Kinh doanh thua lỗ, ông lớn xây dựng điện cùng lúc mang 7 ‘đứa con’ đi bán

Tổng CTCP Xây dựng điện Việt Nam (Vneco - mã chứng khoán VNE) vừa thông qua chủ trương tái cấu trúc danh mục đầu tư tại các công ty con và công ty liên kết, nhằm cơ cấu lại hoạt động kinh doanh và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo nghị quyết, Vneco dự kiến chuyển nhượng phần vốn góp tại 7 công ty con và 2 công ty liên kết. Lý do được doanh nghiệp đưa ra là các đơn vị này hoạt động kém hiệu quả, phát sinh lỗ lũy kế và ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả kinh doanh hợp nhất của Tổng công ty.

Số liệu ghi nhận tại thời điểm cuối quý III/2025 Vneco có tổng cộng 10 công ty con và 2 công ty liên kết cùng 3 đơn vị trực thuộc. Việc mang 7 ‘đứa con’ cùng 2 công ty liên kết đi bán, danh sách ‘con’ còn lại của Vneco không nhiều.

Từ “ông lớn” xây dựng điện đến áp lực tái cấu trúc

Vneco là doanh nghiệp có bề dày trong lĩnh vực xây dựng điện tại Việt Nam. Tiền thân của Vneco là Công ty Xây lắp điện 3, trực thuộc Bộ Năng lượng, được thành lập năm 1988 trên cơ sở hợp nhất Công ty Xây lắp đường dây và trạm 3 với Công ty Xây lắp đường dây và trạm 5.

Không chỉ chuyên về xây dựng điện, để phục vụ các công trình trong hệ sinh thái, từ năm 2001, Vneco đã đầu tư nhà máy gia công, chế tạo mạ kẽm nhúng nóng kết cấu thép và cột thép công suất 10.000 tấn/năm tại Đà Nẵng.

Chỉ vài năm sau, một nhà máy khác với công suất 15.000 tấn/năm tại TP.HCM cũng được đưa vào hoạt động. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cải tạo các nhà máy thép tại Quy Nhơn và Vinh, nâng tổng công suất toàn hệ thống lên khoảng 35.000 tấn/năm.

Đến năm 2005, Vneco chính thức cổ phần hóa, bước sang giai đoạn hoạt động theo mô hình doanh nghiệp đại chúng. Tuy nhiên, phải đến năm 2015, SCIC mới hoàn tất chuyển nhượng 18,9 triệu cổ phiếu VNE cho các nhà đầu tư cá nhân.

Sau giai đoạn này, Vneco bước vào quá trình tái cấu trúc nhằm tập trung vào các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi, đồng thời mở rộng sang mảng năng lượng tái tạo.

Mở rộng sang mảng năng lượng tái tạo

Từ năm 2020, ngoài mảng xây lắp điện truyền thống, Vneco tham gia vai trò tổng thầu EPC, PC cho các dự án điện mặt trời, điện gió và đẩy mạnh hoạt động thương mại.

Năm 2021, doanh nghiệp ghi dấu ấn khi hoàn thiện dự án điện gió Thuận Nhiên Phong 1 với tổng mức đầu tư khoảng 1.250 tỷ đồng.

Tuy nhiên, việc mở rộng đầu tư không giúp Vneco cải thiện đáng kể hiệu quả tài chính. Động thái bán vốn ồ ạt tại các công ty con và liên kết trong lần tái cấu trúc này diễn ra sau khi Vneco đã thoái vốn tại Vneco 3 vào năm 2024, cho thấy áp lực tái cơ cấu đang gia tăng.

Theo báo cáo tài chính, Vneco bắt đầu ghi nhận thua lỗ từ năm 2023. Sang năm 2024, công ty lỗ 266 tỷ đồng. Riêng 9 tháng đầu năm 2025, Vneco tiếp tục lỗ 154 tỷ đồng, nâng tổng lỗ lũy kế lên 263 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2023–2024, nhóm công ty liên doanh, liên kết không phải là nguyên nhân chính gây thua lỗ, khi vẫn duy trì trạng thái gần hòa vốn, chỉ mang về lợi nhuận vài trăm triệu đồng mỗi năm. Tuy nhiên, đến 9 tháng đầu năm 2025, nhóm này có ghi nhận khoản lỗ gần 2 tỷ đồng. Nguyên nhân chính khiến Vneco thua lỗ nặng trong năm 2024 đến từ chi phí vượt giá vốn, cùng với gánh nặng lãi vay hàng trăm tỷ đồng.

Trước đó, Tổng công ty cho biết nhiều công trình vướng mắc thủ tục đền bù, giải phóng mặt bằng, dẫn đến chậm tiến độ thi công và nghiệm thu. Bên cạnh đó, dòng tiền thanh toán từ các chủ đầu tư về chậm cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng giải ngân cho nhà thầu. Tổng các khoản phải thu khách hàng tại thời điểm cuối năm lên tới hơn 653 tỷ đồng.

Áp lực nợ vay lớn cũng là vấn đề cần giải quyết của Vneco. Tính đến ngày 30/9/2025, Tổng Công ty còn dư nợ vay và thuê tài chính khoảng 1.600 tỷ đồng, trong đó 1.061 tỷ đồng là nợ ngắn hạn và 540 tỷ đồng là nợ dài hạn. Trong khi đó, tiền và các khoản tương đương tiền chỉ còn hơn 31 tỷ đồng, cùng với khoảng 9 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng, phản ánh áp lực thanh khoản rất lớn.

Thoái vốn để khơi thông dòng tiền

Về các dự án đang triển khai, Vneco hiện ghi nhận gần 700 tỷ đồng chi phí xây dựng dở dang, trong đó riêng dự án điện gió Thuận Nhiên Phong chiếm hơn 538 tỷ đồng, còn dự án khu đô thị mới Mỹ Thượng khoảng 80 tỷ đồng.

Liên quan đến các giải pháp tài chính, Vneco cho biết sẽ tập trung thu hồi 100% vốn thi công từ các công trình đã thực hiện, đồng thời làm việc với các ngân hàng và tổ chức tài chính để tạo lập nguồn vốn phục vụ hoạt động.

HĐQT Vneco cũng khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi vụ kiện liên quan nghĩa vụ trả 200 tỷ đồng cho Ngân hàng Xây dựng trong vụ án Hứa Thị Phấn. Theo doanh nghiệp, việc giải quyết dứt điểm vụ việc này là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn vốn, song song với quá trình tái cấu trúc danh mục đầu tư.

Không chỉ khoản tiền liên quan vụ án Hứa Thị Phấn, mà Vneco cũng còn chưa thể dứt duyên nợ với Thủy điện Hồi Xuân - một trong những dự án trọng điểm đầu tiên khi công ty cổ phần hóa. Tại BCTC năm 2024, kiểm toán có đưa ý kiến ngoại trừ liên quan khoản đầu tư dài hạn 30,82 tỷ đồng vào CTCP Đầu tư xây dựng Vneco Hồi Xuân.

Thực tế, nhà máy thuỷ điện Vneco Hồi Xuân công suất 102MW có tổng mức đầu tư 3.371 tỷ đồng từng là đứa con cưng được UBND tỉnh Thanh Hóa chấp thuận cho Vneco làm chủ đầu tư. Vneco lập công ty thực hiện dự án là CTCP Đầu tư Xây dựng Vneco Hồi Xuân. Tuy vậy đến năm 2014 Vneco bất ngờ thoái vốn khỏi doanh nghiệp dự án này.

Dù thoái vốn đã hơn chục năm nhưng đến nay Vneco vẫn chưa thể 'dứt tình' với dự án này. Kiểm toán vẫn nêu vấn đề ngoại trừ liên quan dự án. Bên cạnh đó, dự án này chậm tiến độ, kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến người dân khiến Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đưa vào 'tầm ngắm' theo dõi hồi tháng 3/2025.