Lãi suất cho vay đồng loạt tăng, chuyên gia cảnh báo 'bẫy thả nổi' đối với người mua nhà

Sau một thời gian dài hưởng lãi suất ưu đãi, hàng loạt người vay tiền mua nhà đang rơi vào trạng thái thấp thỏm, lo âu khi bước vào giai đoạn lãi suất thả nổi. Chỉ với vài triệu đồng chênh lệch mỗi tháng, khoản trả ngân hàng có thể tăng vọt lên hàng chục triệu đồng, đẩy ngân sách nhiều gia đình vào thế mất cân đối. Không ít người phải xoay xở vay mượn khắp nơi, thậm chí buộc phải rao bán căn nhà vừa mới mua để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần.

Theo ghi nhận, sau giai đoạn dài duy trì ở mức thấp, lãi suất cho vay bình quân tại nhiều ngân hàng đang quay đầu tăng gần đây. Trong đó, 3 trên 4 ngân hàng Big4 ghi nhận mức tăng, phản ánh áp lực chi phí vốn gia tăng trên toàn hệ thống.

Tính đến ngày 21/12, trong số 23 ngân hàng thương mại đã công bố lãi suất cho vay bình quân tháng 11, có 15 ngân hàng ghi nhận mức tăng so với tháng trước, trong khi chỉ 6 ngân hàng giảm. Xu hướng tăng lãi suất cho vay diễn ra trong bối cảnh nhiều ngân hàng liên tục điều chỉnh tăng lãi suất huy động trong khoảng ba tháng gần đây.

Đáng chú ý, tại nhóm ngân hàng Big4, lãi suất cho vay bình quân của VietinBank, Agribank và Vietcombank đều tăng so với tháng 10, riêng BIDV giữ nguyên.

Cụ thể, BIDV duy trì lãi suất cho vay bình quân ở mức 5,47%/năm, với chênh lệch lãi suất cho vay - huy động là 2,51%/năm. Vietcombank nâng lãi suất cho vay bình quân lên 5,7%/năm, chênh lệch lãi suất đạt 2,7%/năm.

VietinBank tăng nhẹ lãi suất cho vay bình quân lên 5,1%/năm, với mức chênh lệch 1,8%/năm. Trong khi đó, Agribank tăng lãi suất cho vay bình quân lên 6,69%/năm, chênh lệch lãi suất giữa cho vay và huy động ở mức 1,17%/năm.

Lãi suất vay có xu hướng tăng theo, khiến giấc mơ an cư của nhiều gia đình trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Đáng chú ý, phần lớn các khoản vay mua nhà hiện nay chỉ được hưởng lãi suất ưu đãi trong thời gian ngắn, sau đó chuyển sang lãi suất thả nổi, được điều chỉnh theo mặt bằng lãi suất thị trường. Khi lãi suất cho vay đồng loạt đi lên, người vay gần như không có “vùng đệm”, buộc phải chấp nhận mức trả nợ cao hơn nhiều so với tính toán ban đầu.

Chị Nguyễn Phương Anh (Đông Anh) cho biết, đầu năm nay chị mua một căn chung cư trị giá hơn 3 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng 1,5 tỷ đồng. Trong 10 tháng đầu, khoản vay được hưởng lãi suất ưu đãi 0%. Tuy nhiên, khi thời gian ưu đãi kết thúc, số tiền chị phải trả cho ngân hàng mỗi tháng đã tăng lên hơn 20 triệu đồng, bao gồm cả gốc và lãi.

Con số trả hằng tháng gây áp lực lên đến chi tiêu sinh hoạt trong gia đình chị, khi mà lãi suất tăng nhưng thu nhập hàng tháng vẫn giữ nguyên.

Lãi suất vay mua nhà đảo chiều không chỉ làm ảnh hưởng đến những gia đình như chị Phương Anh mà còn làm chùn bước kế hoạch "an cư lập nghiệp" của nhiều người trẻ khác.

Anh Đức Nguyễn (kiến trúc sư 35 tuổi)dự định mua một căn hộ cũ với giá khoảng 2 tỷ đồng. Anh có sẵn 700 triệu đồng và dự kiến vay phần còn lại khoảng 1,3 tỷ đồng trong 20 năm. Theo tính toán ban đầu, với lãi suất ưu đãi khoảng 6,5%/năm, khoản trả cả gốc và lãi mỗi tháng vào khoảng 9-10 triệu đồng, tương đối phù hợp với mức thu nhập 30 triệu đồng/tháng của gia đình.

Tuy nhiên, sau khi hết thời gian ưu đãi, lãi suất có thể điều chỉnh lên 10-12%/năm, khiến số tiền trả hàng tháng tăng lên khoảng 13-15 triệu đồng. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang, mức trả nợ này bắt đầu tạo áp lực lớn lên ngân sách gia đình, buộc anh Đức phải cân nhắc lại khả năng tài chính dài hạn.

Vì lo ngại rủi ro lãi suất thả nổi và thu nhập khó tăng tương ứng, dù đã tìm được căn hộ ưng ý, anh vẫn chưa dám quyết định mua nhà.

Trong bối cảnh lãi suất cho vay nhích lên, thị trường tiền gửi ghi nhận làn sóng tăng lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng thương mại. Chỉ trong gần một tháng trở lại đây, không ít ngân hàng điều chỉnh mạnh lãi suất tiết kiệm, có nơi tăng tới 1,6%/năm ở một số kỳ hạn. Hiện lãi suất tiết kiệm quanh mức 7%/năm đã xuất hiện tại nhiều ngân hàng, chủ yếu ở kỳ hạn 6 - 7 tháng.

Theo báo cáo mới nhất của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, sự gia tăng của lãi suất cho vay đang tác động trực tiếp đến thị trường, trước hết là làm suy yếu thanh khoản. Người mua nhà, đặc biệt là nhóm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, buộc phải tính toán kỹ lưỡng hơn bài toán tài chính trước khi xuống tiền. Song song đó, các nhà đầu tư cũng dè dặt hơn trong việc mở rộng danh mục, bởi mức sinh lời kỳ vọng ngày càng khó bù đắp chi phí vốn đang leo thang.

Báo cáo cũng lưu ý áp lực lớn đến từ các khoản vay ưu đãi đã được giải ngân trong những năm trước. Giai đoạn 2023-2024, nhiều ngân hàng và chủ đầu tư triển khai các gói vay lãi suất thấp, thậm chí miễn lãi và ân hạn nợ gốc kéo dài tới 5 năm. Khi các ưu đãi này hết hiệu lực và lãi suất chuyển sang thả nổi, dao động trong khoảng 10-14%/năm, gánh nặng trả nợ đối với người mua nhà sẽ tăng lên đáng kể.

Bàn về xu hướng lãi suất đang nhích lên, TS. Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu cho rằng, khi mặt bằng lãi suất huy động tăng, việc lãi suất cho vay điều chỉnh theo là điều khó tránh khỏi.

Theo ông, trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm đi lên, các ngân hàng khó có thể giữ nguyên lãi suất cho vay bởi chi phí vốn đầu vào tăng cao, buộc hệ thống ngân hàng phải cân đối lại đầu ra. Khi lãi suất cho vay tăng, khả năng tiếp cận vốn của người dân và doanh nghiệp chắc chắn sẽ bị thu hẹp.

TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định, diễn biến này sẽ tạo thêm áp lực tài chính đối với người mua nhà, đặc biệt là nhóm khách hàng vay vốn lớn và sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Tuy nhiên, mức tăng hiện tại chưa đủ mạnh để kích hoạt một làn sóng giảm giá sâu trên thị trường bất động sản.

Ông cũng nhấn mạnh rằng, giá bất động sản vốn rất khó giảm trong bối cảnh chi phí tài chính và chi phí nguyên vật liệu đều ở mức cao. Nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư sẵn sàng giữ hàng, chấp nhận tồn kho thay vì bán cắt lỗ. Nếu không có các biện pháp kiểm soát đầu cơ hoặc chính sách thuế phù hợp, mặt bằng giá bất động sản nhiều khả năng sẽ tiếp tục được neo ở mức cao trong thời gian tới.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt liên tục tăng trong khi thu nhập chưa theo kịp, việc vay vốn với tỷ lệ cao đang trở thành áp lực dài hạn đối với nhiều gia đình. Bài toán lúc này không chỉ nằm ở việc chọn thời điểm vay mua nhà, mà theo các chuyên gia, quan trọng hơn là khả năng cân đối tài chính một cách bền vững, để giấc mơ an cư không trở thành gánh nặng kéo dài suốt nhiều năm.