Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình: Doanh nghiệp cần thay đổi để bước vào cuộc chơi toàn cầu

Sáng 6/5, tại khách sạn Melia Hà Nội, Người Quan Sát phối hợp cùng Tạp chí Kinh tế Chứng khoán tổ chức hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Hội thảo có sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế.

Tiếp nối phiên thảo luận về nguồn vốn, tại hội thảo một câu hỏi lớn hơn được đặt ra: Giải pháp nào để nâng cao năng lực của doanh nghiệp để tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Nếu dòng vốn đã sẵn sàng, liệu doanh nghiệp đã sẵn sàng hay chưa? Thực tế cho thấy, vấn đề của khu vực kinh tế tư nhân không còn dừng ở việc tiếp cận vốn, mà là khả năng đáp ứng những tiêu chuẩn của dòng vốn và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Không thiếu cơ hội – nhưng thiếu năng lực đạt chuẩn

Trong nhiều năm, câu chuyện về doanh nghiệp Việt thường xoay quanh quy mô: Nhỏ, manh mún và khó cạnh tranh.

Tuy vậy, ở một góc nhìn khác, cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu chưa bao giờ thiếu. Các tập đoàn đa quốc gia liên tục mở rộng mạng lưới sản xuất; chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc; các ngành mới như công nghệ, năng lượng, sản xuất xanh đang mở ra không gian lớn.

Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp Việt chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn để tham gia vào cuộc chơi đó.

Vậy doanh nghiệp Việt cần làm gì để nâng cao năng lực cạnh tranh? Theo TS. Lương Minh Huân, Viện trưởng viện Phát triển doanh nghiệp (VCCI), cần kiện toàn từ chiến lược nâng cao năng lực lao động thời đại AI đến việc thực thi đáp ứng các điều kiện của cách mạng công nghiệp 4.0.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn đang gặp những điểm nghẽn mang tính cấu trúc: Năng lực công nghệ còn hạn chế; quản trị doanh nghiệp chưa đạt chuẩn quốc tế; khả năng kết nối chuỗi giá trị còn yếu.

Điều này khiến doanh nghiệp khó trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị toàn cầu – nơi yêu cầu không chỉ là sản xuất, mà là đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng, tốc độ và minh bạch.

Trong bối cảnh mới, hai trụ chuyển đổi đang trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp. Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, hai trụ chuyển đổi không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện bắt buộc.

Thứ nhất là chuyển đổi số:Chuyển đổi số không chỉ để doanh nghiệp tối ưu vận hành, mà để nâng cao khả năng kết nối, minh bạch và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thứ hai là chuyển đổi xanh:Các tiêu chuẩn ESG, phát thải và phát triển bền vững đang trở thành “tấm vé vào cửa” đối với doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường quốc tế và dòng vốn dài hạn.

Doanh nghiệp Việt cần thay đổi điều gì để nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu?

Phiên thảo luận thứ hai với chủ đề “Doanh nghiệp Việt cần thay đổi điều gì để nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu?” có sự tham gia của ông Nguyễn Đức Kiên – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội; ông Nguyễn Anh Tuấn – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài; Lê Duy Bình – Giám đốc Economica Việt Nam; ông Mai Danh Hiền – Phó Chủ tịch HĐQT EVF và ông Nguyễn Phúc Long – Chủ tịch HĐQT Thang Long Investment Group.

Trao đổi về khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam, ông Nguyễn Anh Tuấn cho rằng một trong những rào cản lớn hiện nay là năng lực của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, từ quy mô vốn, công nghệ cho tới năng lực quản trị và cả khả năng ngoại ngữ.

Theo ông Tuấn, nhiều tập đoàn FDI hiện có hàng nghìn nhà cung ứng, nhưng số lượng doanh nghiệp Việt Nam tham gia vẫn còn rất hạn chế. Ông cho rằng bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, cần có cơ chế và chính sách cụ thể để khuyến khích các tập đoàn lớn hỗ trợ, hướng dẫn doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực để tham gia chuỗi cung ứng.

“Không có sự hỗ trợ của Nhà nước và chính sách phù hợp thì doanh nghiệp nhỏ và vừa rất khó phát triển”, ông Tuấn nói, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội ngành nghề trong việc kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ tham gia chuỗi giá trị.

Ở góc nhìn khác, Lê Duy Bình cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào chính sách hỗ trợ, mà quan trọng nhất vẫn là nỗ lực tự thân.

“Nỗ lực tự thân của doanh nghiệp là điều quý nhất, giúp doanh nghiệp mở rộng cơ hội phát triển, tiếp cận vốn và tham gia thị trường”, ông Bình nhấn mạnh.

Trong khi đó, chia sẻ về câu chuyện chuyển đổi số và chuyển đổi xanh tại EVF, ông Mai Danh Hiền cho biết doanh nghiệp không nhận mình là đơn vị đầu tiên, nhưng là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong lĩnh vực này.

Theo ông Hiền, do hoạt động trong lĩnh vực tài chính nên EVF chịu áp lực rất lớn về tiêu chuẩn minh bạch, chuyển đổi số và phát triển xanh. EVF cũng là một trong những doanh nghiệp phát hành trái phiếu xanh từ khá sớm để đáp ứng tiêu chuẩn của các quỹ đầu tư nước ngoài.

Đáng chú ý, lãnh đạo EVF cho rằng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ con người và quá trình tinh gọn vận hành.

“Chúng tôi bắt đầu từ việc giảm các khâu trung gian, bao gồm cả con người”, ông Hiền nói.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Phúc Long cho rằng doanh nghiệp Việt hiện vẫn đối mặt với nhiều hạn chế về năng lực tài chính, công nghệ, khả năng liên kết và năng lực vận hành.

Theo ông Long, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong những năm tới, tổng nhu cầu đầu tư trong 5 năm tới có thể lên tới khoảng 1.500 tỷ USD, trong khi đầu tư công chỉ chiếm khoảng 20%, phần còn lại sẽ phụ thuộc rất lớn vào khu vực doanh nghiệp.

Từ thực tế đó, lãnh đạo TIG cho rằng bên cạnh câu chuyện vốn, doanh nghiệp trong nước hiện cũng rất cần các cơ chế hỗ trợ về môi trường pháp lý và môi trường cạnh tranh để có thể phát triển mạnh hơn.

Ngoài việc huy động vốn từ ngân hàng và thị trường chứng khoán, ông Long cũng cho rằng doanh nghiệp Việt cần đẩy mạnh liên danh, liên kết với các đối tác nước ngoài để tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ dừng lại ở việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Tại phiên thảo luận, một điểm quan trọng được nhấn mạnh là doanh nghiệp thực sự cần phải thay đổi để đi ra toàn cầu. Ở nhiều nền kinh tế, việc tham gia chuỗi giá trị toàn cầu không phải là câu chuyện của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là của cả một hệ sinh thái.

Ở góc nhìn này, năng lực của doanh nghiệp không chỉ nằm ở nội tại, mà còn ở môi trường và hệ sinh thái mà doanh nghiệp đó đang hoạt động.

SME: Bài toán lớn nhất của kinh tế tư nhân

Một thực tế không thể bỏ qua là hơn 95% doanh nghiệp Việt là SME. Trong khi đó, các yêu cầu về chuyển đổi số, ESG, tiêu chuẩn quốc tế lại ngày càng cao.

Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu chúng ta có đang đặt ra một “bài toán vượt quá khả năng” của phần lớn doanh nghiệp?

Câu trả lời có thể không nằm ở việc làm tất cả cùng lúc, mà là lựa chọn đúng điểm bắt đầu và đúng lộ trình.

Trong một nền kinh tế đang chuyển mình, năng lực cạnh tranh không còn nằm ở quy mô, mà ở khả năng thích nghi.

Và ở điểm đó, câu chuyện của kinh tế tư nhân không còn chỉ là tăng trưởng — mà là nâng cấp chính mình để bước vào một cuộc chơi lớn hơn.