Kinh tế tư nhân tạo hơn 50% GDP nhưng vẫn 'khát vốn' dài hạn

Điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế tư nhân là cấu trúc hệ thống

Sáng ngày 6/5, Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam phối hợp Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, tại khách sạn Melia (Lý Thường Kiệt, Hà Nội).

Phát biểu tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc SSI Securities Corporation, cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay nằm ở cấu trúc hệ thống tài chính còn mất cân đối, khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Theo ông Thông, với tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP của Việt Nam ở mức khoảng 146%, thuộc nhóm cao trong khu vực, hệ thống ngân hàng đang gánh vác phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên, cấu trúc nguồn vốn lại tiềm ẩn nhiều rủi ro khi gần 50% dư nợ là trung – dài hạn, trong khi khoảng 80% nguồn vốn huy động là ngắn hạn. Sự lệch pha này tạo áp lực lớn về thanh khoản và giới hạn khả năng mở rộng tín dụng trong dài hạn.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế – lại đang gặp nhiều rào cản trong tiếp cận vốn. Tỷ trọng tín dụng dành cho nhóm này hiện vẫn ở mức thấp, dưới 20% tổng dư nợ.

Nguyên nhân, theo ông Thông, đến từ việc phần lớn doanh nghiệp tư nhân thiếu tài sản bảo đảm theo yêu cầu của ngân hàng, mức độ minh bạch tài chính còn hạn chế, chưa đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm toán độc lập, cũng như thiếu các công cụ quản trị rủi ro về dòng tiền, lãi suất và tỷ giá. Bên cạnh đó, cơ chế chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn dài hạn cho khu vực này vẫn chưa thực sự hoàn thiện.

“Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển, đặc biệt là các dự án hạ tầng, công nghệ cao và chuyển đổi xanh ngày càng lớn, việc tiếp tục phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng như trụ cột duy nhất là không bền vững”, ông Thông nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, dù thị trường vốn Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể về quy mô, nhưng lại chưa thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho khu vực kinh tế tư nhân. Cụ thể, vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện tương đương khoảng 78% GDP, tăng mạnh so với mức 26% năm 2015, nhưng số lượng doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch mới chỉ khoảng 1.600 trên tổng số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tức chưa đến 1%.

Không chỉ hạn chế về số lượng, cơ cấu thị trường cũng cho thấy sự lệch pha khi các doanh nghiệp tài chính và bất động sản chiếm tỷ trọng lớn về vốn hóa, trong khi các doanh nghiệp sản xuất, công nghiệp – khu vực cốt lõi của kinh tế tư nhân – lại chiếm tỷ trọng khiêm tốn và gặp nhiều khó khăn trong việc lên sàn.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, dù quy mô dư nợ đã đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng, tương đương 10% GDP, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực như Hàn Quốc (trên 80% GDP) hay Malaysia (khoảng 55–60% GDP). Đáng chú ý, cơ cấu phát hành trái phiếu cũng tập trung chủ yếu ở khối ngân hàng và bất động sản, trong khi các doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ – nơi có nhu cầu vốn lớn và ổn định – lại chưa tiếp cận được kênh này một cách hiệu quả.

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Đức Thông chỉ ra một nghịch lý đáng lưu ý: khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50–55% GDP, chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp và tạo ra hơn 80% việc làm, nhưng lại là khu vực tiếp cận vốn hạn chế nhất. Khoảng trống tài chính đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa ước tính lên tới gần 21% GDP, cho thấy nhu cầu vốn chưa được đáp ứng còn rất lớn.

Công ty chứng khoán không chỉ dừng lại ở vai trò trung gian giao dịch

Trong bối cảnh này, ông Thông cho rằng vai trò của các công ty chứng khoán đang trở nên đặc biệt quan trọng, mang tính “bản lề” trong việc kết nối doanh nghiệp với thị trường vốn. Theo đó, công ty chứng khoán không chỉ dừng lại ở vai trò trung gian giao dịch, mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình kiến tạo năng lực tài chính cho doanh nghiệp.

Cụ thể, thứ nhất là tư vấn chiến lược vốn dài hạn, giúp doanh nghiệp xây dựng lộ trình huy động vốn phù hợp với từng giai đoạn phát triển, thay vì chỉ tiếp cận vốn theo từng thương vụ đơn lẻ. Thứ hai là hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn của thị trường, bao gồm minh bạch hóa báo cáo tài chính, nâng cao quản trị doanh nghiệp và đáp ứng các tiêu chí ESG – yếu tố ngày càng trở nên quan trọng trong thu hút vốn quốc tế.

Thứ ba, các công ty chứng khoán đóng vai trò thiết kế sản phẩm tài chính phù hợp, từ cổ phiếu, trái phiếu đến các công cụ tài chính lai, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư và đặc thù của từng doanh nghiệp. Và cuối cùng, là kết nối doanh nghiệp với các dòng vốn dài hạn, đặc biệt là dòng vốn quốc tế, thông qua mạng lưới nhà đầu tư toàn cầu.

Từ thực tiễn vận hành tại SSI, ông Nguyễn Đức Thông cho biết những doanh nghiệp có sự đồng hành của công ty chứng khoán chuyên nghiệp thường có khả năng huy động vốn thành công cao hơn rõ rệt, đồng thời chi phí vốn cũng được tối ưu hơn.

Trong năm 2025, SSI đã tham gia tư vấn khoảng 7 thương vụ huy động vốn cổ phần với tổng giá trị khoảng 1,3 tỷ USD và 6 thương vụ phát hành trái phiếu doanh nghiệp với quy mô tương đương.

Một số giao dịch tiêu biểu có thể kể đến như tư vấn chào bán và niêm yết cổ phiếu cho Vinpearl, Taseco Land hay tư vấn phát hành trái phiếu cho Văn Phú Invest. Đồng thời, SSI cũng thiết lập và duy trì mạng lưới kết nối với nhiều nhà đầu tư tổ chức lớn trên thế giới như BlackRock, GIC, Temasek…, qua đó mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận nguồn vốn ngoại cho doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.

Ông Thông nhấn mạnh, sau những biến động của thị trường, niềm tin của nhà đầu tư đang dần được khôi phục, nhưng để doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn hiệu quả, cần có các tổ chức trung gian đủ uy tín, năng lực và kinh nghiệm để “định dạng” lại doanh nghiệp theo chuẩn thị trường, đồng thời cấu trúc các sản phẩm phù hợp với khẩu vị đầu tư.

Kết luận, ông Nguyễn Đức Thông cho rằng để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế, cần xây dựng một “đường cao tốc vốn” mới, trong đó thị trường vốn đóng vai trò trung tâm, song hành cùng hệ thống tín dụng ngân hàng.

“Phát triển kinh tế tư nhân không thể chỉ dựa vào mở rộng tín dụng, mà cần một hệ sinh thái tài chính cân bằng, đa tầng và hiệu quả hơn. Trong hệ sinh thái đó, công ty chứng khoán sẽ là cầu nối then chốt, giúp doanh nghiệp chuẩn hóa, tiếp cận và kết nối với các nguồn lực tài chính dài hạn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu”, ông Thông nhấn mạnh.