IEA 'gióng hồi chuông' cảnh báo: Cú sốc năng lượng hiện tại có thể vượt xa mọi tiền lệ lịch sử

Trong tuyên bố ngày 22/3, Giám đốc điều hành IEA, Fatih Birol, nhận định tình hình hiện nay “rất nghiêm trọng” và có thể vượt xa các cú sốc dầu mỏ trong quá khứ. Ông nhắc lại hai cuộc khủng hoảng năng lượng thập niên 1970, khi mỗi lần nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 5 triệu thùng/ngày, tổng cộng 10 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, theo ông, mức sụt giảm hiện tại đã lên tới 11 triệu thùng/ngày, cao hơn tổng mức suy giảm của cả hai giai đoạn trước cộng lại.

Khác với các cú sốc đơn lẻ trước đây, IEA cho rằng khủng hoảng lần này mang tính “phức hợp”, khi gián đoạn không chỉ xảy ra với dầu mỏ mà còn lan sang khí đốt, tạo áp lực đồng thời lên toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu.

Cơ quan này cho biết ít nhất 40 cơ sở năng lượng tại Trung Đông đã bị hư hại ở mức “nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng”, trải rộng trên 9 quốc gia. Thiệt hại này làm gia tăng nguy cơ đứt gãy nguồn cung trên diện rộng, đặc biệt nếu xung đột tiếp tục leo thang.

IEA cảnh báo, trong kịch bản xấu hơn, thế giới có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng mang tính tổng hợp, nơi cú sốc nguồn cung dầu, gián đoạn khí đốt và rủi ro địa chính trị cùng lúc cộng hưởng.

“Không quốc gia nào có thể đứng ngoài tác động nếu kịch bản xấu xảy ra”, ông Birol nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ kỳ vọng tình hình sẽ sớm được kiểm soát để hạn chế ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, IEA đang tham vấn với các chính phủ tại châu Á và châu Âu về khả năng tiếp tục giải phóng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm bình ổn thị trường nếu điều kiện xấu đi. Tuy nhiên, theo ông Birol, quyết định này sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến thực tế, thay vì gắn với một ngưỡng giá dầu cụ thể.

Trước đó, ngày 11/3, các nước thuộc IEA đã thống nhất xả kỷ lục 400 triệu thùng dầu nhằm hạ nhiệt giá năng lượng. Tuy nhiên, tổ chức này không đặt ra một ngưỡng giá cụ thể để kích hoạt các đợt can thiệp tiếp theo.

Căng thẳng Mỹ - Iran đẩy rủi ro lên mức cao

Ở chiều địa chính trị, căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang đẩy rủi ro lên mức cao mới. Tổng thống Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Tehran mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, nếu không Washington sẽ tiến hành các biện pháp quân sự nhằm vào hạ tầng năng lượng.

Đáp tra Iran cảnh báo sẽ tiến hành trả đũa bằng cách nhắm vào các cơ sở năng lượng và hệ thống cung cấp nước tại khu vực vùng Vịnh, nơi phụ thuộc lớn vào công nghệ khử mặn. Kịch bản này làm dấy lên lo ngại về một “cú sốc kép”, không chỉ với năng lượng mà còn với an ninh nguồn nước.

Trong khi đó, Israel cho rằng xung đột có thể kéo dài thêm nhiều tuần, càng làm gia tăng bất ổn khu vực.

Các tổ chức quốc tế cũng đồng loạt phát đi cảnh báo. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng các cú sốc năng lượng từ Trung Đông có thể nhanh chóng lan sang lạm phát và tăng trưởng toàn cầu, đặc biệt khi nền kinh tế thế giới vẫn còn mong manh sau chu kỳ thắt chặt tiền tệ. Tương tự, Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định các xung đột liên quan đến những điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz có thể gây ra các cú sốc lớn hơn trước, do mức độ phụ thuộc của chuỗi cung ứng hiện nay cao hơn đáng kể.

Không chỉ dầu mỏ, khu vực vùng Vịnh còn là trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng quan trọng. Điều này đồng nghĩa với việc nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, sự gián đoạn có thể xảy ra đồng thời trên cả hai thị trường năng lượng chủ chốt.

Chính vì vậy, nếu căng thẳng Mỹ - Iran vượt ngoài tầm kiểm soát, tác động sẽ không dừng lại ở khu vực mà có thể lan rộng ra toàn cầu, tạo áp lực kép lên giá năng lượng, lạm phát và ổn định kinh tế thế giới.