Không đáp ứng ESG, doanh nghiệp có nguy cơ mất đơn hàng quốc tế

Tại phiên chuyên đề về ESG trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 diễn ra ngày 27/10 tại TP.HCM, các chuyên gia cho rằng việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị không còn đơn thuần là hoạt động thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp, mà đang tác động trực tiếp đến khả năng duy trì khách hàng, mở rộng thị trường và huy động vốn.

Ông Nguyễn Trần Trung, Giám đốc điều hành Công ty Tư vấn Tài chính Bền vững, nhận định ESG đang tạo ra giá trị thương mại rõ rệt. Khi các nhà cung cấp có mức giá, chất lượng và năng lực giao hàng tương đương, khả năng đáp ứng yêu cầu ESG có thể trở thành yếu tố quyết định đối tác lựa chọn doanh nghiệp nào.

Theo ông Trung, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng yêu cầu nhà cung cấp chứng minh năng lực quản lý môi trường, kiểm soát phát thải và thực hiện trách nhiệm xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức quản trị đối với cả những doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu muốn duy trì khách hàng hiện hữu và tiếp cận các đơn hàng mới.

Ông Trung nhấn mạnh ESG không thể chỉ dừng lại ở những cam kết mang tính hình thức mà phải được chứng minh bằng dữ liệu, phương pháp đo lường và bằng chứng cụ thể. Đây cũng là cách để doanh nghiệp hạn chế nguy cơ “tẩy xanh”, tức đưa ra những tuyên bố về môi trường không tương xứng với kết quả thực tế.

Thay vì triển khai đồng loạt trên toàn bộ hoạt động, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một sản phẩm chủ lực, đánh giá kết quả thực hiện rồi từng bước nhân rộng các giải pháp phù hợp.

Thiếu dữ liệu, doanh nghiệp khó biến ESG thành lợi thế cạnh tranh

Từ thực tiễn ngành xây dựng, ông Bolat Duisenov, Chủ tịch HĐQT Coteccons, cho biết doanh nghiệp đang vận hành mạng lưới hơn 3.000 nhà thầu phụ và đối tác. Vì vậy, việc thực hành ESG không thể chỉ giới hạn trong nội bộ doanh nghiệp mà cần được triển khai xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ bảo đảm an toàn lao động, nâng cao tính minh bạch trong quản trị đến sử dụng vật liệu phát thải thấp.

Theo ông Duisenov, các giải pháp ứng dụng thép và bê tông xanh được triển khai trong năm trước đã góp phần giảm hoặc tránh phát thải hơn 330.000 tấn khí thải. Kết quả này cho thấy việc thực hành ESG có thể tạo ra giá trị thực tế, đồng thời củng cố niềm tin giữa tổng thầu và các nhà cung cấp.

Tuy nhiên, một trong những trở ngại lớn hiện nay là nhiều doanh nghiệp chưa có hệ thống dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy để chứng minh kết quả thực hiện.

Ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp và Hợp tác quốc tế thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho rằng dữ liệu là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chứng minh năng lực thực hành ESG với ngân hàng và đối tác. Khi thiếu thông tin có hệ thống, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong lập báo cáo ESG, đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế cũng như tiếp cận tín dụng xanh.

Để khắc phục tình trạng này, ông Tâm khuyến nghị doanh nghiệp tận dụng những dữ liệu sẵn có như hóa đơn điện, nước, nhiên liệu, nguyên vật liệu và chứng từ xử lý chất thải. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể từng bước bổ sung hoạt động đo lường tại những công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng, tiến tới truy xuất nguồn gốc đến từng sản phẩm.

Từ góc độ ngân hàng, ông Hà Huy Cường, Phó tổng giám đốc Nam A Bank, cho biết ngân hàng đã đưa tín dụng xanh vào chiến lược hoạt động từ năm 2016, đồng thời hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế để xây dựng hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS).

Các tiêu chí đánh giá được đơn giản hóa nhằm phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó tạo điều kiện để những khách hàng đáp ứng yêu cầu tiếp cận nguồn vốn xanh với lãi suất ưu đãi.

Dù vậy, ông Cường nhận định nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai các hoạt động liên quan đến ESG nhưng chưa hệ thống hóa thành dữ liệu và báo cáo hoàn chỉnh. Vì thế, những nỗ lực như tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải chưa được thể hiện đầy đủ thành lợi thế khi doanh nghiệp tìm kiếm nguồn vốn tín dụng.

Kết luận phiên thảo luận, TS. Hari Ramalu Ragavan, chuyên gia tư vấn cao cấp của AKAR Asia Consulting, cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa cần sự đồng hành thiết thực từ ngân hàng, các doanh nghiệp đầu chuỗi và cơ quan quản lý nhà nước để triển khai ESG phù hợp với nguồn lực thực tế.

Theo ông, sự hỗ trợ cần tập trung vào giảm chi phí tuân thủ, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và giúp doanh nghiệp chuyển hóa kết quả thực hành ESG thành lợi thế cạnh tranh. Đây là những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, duy trì quan hệ với khách hàng và gia tăng cơ hội giành đơn hàng quốc tế.