Khai quật, tịch thu tượng thú nặng 25,55kg mạ vàng do người nông dân tìm thấy khi đang làm đồng

Năm 1981, trong lúc làm đồng, một người nông dân tên Gao Juntian sinh sống tại làng Douma, huyện Xingping, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc) bất ngờ cuốc phải một vật cứng. Sau khi gạt lớp đất phía trên, hai vợ chồng ông phát hiện một phần đầu của một con ngựa có màu vàng lấp lánh.

Cho rằng mình vừa tìm thấy vàng, ông Gao không giấu được sự phấn khích. Tuy nhiên, người vợ lập tức nhắc nhở ông giữ im lặng vì xung quanh vẫn còn nhiều người đang làm việc. Lo sợ bị phát hiện, vợ chồng ông nhanh chóng chôn lại hiện vật, đánh dấu vị trí rồi tiếp tục công việc như chưa có chuyện gì xảy ra.

Đến tối cùng ngày, khi mọi người trong làng đã ngủ, hai vợ chồng mang theo xẻng và giỏ quay trở lại khu đất để đào hiện vật lên. Điều khiến họ bất ngờ là thứ nằm dưới lòng đất không chỉ là phần đầu mà là cả một pho tượng ngựa màu vàng với kích thước rất lớn.

Theo lời kể, pho tượng có kích cỡ tương đương một con chó săn, khiến vợ chồng ông Gao tin rằng họ đã tìm thấy một kho báu có thể thay đổi cuộc đời. Tuy nhiên, niềm vui nhanh chóng nhường chỗ cho sự lo lắng. Ông Gao cho rằng một hiện vật có kích thước lớn như vậy khó có thể là tài sản do người dân chôn giấu mà nhiều khả năng là di vật văn hóa hoặc đồ tùy táng cổ.

Vợ ông cũng nhắc đến việc ngôi làng nằm không xa lăng Maoling của Hán Vũ Đế - khu vực nổi tiếng với mật độ di tích khảo cổ dày đặc nên lo ngại nếu tự ý giữ lại hiện vật có thể vi phạm pháp luật về bảo vệ di sản văn hóa. Sau khi bàn bạc, họ quyết định chôn lại pho tượng ngay trong đêm. Dù đã trở về nhà, cả hai vẫn không thể yên tâm vì lo sợ việc phát hiện và tự ý đào hiện vật có thể khiến mình gặp rắc rối.

Sáng hôm sau, ông Gao chủ động đến cơ quan quản lý di tích văn hóa địa phương để trình báo toàn bộ sự việc. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, cơ quan chức năng đã cử đoàn chuyên gia khảo cổ tới hiện trường, tiến hành phong tỏa khẩn cấp để đảm bảo không ảnh hưởng tới di vật.

Dưới sự chỉ dẫn của ông Gao, pho tượng nhanh chóng được khai quật. Khi hiện vật lộ ra, các chuyên gia đều bất ngờ trước kích thước cũng như trình độ chế tác tinh xảo của pho tượng. Cơ quan chức năng đã tiến hành thu giữ hiện vật để đem về giám định. Qua quá trình giám định, các nhà khảo cổ xác định hiện vật không phải được làm bằng vàng nguyên khối như nhận định ban đầu mà là một tượng ngựa bằng đồng được mạ vàng toàn thân.

Theo kết quả nghiên cứu, pho tượng dài 76cm, cao 62cm, nặng 25,55kg. Hiện vật được đúc nguyên khối, phần bụng rỗng, phía sau có một lỗ nhỏ, đuôi buông tự nhiên và được chế tác bằng kỹ thuật tán đinh. Hình tượng con ngựa đứng thẳng, đầu ngẩng cao, thân hình vạm vỡ, đôi mắt có thần, được đánh giá có giá trị nghệ thuật và kỹ thuật luyện kim rất cao.

Các chuyên gia nhận định hình tượng này rất giống giống ngựa Ferghana (còn gọi là "Hãn Huyết mã") từng được Tư Mã Thiên ghi chép trong Sử ký. Đáng chú ý, địa điểm phát hiện pho tượng chỉ cách lăng Maoling của Hán Vũ Đế khoảng 2km. Nhận thấy khu vực có khả năng còn chứa nhiều di tích, các chuyên gia tiếp tục mở rộng khai quật.

Không lâu sau, đoàn khảo cổ phát hiện tổng cộng 39 hố chôn cất. Trong một hố mộ, các nhà khảo cổ thu được hơn 200 hiện vật, trong đó có 18 hiện vật bằng đồng khắc dòng chữ "Gia tộc Dương Tín".

Đối chiếu với sử liệu, giới nghiên cứu xác định Dương Tín là chị gái của Hán Vũ Đế. Theo ghi chép lịch sử, bà từng được triều đình ban tặng nhiều đồ đồng quý. Từ những chứng cứ khảo cổ và tư liệu lịch sử, các chuyên gia đi đến kết luận pho tượng ngựa đồng mạ vàng nhiều khả năng là vật tùy táng của Công chúa Dương Tín.

Theo đánh giá của giới khảo cổ, việc phát hiện pho tượng ngựa đồng mạ vàng không chỉ cung cấp thêm tư liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử Tây Hán mà còn phản ánh trình độ đúc đồng, mạ vàng và nghệ thuật tạo hình của Trung Quốc cách đây hơn hai thiên niên kỷ.

Để ghi nhận hành động chủ động giao nộp di vật văn hóa, cơ quan quản lý di sản địa phương đã trao tặng ông Gao phần thưởng trị giá 100 nhân dân tệ cùng giấy chứng nhận khen thưởng.

Hiện nay, pho "Ngựa đồng mạ vàng thời Tây Hán" đang được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Maoling ở tỉnh Thiểm Tây, trở thành một trong những hiện vật tiêu biểu phản ánh nghệ thuật chế tác kim loại và lịch sử của triều đại Tây Hán.