm lầm tưởng đã tiếp cận khu mộ chính. Trong khi đó, phòng an táng thực sự được giấu kín sâu bên trong, với lối đi được che đậy tinh vi.

“Tượng đài khoa học” do bàn tay những công nhân lành nghề tạo nên

Nhiều người thường coi công trình này là một trong những “tượng đài khoa học” lâu đời, vĩ đại nhất trong lịch sử loài người.

Trái với nhiều quan niệm phổ biến, các bằng chứng khảo cổ học cho thấy kim tự tháp không phải do nô lệ, lao động nước ngoài hay các “lực lượng siêu nhiên” xây dựng, mà là thành quả của lực lượng lao động lành nghề người Ai Cập.

Trong nhiều năm qua, các nhà khảo cổ Ai Cập đã tìm thấy nhiều ngôi mộ của thợ xây dựng tại thành phố Giza (đối diện thủ đô Cairo qua bờ sông Nile). Những ngôi mộ này có niên đại 4.510 năm và nằm gần kim tự tháp của vua Khufu. Trên vách mộ còn có chữ khắc, trong đó các thợ tự gọi mình là “bạn của vua Khufu”.

Theo sử gia Hy Lạp Herodotus (484 - 425 TCN), việc xây dựng kim tự tháp cần một khối lượng lớn công nhân. Thợ xây được chia thành từng kíp 100.000 người, mỗi kíp thợ làm việc 3 tháng, luân phiên thay đổi.

Tuy nhiên, ông Zahi Hawass - Tổng thư ký Hội đồng cổ vật tối cao Ai Cập cho biết, mỗi ngày nông dân Ai Cập phải chuyển tới 21 con bò và 23 con cừu để nuôi ăn những người thợ xây kim tự tháp. Quân số lực lượng thợ này rơi vào khoảng 10.000 người, tức chỉ bằng 1/10 con số ước đoán của sử gia Herodotus.

Mỗi cuộc khai quật lại tìm thấy nhiều bằng chứng hơn về việc những ngôi làng ở Ai Cập đã tạo ra các đạo quân thợ làm bánh, bán thịt, nấu rượu, nuôi ngựa và cả dịch vụ chăm sóc sức khỏe... chỉ để phục vụ đội ngũ thợ xây kim tự tháp. Các lò bánh ở gần các kim tự tháp lớn có khả năng sản xuất hàng chục ngàn ổ bánh mỗi tuần. Đáng chú ý, có cả phụ nữ tham gia lao động, với bằng chứng là các bộ hài cốt nữ cho thấy dấu hiệu làm việc nặng trong thời gian dài.

Kim tự tháp Giza, tọa lạc tại ngoại ô Cairo, Ai Cập, là kỳ quan thế giới cổ đại hiếm hoi còn tồn tại đến ngày nay. Mỗi năm, địa danh này đón khoảng 2,5 triệu lượt khách, những người mong muốn được tận mắt chiêm ngưỡng công trình kỳ vĩ bậc nhất nhân loại. Toàn bộ khu vực đã được quy hoạch lại theo hướng thân thiện hơn với du khách: Loại bỏ phương tiện cơ giới, di dời hàng rong, trả lại không gian tham quan thông thoáng và trật tự.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là quy định cấm ô tô trên Cao nguyên Giza. Thay vì tiếp cận trực tiếp như trước, du khách phải di chuyển qua cổng mới nằm cách khu kim tự tháp khoảng 2,4km về phía Tây Nam. Sau khi qua Cổng Lớn và mua vé, khách tham quan sẽ đi qua một hành lang trưng bày hiện vật trước khi sử dụng hệ thống xe buýt trung chuyển để tiếp cận các điểm chính.

Chỉ trong vài phút, du khách có thể đến chân 3 kim tự tháp lớn - những công trình được xây dựng từ các khối đá vôi nặng tới khoảng 80 tấn mỗi khối.

Theo kinh nghiệm du lịch Ai Cập, mùa cao điểm tại quần thể kim tự tháp Giza rơi vào giai đoạn từ tháng 12 đến tháng 2, khi thời tiết mát mẻ, dễ chịu, thuận lợi cho việc tham quan ngoài trời.

Tuy nhiên, du khách vẫn có thể lựa chọn thời điểm từ tháng 10, 11 hoặc tháng 3, 4, khi lượng khách giảm đáng kể, không gian tham quan thoáng hơn mà nhiệt độ vẫn không quá khắc nghiệt.

Về thời gian trong ngày, phần lớn các đoàn khách thường không đến Giza trước 10h sáng. Do đó, khung giờ từ sáng sớm đến trước 10h được xem là “thời điểm vàng” để tham quan, giúp du khách có trải nghiệm thoải mái hơn, đặc biệt thuận lợi cho việc chụp ảnh mà không bị quá đông người.