Khoản đầu tư hàng trăm triệu USD vào mỏ dầu của PVN tại Venezuela đang ra sao?

Venezuela là quốc gia thuộc khu vực Nam Mỹ, tiếp giáp Guyana ở phía Đông, Brazil ở phía Nam, Colombia ở phía Tây và biển Caribbean ở phía Bắc. Ngoài phần lãnh thổ đất liền, Venezuela còn sở hữu nhiều hòn đảo nhỏ ngoài khơi biển Caribbean.

Venezuela nổi tiếng với cảnh sắc thiên nhiên và đặc biệt là nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trữ lượng dầu thô của Venezuela đạt trên 300 tỷ thùng – lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 17% tổng trữ lượng toàn cầu tính đến năm 2023.

Việt Nam có nhiều doanh nghiệp từng đầu tư và hoạt động tại Venezuela, trong đó khoản đầu tư lớn và đáng chú ý nhất thuộc về Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, trước đây là Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam - PVN).

Hoạt động của PVN tại Venezuela bắt đầu từ năm 2010. Báo cáo kết quả thăm dò khai thác dầu khí ở nước ngoài năm 2010 của PVN cho thấy Tập đoàn đã ký mới hai hợp đồng tại Uzbekistan (Lô Kossor) và Venezuela (Lô Junin 2).

Dự án phát triển mỏ Junin 2 tại Venezuela được xác định là dự án khai thác dầu khí quy mô rất lớn, có thời hạn khai thác 25 năm và có thể được gia hạn thêm.

Năm 2011, công ty liên doanh Petromacareo được thành lập tại Venezuela giữa Tổng Công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP – công ty con của PVN) và Corporación Venezolana del Petróleo S.A (CVP).

Mục tiêu của liên doanh là khai thác và nâng cấp dầu tại Lô Junin 2, thuộc vành đai dầu Orinoco, theo thỏa thuận ký ngày 1/7/2010. Liên doanh có thời hạn hoạt động 25 năm và được gia hạn tối đa thêm 15 năm, trong đó PVN góp 40% vốn điều lệ.

Vành đai dầu Orinoco là một khu vực rộng lớn ở miền Đông Venezuela, thuộc lưu vực sông Orinoco, có trữ lượng dầu thô nặng và siêu nặng lớn nhất thế giới. Vành đai Orinoco có diện tích khoảng 55.314km² và trải dài 600km từ Đông sang Tây.

Theo PVN, đến cuối năm 2012, PVEP đã đầu tư hơn 1.523 tỷ đồng vào liên doanh này. Đến năm 2015, PVN đã trích lập dự phòng hơn 418 tỷ đồng cho khoản đầu tư tại Petromacareo.

Liên quan đến các khoản đầu tư nghiên cứu các dự án dầu khí, ngày 1/12/2014, PVEP đã có công văn gửi Tập đoàn PVN về việc phân bổ chi phí các dự án đầu tư không hiệu quả năm 2014.

Theo đó, PVEP đã đánh giá hiệu quả các dự án dầu khí từ thời điểm bắt đầu triển khai và đề xuất phân bổ vào kết quả kinh doanh các khoản chi phí dự tính không thể thu hồi trong năm 2014, với tổng giá trị hơn 5.986 tỷ đồng (tương đương 298,3 triệu USD). Khoản này bao gồm: Phí trả trước dài hạn (hơn 792 tỷ đồng), chi phí tìm kiếm – thăm dò dầu khí (gần 861 tỷ đồng) và chi phí phát triển mỏ (hơn 4.332 tỷ đồng). Ngày 8/1/2015, PVN đã có công văn gửi Bộ Công Thương xin ý kiến chỉ đạo.

Ngày 20/1/2016, Văn phòng Chính phủ có công văn gửi Bộ Công Thương và PVN, yêu cầu rà soát và đánh giá cụ thể đề nghị phân bổ chi phí dự án năm 2014. Trong thời gian chờ kết luận, PVN đã tạm ghi nhận phần lợi nhuận tương ứng với chi phí dự án dầu khí không hiệu quả vào mục lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên Bảng cân đối kế toán hợp nhất tại ngày 31/12/2015, đồng thời thực hiện phân phối và ghi nhận nghĩa vụ nộp ngân sách Nhà nước theo quy định.

Kiểm toán cũng đã đưa ra vấn đề nhấn mạnh, lưu ý người đọc về việc phân bổ chi phí dự tính không thể thu hồi liên quan đến các dự án dầu khí không hiệu quả với tổng giá trị hơn 5.986 tỷ đồng.

Tiếp đó năm 2016, PVN ghi nhận thêm thông tin mới về khoản đầu tư vào dự án mỏ Junni 2 tại Venezuela này. Theo đó, khoản đầu tư của PVEP vào liên doanh Petromacareo cùng các khoản phí tham gia đầu tư (hai lần, tổng cộng hơn 442 triệu USD) đang được ghi nhận với giá trị gốc hơn 10.753 tỷ đồng.

Khoản đầu tư này đã trích lập dự phòng đầu tư tài chính với số tiền hơn 418 tỷ đồng theo báo cáo tài chính của Petromacareo tại thời điểm cuối năm 2012. Liên doanh vẫn tiếp tục làm việc với các cơ quan có thẩm quyền để tìm phương án xử lý khoản đầu tư.

Theo hợp đồng thành lập liên doanh và thỏa thuận phí tham gia, khoản phí tham gia lần thứ ba (lần cuối) phải trả cho phía Venezuela là 142 triệu USD. PVEP đã xin gia hạn khoản phí này cho đến khi hoàn thành việc thẩm định và đánh giá đầy đủ trữ lượng Lô Junin 2.

Tại thời điểm cuối năm 2017, ngoài khoản đầu tư gốc ban đầu 1.583 tỷ đồng, khoản phí tham gia sau khi đã phân bổ còn lại 9.169 tỷ đồng.

Những năm sau đó, khoản phí tham gia được Tập đoàn phân bổ hàng năm, làm giảm giá trị còn lại.

Theo báo cáo năm 2018, PVEP đã đầu tư vào liên doanh Petromacareo 1.583 tỷ đồng, cùng khoản phí tham gia dự án (hai đợt) trị giá 442 triệu USD. Riêng khoản phí lần thứ ba (142 triệu USD) vẫn đang xin gia hạn.

Tổng giá trị đầu tư vào dự án gồm 1.583 tỷ đồng và phần còn lại sau phân bổ của 2 đợt nộp phí tham gia là 7.335 tỷ đồng. PVEP đã trích lập dự phòng đầu tư tài chính 418 tỷ đồng. Kiểm toán cho biết không thể thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để đánh giá ảnh hưởng của khoản đầu tư này.

Đến cuối năm 2020, ngoài khoản đầu tư gốc 1.583 tỷ đồng, khoản phí tham gia để khai thác Lô Junin 2 chưa phân bổ còn 4.126 tỷ đồng. Đến giữa năm 2021, số tiền phí tham gia đã được phân bổ đáng kể, còn lại 2.292 tỷ đồng.

Đến nay, đã 15 năm kể từ thời điểm PVN đặt bút ký khoản hợp đồng đầu tiên thành lập liên doanh tại Venezuela, vẫn chưa có dòng khí nào được khai thác.

Tổng số tiền đầu tư rót vào (chưa kể đã phân bổ) lên tới khoảng 500 triệu USD.