Kỷ lục thặng dư thương mại 1.200 tỷ USD: Trung Quốc ‘bành trướng’ khi Mỹ ngày càng khó đoán

Trong bối cảnh chính sách của ông Trump làm căng thẳng quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh truyền thống, Trung Quốc đã chuyển trọng tâm sang củng cố quan hệ với các đối tác chủ chốt như Canada và Ấn Độ, theo nhận định của các nhà phân tích.

Nhờ đó, thặng dư thương mại của nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới đạt mức kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm 2025. Dòng vốn ngoại tệ hàng tháng chảy vào Trung Quốc có thời điểm lên tới 100 tỷ USD, mức cao nhất từ trước tới nay, trong khi phạm vi sử dụng toàn cầu của đồng nhân dân tệ tiếp tục được mở rộng.

Tối thứ Tư, Thủ tướng Anh Keir Starmer dự kiến tới Trung Quốc trong chuyến thăm kéo dài 4 ngày, với kỳ vọng khôi phục các mối quan hệ kinh doanh song phương từng bị sứt mẻ. Các chuyên gia nhận định Bắc Kinh sẽ tiếp tục tận dụng cơ hội này để mở rộng ảnh hưởng chính trị và kinh tế toàn cầu.

Với quy mô nền kinh tế khoảng 20 nghìn tỷ USD cùng thị trường cổ phiếu và trái phiếu trị giá 45 nghìn tỷ USD, Trung Quốc đang nổi lên như một “đối tác ổn định” đối với nhiều quốc gia, theo ông Aleksandar Tomic, giáo sư kinh tế tại Boston College.

“Tôi cho rằng Trung Quốc đã làm rất tốt khi định vị mình là một đối tác thương mại đáng tin cậy và ổn định”, ông Derrick Irwin, đồng lãnh đạo bộ phận đầu tư cổ phiếu thị trường mới nổi tại Allspring Global Investments, nhận xét. “Họ gửi đi thông điệp rõ ràng rằng, trong khi Mỹ trở nên khó đoán định hơn, Trung Quốc có thể mang lại sự chắc chắn và ổn định”.

Chuyến thăm của ông Starmer là chuyến thăm đầu tiên của một Thủ tướng Anh tới Trung Quốc kể từ năm 2018, diễn ra sau chuyến công du Bắc Kinh của Thủ tướng Canada Mark Carney đầu tháng này, chuyến thăm đầu tiên của một Thủ tướng Canada kể từ năm 2017. Trong chuyến thăm đó, hai nước đã ký một thỏa thuận kinh tế nhằm tháo gỡ rào cản thương mại và thiết lập khuôn khổ quan hệ chiến lược mới. Ông Carney mô tả Trung Quốc là “đối tác dễ dự đoán và đáng tin cậy hơn”.

Không chỉ Trung Quốc, nhiều nền kinh tế khác cũng tìm cách đa dạng hóa quan hệ thương mại để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Ấn Độ và Liên minh châu Âu vừa đạt được thỏa thuận thương mại bị trì hoãn từ lâu, theo đó cắt giảm thuế quan đối với phần lớn hàng hóa, qua đó có thể giúp kim ngạch thương mại hai chiều tăng mạnh và xuất khẩu của châu Âu sang Nam Á có khả năng tăng gấp đôi vào năm 2032.

Kinh tế Trung Quốc cho thấy khả năng chống chịu

Quan hệ giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới vốn đã căng thẳng trong vài năm qua, nhưng việc ông Trump quay lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 khiến xung đột leo thang trên nhiều mặt trận, đặc biệt là thương mại và công nghệ.

Tháng 4, Washington nâng thuế áp lên hàng hóa Trung Quốc lên trên 100%, trước khi hạ nhiệt phần nào và đạt một thỏa thuận đình chiến tạm thời. Trong khi đó, Bắc Kinh đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ, đồng thời tung ra nhiều biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân và thị trường tài chính.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 20% trong năm 2025, nhưng lại tăng 25,8% sang châu Phi, 7,4% sang Mỹ Latinh, 13,4% sang Đông Nam Á và 8,4% sang Liên minh châu Âu.

“Nhiều quốc gia trước đây không mặn mà với Trung Quốc nay đang xoay trục, bởi Mỹ ngày càng khó đoán”, ông Tomic nhận định. “Càng khó hợp tác với Mỹ, không gian dành cho Trung Quốc càng mở rộng”.

Bất chấp căng thẳng thương mại với Mỹ, nền kinh tế Trung Quốc vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng 5% trong năm 2025, dù chịu áp lực giảm phát do tiêu dùng nội địa yếu và sự suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản.

Trong những tháng gần đây, Bắc Kinh đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, trong đó có các chương trình thí điểm tại Bắc Kinh, Thượng Hải và nhiều khu vực khác để mở rộng tiếp cận thị trường trong các lĩnh vực dịch vụ như viễn thông, y tế và giáo dục.

Theo dữ liệu của cơ quan quản lý ngoại hối Trung Quốc, dòng vốn ngoại hối trong tháng 12 đạt kỷ lục 100,1 tỷ USD, trong khi dự trữ ngoại hối chính thức lên mức cao nhất trong 10 năm, đạt 3,36 nghìn tỷ USD. Thị trường tài chính Trung Quốc cũng thể hiện sức bật mạnh, với chỉ số Thượng Hải tăng 27% trong 1 năm qua, vượt trội so với chứng khoán Mỹ. Khối lượng giao dịch đạt mức cao kỷ lục, còn đồng nhân dân tệ ngày càng được sử dụng rộng rãi hơn trong thanh toán quốc tế.

Trong bối cảnh đồng USD trở nên kém hấp dẫn hơn do cách tiếp cận khó lường của chính quyền Trump trong thương mại và ngoại giao, Bắc Kinh đang đẩy mạnh tham vọng quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Nhiều ngân hàng toàn cầu đang tăng cường thanh khoản nhân dân tệ tại các trung tâm tài chính nước ngoài và xây dựng cơ chế thanh toán nhanh bằng đồng tiền này trong các hành lang thương mại giữa Trung Quốc với Đông Nam Á, Trung Đông và châu Âu.

“Chúng tôi từng chứng kiến nhiều chu kỳ Trung Quốc nỗ lực quốc tế hóa nhân dân tệ rồi lại chùn bước. Nhưng lần này thì khác, chính sách của ông Trump tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc mở rộng vai trò của đồng tiền này”, một lãnh đạo ngân hàng quốc tế nhận định.

Hiện hơn một nửa giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc đã được thanh toán bằng nhân dân tệ, so với gần như bằng 0 cách đây 15 năm. Gần một nửa dư nợ cho vay nước ngoài của Trung Quốc cũng được tính bằng đồng tiền này, theo số liệu mới nhất từ Ngân hàng Trung ương Trung Quốc và Cơ quan Quản lý Ngoại hối.

Những cảnh báo về chiến lược mới của Bắc Kinh

Dù vậy, một số chuyên gia chính sách đối ngoại vẫn tỏ ra thận trọng trước cách tiếp cận mềm mỏng hơn của Trung Quốc. Bà Patricia Kim, chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng sự mất niềm tin của các đồng minh Mỹ đối với Washington không đồng nghĩa với việc họ sẽ đặt niềm tin vào Bắc Kinh.

“Nhiều quốc gia vẫn lo ngại sâu sắc về cách Trung Quốc tiếp cận thương mại, việc sử dụng biện pháp gây sức ép kinh tế, cũng như các tranh chấp lịch sử và trên biển chưa được giải quyết”, bà Kim nói. “Ở thời điểm hiện tại, Trung Quốc có thể trông ôn hòa và thực dụng hơn so với những phát ngôn và hành động cứng rắn từ chính quyền ông Trump. Nhưng hành vi thực tế của Bắc Kinh vẫn chưa đủ để tạo sự yên tâm”.