Kiểm tra tăng gấp 10–20 lần, hồ sơ phình to: Bà Lý Kim Chi kiến nghị sửa căn cơ Nghị định 46, không chỉ ‘lùi thời hạn’

Kiểm tra tăng gấp 10–20 lần, bộ máy địa phương có chịu nổi?

Tại Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, bà Lý Kim Chi – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA), đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập lớn trong quá trình triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.

Chỉ sau một đêm, từ ngày 25 sang 26/1, khi quy định mới có hiệu lực và áp dụng ngay, hàng loạt doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi địa phương rơi vào tình trạng lúng túng, không biết phải căn cứ vào quy định nào để thông quan. Dù Chính phủ đã cho lùi thời hạn áp dụng đến 15/4/2026, nhưng theo FFA, đến nay vẫn còn nhiều lô hàng nằm chờ tại cảng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

Một trong những điểm FFA đặc biệt lo ngại là năng lực thực thi ở cấp địa phương. Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đang giao thêm khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi chuyên môn sâu. Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tinh giản biên chế, sắp xếp lại bộ máy, việc giao thêm nhiệm vụ chuyên môn cao mà chưa đánh giá đầy đủ năng lực thực thi sẽ dẫn tới nguy cơ quá tải, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ và gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, theo ước tính của FFA, yêu cầu kiểm tra theo Nghị định 46 có thể tăng gấp 10–20 lần so với Nghị định 15 trước đây. Nếu như Nghị định 15 chỉ kiểm tra khoảng 5% hồ sơ, thì Nghị định 46 yêu cầu kiểm tra 100% hồ sơ. Quy trình kiểm tra cũng bị kéo dài khi chuyển từ mô hình 2 cấp sang 3 cấp, phát sinh thêm nhiều tầng nấc thủ tục, làm gia tăng thời gian và áp lực cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Không chỉ Nghị định 46, bà Lý Kim Chi cho rằng Nghị quyết 66 cũng đang tạo ra gánh nặng thủ tục rất lớn. Theo đó, nội dung hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm tăng từ 6 mục, 7 nội dung lên 9 mục với 74 nội dung. Thời gian thẩm định tăng hơn 11 lần, từ 7 ngày lên tới 90 ngày.

“Trong khi đây vẫn chủ yếu là tiền kiểm về hồ sơ, chưa chứng minh được hiệu quả tương xứng trong kiểm soát chất lượng thực phẩm”, bà Chi đặt vấn đề. Khi nhân lực quản lý còn hạn chế, việc mở rộng mạnh khối lượng tiền kiểm sẽ dễ dẫn tới quá tải, ách tắc và hình thức hóa các khâu kiểm tra.

Theo bà, thực tế thời gian qua cho thấy các vụ việc hàng giả, hàng kém chất lượng chủ yếu xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm, chứ không phải do thiếu tiền kiểm. Trong khi đó, xu hướng quản lý trên thế giới đã chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro, tập trung vào nhóm sản phẩm và doanh nghiệp có nguy cơ cao, thay vì dàn trải nguồn lực.

“Lùi thời hạn là chưa đủ, phải sửa từ gốc”

Từ những vướng mắc thực tế, bà Lý Kim Chi khẳng định việc lùi thời hạn áp dụng đến 15/4/2026 chỉ là giải pháp tình thế. Nếu sau mốc thời gian này, nội dung cốt lõi không được điều chỉnh, nguy cơ ách tắc sẽ tiếp tục lặp lại.

Vì vậy, FFA kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát, sửa đổi căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66, chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, giảm tiền kiểm hình thức và chỉ triển khai khi năng lực thực thi địa phương đã được chuẩn bị tương xứng.

Về dài hạn, bà Chi đề xuất cần đẩy nhanh việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm và xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định. “Nếu khung luật gốc chưa hoàn thiện mà các quy định dưới luật liên tục thay đổi, mỗi lần điều chỉnh sẽ lại tạo ra một đợt xáo trộn mới cho doanh nghiệp và cho chính cơ quan quản lý”, bà nhấn mạnh.