Kinh tế Việt Nam trong nhóm độ mở cao nhất thế giới, chuyên gia cảnh báo gì?

Nền kinh tế có độ mở lớn

Phát biểu tại Diễn đàn Diễn đàn thường niên Hoạch định Tài chính Cá nhân 2026, TS Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính nhận định Việt Nam là một trong những nền kinh tế có độ mở rất lớn, thể hiện qua quy mô thương mại vượt xa GDP.

Theo ông, kim ngạch xuất nhập khẩu quý gần nhất đạt gần 300 tỷ USD và cả năm có thể tiệm cận 1.000 tỷ USD, trong khi quy mô GDP khoảng 500 tỷ USD, cho thấy độ mở của nền kinh tế gấp đôi quy mô GDP.

Điều này, theo ông Quỳnh đã phản ánh mức độ hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu tất yếu phải phát triển một trung tâm tài chính hiện đại nhằm nâng cao năng lực quản trị, tăng sức cạnh tranh và hình thành hệ sinh thái tài chính năng động, an toàn, bền vững.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% giai đoạn 2026–2030, hướng tới trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045, ông Quỳnh cho rằng đây là mục tiêu rất tham vọng, đòi hỏi phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó việc thu hút nguồn lực tài chính toàn cầu là nhiệm vụ bắt buộc.

Theo ông, trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng quy mô thị trường mà còn bằng chất lượng thể chế, chính sách thuế và hạ tầng tài chính.

"Một trung tâm tài chính quốc tế không đơn thuần là nơi tập trung dòng vốn mà phải là một hệ sinh thái có mức độ hội nhập cao, minh bạch và vận hành theo chuẩn mực quốc tế. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản trị để có thể cạnh tranh với các trung tâm tài chính đã phát triển", ông Quỳnh nói.

Ông Quỳnh nhấn mạnh, yếu tố quyết định thành công của một trung tâm tài chính không nằm ở quy mô mà ở chất lượng thể chế. Một thể chế tiệm cận chuẩn quốc tế sẽ đảm bảo cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và mức độ tự do tài chính hợp lý, qua đó trở thành yếu tố then chốt thu hút dòng vốn toàn cầu.

"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Singapore thành công nhờ khung pháp lý minh bạch và nguồn nhân lực chất lượng cao; Dubai phát triển theo mô hình đặc khu tài chính với hệ thống luật riêng; trong khi London nổi bật nhờ hệ sinh thái tài chính và dịch vụ tư vấn phát triển toàn diện", ông Quỳnh khẳng định.

Tại Việt Nam, Bộ Tài chính được giao xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế theo Nghị quyết 222 của Quốc hội, với mô hình hai cực tại TP. HCM và Đà Nẵng. Hai trung tâm này được định hướng bổ trợ lẫn nhau, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị tài chính toàn cầu và hỗ trợ huy động vốn cho các dự án chiến lược, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính xanh và chuyển đổi năng lượng. Trong đó, TP. HCM đóng vai trò trung tâm tài chính toàn diện, còn Đà Nẵng được định hướng là trung tâm chuyên biệt, thử nghiệm các mô hình mới như fintech, tài sản số.

6 trụ cột vận hành

Về khung pháp lý, hệ thống được thiết kế với 6 trụ cột vận hành. Cụ thể, trụ cột tổ chức vận hành áp dụng cơ chế một cửa, giúp giảm thủ tục và tăng tính minh bạch; trụ cột tài chính xây dựng chính sách thuế ưu đãi nhằm thu hút dòng vốn và nhân lực chất lượng cao; trụ cột đất đai và môi trường tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, tăng tính linh hoạt; trụ cột thị trường tài chính phát triển đa dạng các phân khúc như ngân hàng, fintech, chứng khoán; trụ cột pháp lý thiết lập cơ chế trọng tài quốc tế độc lập; và trụ cột nhân lực thúc đẩy tự do hóa lao động, thu hút chuyên gia quốc tế.

Đánh giá tổng thể, ông Quỳnh cho rằng khung pháp lý của Việt Nam đang hướng tới ba yếu tố cốt lõi là ổn định, nhất quán và mở, tạo nền tảng cho một thể chế hiện đại.

"Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là chuyển từ xây dựng khung pháp lý sang triển khai hiệu quả trong thực tế. Thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng vận hành linh hoạt, hướng dẫn rõ ràng và sự tham gia của các nhà đầu tư", ông Quỳnh nhấn mạnh.

Lộ trình phát triển trung tâm tài chính quốc tế được chia thành ba giai đoạn: giai đoạn 2026–2027 xây dựng nền tảng thể chế; giai đoạn 2028–2030 phát triển hệ sinh thái và tăng cường kết nối quốc tế; và giai đoạn 2031–2035 nâng cao vị thế cạnh tranh khu vực, hướng tới tầm nhìn đến năm 2045.

Theo ông Quỳnh, trong bối cảnh Việt Nam cần tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, trung tâm tài chính quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút dòng vốn chất lượng cao từ nước ngoài. Hệ sinh thái này được xây dựng trên các yếu tố then chốt như thể chế, bộ máy vận hành, công nghệ, nhân lực và kiểm soát rủi ro, qua đó quyết định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn.