JP Morgan cảnh báo rủi ro TTCK và khuyến nghị hành động khi giá dầu vượt 100 USD/thùng

Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang thu hút sự chú ý đặc biệt của giới đầu tư toàn cầu sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu các chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Iran nhằm loại bỏ các mối đe dọa an ninh. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực chứng kiến một trong những đợt tăng cường quân sự lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Theo đánh giá của JP Morgan, thị trường tài chính toàn cầu thực tế đã phần nào phản ánh rủi ro xung đột Mỹ – Iran trong thời gian trước đó. JP Morgan cho rằng yếu tố then chốt mà thị trường đang theo dõi là nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Hiện Iran chiếm khoảng 3% sản lượng dầu toàn cầu, nhưng rủi ro chiến lược thực sự nằm ở eo biển Hormuz – điểm trung chuyển của khoảng 20% dòng chảy dầu mỏ và khí LNG toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể nhanh chóng lan rộng sang toàn bộ hệ thống năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngay cả khả năng gián đoạn nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, giá tiêu dùng, kỳ vọng chính sách tiền tệ và triển vọng tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, JP Morgan lưu ý rằng thị trường dầu hiện vẫn có một số “vùng đệm”. Nguồn cung đang vượt cầu, tồn kho gia tăng và OPEC+ vẫn có khả năng nâng sản lượng nếu cần thiết. Bên cạnh đó, các chính phủ nắm giữ dự trữ dầu chiến lược và ngành vận tải biển đã chứng minh khả năng thích ứng với các cú sốc trước đây.

Trong báo cáo, JP Morgan xây dựng hai kịch bản chính cho thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu nếu xung đột Iran leo thang.

Ở kịch bản thứ nhất, nếu xung đột mở rộng và đe dọa hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng. Trong trường hợp giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, lạm phát tại Mỹ có thể tăng thêm khoảng 1–1,5%, đồng thời tăng trưởng GDP có thể giảm tương ứng.

Dù vậy, JP Morgan cho rằng khả năng phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz là tương đối thấp, bởi Iran cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho hoạt động xuất khẩu dầu của mình.

Tuy nhiên, những gián đoạn nhỏ như gia tăng hoạt động hải quân, chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hải tăng cao vẫn có thể gây biến động đáng kể cho thị trường năng lượng và các tài sản rủi ro.

Thực tế, trong sáng ngày 9/3, giá dầu thế giới đồng thời vượt mốc 100 USD/thùng, khiến tâm lý lo ngại lan rộng trên thị trường chứng khoán.

Ở kịch bản thứ hai, trong trường hợp xung đột dẫn đến bất ổn chính trị sâu rộng tại Iran, giá dầu có thể tăng lên vùng 80–85 USD/thùng. Nếu mức giá này kéo dài, lạm phát tại Mỹ có thể tăng thêm khoảng 0,8%, đồng thời gây sức ép tương tự lên tăng trưởng kinh tế.

JP Morgan cho biết các nghiên cứu lịch sử cho thấy từ năm 1979, những thay đổi chế độ tại các quốc gia xuất khẩu dầu thường khiến giá dầu tăng trung bình khoảng 30% và trong một số trường hợp cực đoan có thể lên tới 76%.

Một ví dụ điển hình là cuộc Cách mạng Iran giai đoạn 1978–1979, khi giá dầu tăng hơn gấp đôi và góp phần gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu. Đáng chú ý, sản lượng dầu của Iran hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trước cuộc cách mạng này.

Tác động tới thị trường chứng khoán và chiến lược cho nhà đầu tư

Theo JP Morgan, những cú sốc địa chính trị thường gây biến động mạnh trong ngắn hạn đối với thị trường tài chính, nhưng hiếm khi tạo ra tác động kéo dài nếu không dẫn đến gián đoạn kinh tế lớn.

Thống kê lịch sử của ngân hàng này cho thấy, dù các cuộc xung đột thường khiến thị trường chứng khoán giảm điểm ban đầu, nhưng chỉ số S&P 500 thường phục hồi khá nhanh. Trong nhiều trường hợp, thị trường đã tăng trở lại sau khoảng ba tháng và ghi nhận mức tăng trung bình hơn 10% sau 24 tháng.

Ngay cả trong các cuộc khủng hoảng lớn như chiến tranh, suy thoái kinh tế hay đại dịch, các nhà đầu tư kiên trì vẫn có thể bù đắp tổn thất nhờ tăng trưởng kinh tế, đổi mới và tiến bộ công nghệ.

Trước bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng, JP Morgan khuyến nghị nhà đầu tư tăng cường khả năng phòng thủ cho danh mục đầu tư.

Các tài sản như vàng, các khoản đầu tư thay thế như quỹ phòng hộ (hedge funds), các chiến lược nhạy cảm với biến động như trái phiếu cấu trúc, cũng như cổ phiếu năng lượng và các lĩnh vực được chính phủ coi là có tầm quan trọng chiến lược có thể giúp giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn biến động.

Theo ngân hàng này, rủi ro lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu vẫn nằm ở khả năng giá dầu tăng vọt lên trên 100 USD/thùng và duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Nếu cú sốc năng lượng kéo dài, tác động tới lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ trở nên đáng kể hơn.

Dù vậy, JP Morgan vẫn duy trì quan điểm lạc quan đối với triển vọng thị trường trong năm nay, với nhận định rằng phần lớn các cú sốc địa chính trị trong lịch sử chỉ tạo ra biến động ngắn hạn trước khi thị trường dần ổn định trở lại.