Không phải tên lửa, đây mới là nhân tố giúp ông Trump có thể xoay chuyển thế trận với Iran

Khi eo biển Hormuz trở thành “nút thắt” năng lượng và quân bài chiến lược của Iran

Đến nay, chiến lược của Iran trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel dường như đã khá rõ ràng: Gây sức ép kinh tế đủ lớn lên chính quyền của Tổng thống Donald Trump thông qua thị trường năng lượng, trong bối cảnh giá xăng tại Mỹ có nguy cơ tăng mạnh. Mục tiêu được cho là khiến Washington phải cân nhắc lại quyết định theo đuổi cuộc chiến.

Tuy vậy, kịch bản này có thể gặp trở ngại nếu Saudi Arabia - đối thủ khu vực lâu năm của Tehran - đóng vai trò “van điều tiết”, góp phần ổn định nguồn cung và giảm bớt áp lực lên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Một yếu tố quan trọng trong kịch bản này là tuyến đường ống Đông - Tây dài khoảng 1.200km chạy xuyên bán đảo Ả Rập, nối từ Vịnh Ba Tư tới Biển Đỏ. Tuyến ống này được xây dựng cách đây 45 năm với mục tiêu chuẩn bị cho một kịch bản từng được xem là khó xảy ra: Iran đóng cửa eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu tinh chế được vận chuyển mỗi ngày - tương đương khoảng 1/5 nhu cầu tiêu thụ toàn cầu.

Tuyến đường ống của Saudi Arabia không thể bù đắp toàn bộ lượng dầu này, nhưng theo giới phân tích, nó có thể tạo ra một tuyến thay thế cho khoảng 5 triệu thùng/ngày.

Ngoài ra, UAE cũng sở hữu một đường ống khác cho phép vận chuyển khoảng 1,5 triệu thùng dầu/ngày ra Vịnh Oman, và trong tình huống khẩn cấp có thể nâng gần 2 triệu thùng.

Như vậy, hai tuyến đường ống này có thể giúp kìm hãm phần nào đà tăng chóng mặt của giá dầu (dù không thể chặn đứng hoàn toàn), với điều kiện cả 2 quốc gia có đủ tàu chở dầu đến các cảng bốc hàng mới.

Hiện khoảng 25 siêu tàu chở dầu, mỗi chiếc có thể chở khoảng 2 triệu thùng, đã thay đổi hành trình và đang hướng đến các điểm lấy hàng mới. Tuy nhiên, câu hỏi vẫn là liệu các cảng có thể xử lý lượng tàu khổng lồ này hay không.

Nguồn cung bị gián đoạn sau các đợt tấn công đầu tiên nhằm vào Iran đã khiến thị trường phản ứng dữ dội. Khi thị trường năng lượng mở cửa tối ngày 8/3, giá dầu lập tức vượt 100 USD/thùng và tăng khoảng 20% chỉ trong vài giây.

Cuộc chạy đua của Mỹ và các đồng minh nhằm ghìm đà tăng giá dầu toàn cầu

Các tuyến đường ống thay thế được cho là có thể - dù chỉ là khả năng mong manh - giúp làm chậm đà tăng tiếp theo của giá dầu, qua đó kéo dài thời gian cho Nhà Trắng. Chính quyền Mỹ vẫn đặt cược rằng có thể kết thúc cuộc chiến trước khi áp lực từ thị trường năng lượng trở nên quá lớn.

“Tôi nghĩ giá dầu sẽ tăng, và điều đó sẽ xảy ra”, ông Trump nói với phóng viên tối ngày 7/3. “Nhưng rồi chúng cũng sẽ giảm, và giảm rất nhanh. Và chúng ta sẽ loại bỏ được một ‘khối u’ lớn trên Trái đất”.

Chiến lược này dường như được điều chỉnh trong lúc cuộc xung đột không diễn ra như kế hoạch ban đầu. Giới phân tích chỉ ra rằng, để thành công, ông Trump cần 3 điều kiện.

Thứ nhất, các tuyến đường ống tránh eo biển của Saudi Arabia và UAE phải tạo ra tác động đủ lớn. Thứ hai, cuộc chiến phải kết thúc trong vài ngày thay vì kéo dài hàng tuần - hoặc ít nhất các siêu tàu dầu vẫn có thể ra vào eo biển Hormuz trong khoảng thời gian đó.

Thứ ba, các cơ sở sản xuất, lọc dầu và bốc hàng trong khu vực phải tránh được thiệt hại nghiêm trọng để xuất khẩu có thể nhanh chóng phục hồi.

Tất cả đều là những canh bạc lớn, cho thấy những giả định ban đầu của Washington về một cuộc chiến “dễ dàng” có thể đã quá lạc quan.

Hôm 8/3, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco đã đồng thời bốc hàng cho 3 tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) tại các cảng Yanbu và Al Muajjiz bên bờ Biển Đỏ - dấu hiệu cho thấy Riyadh đang chuyển hướng tối đa lượng dầu xuất khẩu ra khỏi tuyến Hormuz.

Trong khi đó, công ty dầu khí quốc gia Abu Dhabi National Oil Company (Adnoc) cũng đang bốc hàng cho một tàu VLCC tại cảng Fujairah, nằm ngoài eo biển. Quy mô hoạt động tại 3 địa điểm này được đánh giá là chưa từng có.

Tính theo giá trị thực sau khi điều chỉnh lạm phát, giá dầu hiện vẫn thấp hơn các đợt tăng mạnh trước đây. Mức 139 USD/thùng vào tháng 3/2022 sau thời điểm Nga xung đột với Ukraine tương đương khoảng 157 USD theo giá hiện nay. Còn mức 147,5 USD/thùng vào tháng 7/2008 sẽ tương đương khoảng 205 USD/thùng theo giá trị hiện tại.

Ngoài ra, tác động của đợt tăng giá lần này mới chỉ kéo dài vài ngày, thay vì nhiều tháng hay nhiều quý.

“Lối thoát” đường ống và canh bạc an ninh của Trung Đông

Để một cú sốc giá dầu trở thành khủng hoảng toàn diện, giá cần tăng cao hơn và duy trì trong thời gian dài. Nhưng nếu các đợt không kích và phản công kéo dài từ vài ngày sang vài tuần, thị trường chắc chắn sẽ chịu áp lực lớn.

Các tuyến đường ống có thể giúp câu giờ, nhưng không gì có thể thay thế việc mở lại eo biển Hormuz.

Theo các chuyên gia, Saudi Arabia và UAE hiện đang bước đi trên một “sợi dây an ninh mong manh”. Việc chuyển hướng dầu qua các tuyến ống thay thế là một phần cam kết duy trì nguồn cung cho thị trường năng lượng toàn cầu.

Nhưng hành động này cũng đồng nghĩa với việc hỗ trợ Washington và có thể khiến họ trở thành mục tiêu trả đũa quân sự từ Tehran.

Khi ngày càng nhiều tàu chở dầu hướng đến các cảng bốc hàng mới ngoài Vịnh Ba Tư, giới chức ngành năng lượng tại Riyadh và Abu Dhabi lo ngại rằng các tuyến ống, trạm bơm hoặc thậm chí cảng biển có thể trở thành mục tiêu tấn công bằng máy bay không người lái.

Các quốc gia Ả Rập Sunni tại Vịnh Ba Tư từ lâu đã có mối quan hệ căng thẳng với Iran - quốc gia có đa số dân theo dòng Hồi giáo Shia. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Riyadh và Abu Dhabi đã nỗ lực cải thiện quan hệ với Tehran.

Trước khi xung đột bùng phát, họ từng hy vọng Iran đạt được thỏa thuận ngoại giao với Mỹ thông qua các cuộc đàm phán do Oman làm trung gian.

Giờ đây, dầu mỏ đang kéo họ ngày càng sâu vào cuộc xung đột với những hệ quả khó lường.

Giới quan sát cho rằng cuộc đối đầu tại Vùng Vịnh ngày càng gợi nhớ đến một số giai đoạn trong Thế chiến II, đặc biệt là Trận Đại Tây Dương - khi Đức tìm cách cắt đứt nguồn cung thiết yếu của Anh.

Ngày nay, thay vì tàu ngầm và đoàn tàu vận tải, chiến trường năng lượng toàn cầu có thể được quyết định bởi một yếu tố khác: Những đường ống dẫn dầu.

Theo The Economic Times