Kinh doanh dịp Tết, hộ kinh doanh quán ăn phải mua thêm thịt, rau ngoài chợ không có hóa đơn thì kê khai thuế thế nào?

Tại chương trình tập huấn "Cầm tay chỉ việc giúp hộ kinh doanh ghi chép sổ sách - kê khai - nộp thuế thành công" vừa diễn ra, một chủ quán ăn đã đặt câu hỏi: "Dịp Tết, lượng khách đặt tất niên tăng cao, quán phải nhập thêm nhiều thịt, cá, rau củ từ chợ truyền thống. Tuy nhiên, phần lớn các nguồn hàng này không có hóa đơn đầu vào. Vậy trong trường hợp đó, khi thực hiện kê khai thuế, hộ kinh doanh cần xử lý ra sao?

Giải đáp thắc mắc của hộ kinh doanh về việc mua nguyên liệu thực phẩm tại chợ không có hóa đơn đầu vào, bà Đinh Thị Huyền - Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thuế Savitax chia sẻ rằng đây là vấn đề rất thực tế và là nỗi trăn trở của nhiều hộ kinh doanh hiện nay.

Bà Huyền cho biết thực tế tại các chợ đầu mối lớn như chợ Bình Điền, nhiều tiểu thương có doanh thu cao hiện đã tuân thủ việc xuất hóa đơn, vì vậy bà con nên ưu tiên tìm kiếm và làm việc với những nhà cung cấp đã chấp hành tốt quy định này để đảm bảo đầu vào hợp lệ.

Việc có hóa đơn không chỉ phục vụ kê khai thuế mà còn giúp hộ kinh doanh chứng minh được nguồn gốc hàng hóa, đặc biệt quan trọng khi cần giải trình về các vấn đề liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, đối với trường hợp các tiểu thương nhỏ lẻ ngoài chợ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng chưa thuộc diện bắt buộc phải xuất hóa đơn, bà Huyền khẳng định quy định của Luật Quản lý thuế hiện nay rất mở để hỗ trợ bà con.

Cụ thể, hộ kinh doanh hoàn toàn có quyền tự lập bảng kê thu mua hàng hóa, sau đó kèm theo đầy đủ các chứng từ thanh toán theo đúng quy định. Khi có đầy đủ bảng kê và chứng từ này, các khoản chi phí mua thịt, rau, cá vẫn được tính là chi phí hợp lệ để bà con đưa vào kê khai thuế bình thường mà không gặp trở ngại gì.

Bổ sung thêm cho giải pháp này, bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng Ban Pháp chế Cục Thuế, cũng xác nhận rằng đối với các mặt hàng nông sản thu mua trực tiếp từ người nông dân, bà con thực hiện lập bảng kê để xác định chi phí hợp lý, hợp lệ.

Bà Lan Anh nhấn mạnh rằng ngành thuế đã lường trước các vướng mắc này và đưa ra phương án bảng kê như một công cụ giúp bà con yên tâm thực hiện nghĩa vụ. Việc quản lý chặt chẽ cả doanh thu và chi phí không chỉ là trách nhiệm với nhà nước mà còn là quyền lợi của hộ kinh doanh, giúp bà con quản trị hiệu quả hoạt động của mình, có cơ sở để khiếu nại nếu mua phải hàng kém chất lượng và sẵn sàng cho việc mở rộng quy mô kinh doanh trong tương lai.

Trong hoạt động kinh doanh, không phải lúc nào các hộ kinh doanh cũng mua hàng từ đơn vị có hóa đơn. Khi đó, bảng kê thu mua hàng hóa dịch vụ mua vào không có hóa đơn chính là căn cứ giúp kế toán hợp thức hóa chi phí được trừ khi tính thuế.

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, Bảng kê mua hàng hóa chỉ áp dụng với những trường hợp đặc thù người bán không xuất được hoá đơn.

Vai trò của bảng kê giúp: Hợp thức hóa chi phí đầu vào khi không có hóa đơn; căn cứ hạch toán và lưu chứng từ kế toán; hỗ trợ kê khai, quyết toán thuế đúng quy định; hạn chế rủi ro bị loại chi phí khi cơ quan thuế kiểm tra.

Các trường hợp được lập bảng kê mua hàng hóa 2026 bao gồm:

- Mua hàng hóa là nông, lâm, thủy sản của người sản xuất, đánh bắt trực tiếp bán ra;

- Mua sản phẩm thủ công làm bằng đay, cói, tre, nứa, lá, song, mây, rơm, vỏ dừa, sọ dừa hoặc nguyên liệu tận dụng từ sản phẩm nông nghiệp của người sản xuất thủ công không kinh doanh trực tiếp bán ra;

- Mua đất, đá, cát, sỏi của hộ, cá nhân tự khai thác trực tiếp bán ra;

- Mua phế liệu của người trực tiếp thu nhặt;

- Mua tài sản, dịch vụ của hộ, cá nhân không kinh doanh trực tiếp bán ra;

- Mua hàng hóa, dịch vụ của cá nhân, hộ kinh doanh (không bao gồm các trường hợp nêu trên) có mức doanh thu dưới ngưỡng doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng (100 triệu đồng/năm).

Theo khoản 1 Điều 9 Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/10/2025), các khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế GTGT) được hợp thức hóa bằng bảng kê phải được thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản, thẻ tín dụng, v.v.).