Khó tin: Công nghệ biến khí thải thành quần áo đã xuất hiện, chỉ chờ mở rộng quy mô

Ngành dệt may hiện được xem là một trong những ngành gây ô nhiễm lớn nhất thế giới. Theo nhiều báo cáo quốc tế, lĩnh vực thời trang và dệt may đóng góp khoảng 2–8% tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu, tùy theo phương pháp tính toán. Riêng hoạt động sản xuất quần áo đã tạo ra khoảng 1,2 tỷ tấn khí thải mỗi năm, cao hơn tổng lượng phát thải từ vận tải hàng không và hàng hải quốc tế cộng lại.

Sản lượng sợi dệt cũng liên tục tăng. Năm 2024, thế giới sản xuất khoảng 132 triệu tấn sợi, tương đương gần 4 tấn sợi mỗi giây, cho thấy nhu cầu thời trang ngày càng lớn và áp lực môi trường ngày càng gia tăng.

Chính vì vậy, các giải pháp vật liệu mới đang trở thành trọng tâm nghiên cứu của nhiều công ty công nghệ. Công ty khởi nghiệp Rubi Laboratories tại San Francisco đã phát triển công nghệ tạo ra sợi vải từ CO₂. Công nghệ này mô phỏng một quá trình quen thuộc trong tự nhiên: cây cối hấp thụ CO₂ để tạo ra cellulose – thành phần chính của nhiều loại sợi tự nhiên.

Thay vì chờ hàng chục năm để cây phát triển, Rubi sử dụng lò phản ứng sinh học chứa các chuỗi enzyme để thúc đẩy phản ứng hóa học này trong thời gian rất ngắn. CO₂ nén được đưa vào hệ thống và chuyển hóa trực tiếp thành bột cellulose, nguyên liệu có thể kéo thành các loại sợi phổ biến như viscose, rayon hoặc lyocell.

Về bản chất, quy trình này là sự kết hợp giữa công nghệ sinh học và kỹ thuật hóa học nhằm tăng tốc quá trình tự nhiên diễn ra trong cây xanh. Nếu được thương mại hóa rộng rãi, nó có thể giúp ngành dệt may giảm phụ thuộc vào gỗ.

Sự quan tâm của thị trường đối với công nghệ này đang gia tăng nhanh chóng. Nhiều tập đoàn bán lẻ và thương hiệu thời trang lớn đã bắt đầu thử nghiệm vật liệu mới trong chuỗi cung ứng của mình. Theo các báo cáo thị trường gần đây, ít nhất 15 thương hiệu quốc tế, trong đó có H&M và Walmart, đang tham gia thử nghiệm sợi dệt được sản xuất từ carbon thu giữ. Các thử nghiệm ban đầu tập trung vào việc đánh giá độ bền sợi, khả năng nhuộm màu, chi phí sản xuất cũng như mức độ tương thích với dây chuyền dệt may hiện có.

Dù triển vọng tích cực, con đường từ phòng thí nghiệm đến sản xuất đại trà vẫn còn nhiều rào cản. Vấn đề then chốt là khả năng mở rộng quy mô. Trong ngành dệt may toàn cầu, các thương hiệu cần hàng triệu mét vải mỗi năm với tiêu chuẩn kỹ thuật rất khắt khe. Điều này đòi hỏi công nghệ mới phải duy trì chất lượng ổn định trong khi chi phí vẫn cạnh tranh với các loại sợi truyền thống.

Thực tế cho thấy nhiều công nghệ vật liệu bền vững từng gặp khó khăn khi thương mại hóa. Một ví dụ điển hình là công ty tái chế dệt may Renewcell của Thụy Điển – từng được ca ngợi là giải pháp cho thời trang tuần hoàn – nhưng đã nộp đơn phá sản vào năm 2024 sau khi không thể duy trì hoạt động sản xuất ở quy mô lớn.

Các chuyên gia môi trường cho rằng các đột phá công nghệ, dù quan trọng, chỉ là một phần của giải pháp. Nguyên nhân sâu xa của lượng khí thải tăng cao vẫn nằm ở mô hình “thời trang nhanh” và mức tiêu thụ quần áo ngày càng lớn.

Theo nhiều nghiên cứu, mỗi năm thế giới sản xuất hàng chục tỷ sản phẩm may mặc và một tỷ lệ đáng kể trong số đó bị bỏ đi hoặc đốt bỏ sau thời gian sử dụng ngắn. Vì vậy, tương lai của ngành thời trang bền vững có thể phụ thuộc vào sự kết hợp giữa vật liệu mới như sợi từ CO₂, chuỗi cung ứng ít phát thải hơn và thói quen mua sắm có trách nhiệm của người tiêu dùng.