Khách hàng số 1 của gạo Việt có động thái bất thường

Cục Thực vật Philippines (BPI) cho biết, trong 2 tháng đầu năm 2026, nước này đã nhập khẩu 820.160 tấn gạo, tăng mạnh 49% so với cùng kỳ năm trước (550.736 tấn). Mức này cũng vượt khoảng 220.000 tấn so với ngưỡng 600.000 tấn mà Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) từng đề xuất.

Dù cơ quan quản lý đã đạt được thỏa thuận giới hạn nhập khẩu ở mức 150.000 tấn/tháng trong tháng 3 và 4/2026, song do chưa có quy định pháp lý ràng buộc, việc thực hiện vẫn phụ thuộc vào sự tự nguyện của các doanh nghiệp tư nhân.

Trong bối cảnh lạm phát tháng 2/2026 của Philippines lên mức 2,4% - cao nhất trong 13 tháng, nước này đang siết chặt kiểm soát nguồn cung nhằm hạn chế rủi ro biến động giá, đặc biệt trước ảnh hưởng từ căng thẳng giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran. Tính đến ngày 5/3/2026, tổng lượng gạo cập cảng đã đạt 865.107 tấn, trong đó gạo xay xát chiếm tới 97%.

Về nguồn cung, Việt Nam tiếp tục là đối tác lớn nhất của Philippines khi xuất khẩu 751.445 tấn, tương đương 87% thị phần, bỏ xa Thái Lan (61.316 tấn) và Myanmar (40.975 tấn). Đến nay, BPI đã cấp 1.086 giấy phép nhập khẩu vệ sinh và kiểm dịch thực vật (SPSIC) cho khoảng 1,12 triệu tấn gạo xay xát, nhưng mới có khoảng 77% lượng hàng được giao.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, riêng trong tháng 2, xuất khẩu gạo sang Philippines đạt gần 380.000 tấn, chiếm 61% tổng lượng xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với gần 60.000 tấn (khoảng 10% thị phần), tiếp theo là các thị trường châu Phi như Bờ Biển Ngà, Ghana và Malaysia với lượng nhập khẩu gần 20.000 tấn.

Tổng xuất khẩu gạo của Việt Nam trong 2 tháng đầu năm đạt gần 1,3 triệu tấn, tăng 3,5% về sản lượng nhưng kim ngạch chỉ đạt khoảng 595 triệu USD, giảm 12% so với cùng kỳ. Theo các doanh nghiệp, giá gạo hiện vẫn ở mức tốt nhờ trùng với thời điểm thu hoạch rộ vụ đông xuân, giai đoạn thuận lợi để các nhà nhập khẩu tăng mua.

Ngoài Philippines, các thị trường như Trung Quốc và châu Phi cũng đang quay lại nhập khẩu mạnh hơn, dự báo sẽ giúp sản lượng xuất khẩu tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu cho biết chi phí vận hành đang chịu áp lực lớn do phí bảo hiểm hàng hải và giá nhiên liệu tăng cao, khiến chi phí vận chuyển đội lên đáng kể. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận, nhất là trong bối cảnh giá gạo xuất khẩu có xu hướng giảm.

Bộ Công Thương cho biết sẽ đẩy mạnh đàm phán, ký kết các thỏa thuận thương mại về gạo, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường mới. Với các thị trường đã có quan hệ thương mại như Singapore, việc thực thi các cam kết cũng sẽ được thúc đẩy nhằm gia tăng kim ngạch.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) với Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh, trong đó có các ưu đãi dành cho mặt hàng gạo. Việc tận dụng hiệu quả các FTA này được xem là hướng đi quan trọng để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu trong thời gian tới.