Lạm phát 2026 bị 'phủ bóng' bởi giá dầu, dư địa điều hành tiền tệ thu hẹp

Dù CPI bình quân 4 tháng đầu năm vẫn dưới mục tiêu 4,5% của Chính phủ, diễn biến theo tháng cho thấy áp lực lạm phát đang gia tăng đáng kể. Theo số liệu của Cục Thống kê, CPI tháng 4/2026 tăng 0,84% so với tháng trước, tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3,31% so với cuối năm 2025. Bình quân 4 tháng đầu năm, CPI tăng 3,99%.

Động lực chính khiến lạm phát tăng mạnh đến từ nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 5,2% do chi phí nhiên liệu và quản lý tăng cao. Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 7,9% bởi giá gas, dầu hỏa và vật liệu xây dựng leo thang theo chi phí năng lượng và vận chuyển.

Đáng chú ý, nhóm giao thông tiếp tục tăng tới 11%, phản ánh tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu trong nước. Tuy nhiên, đà tăng này phần nào được kìm hãm nhờ các biện pháp bình ổn giá xăng dầu của Chính phủ.

Trên thị trường quốc tế, nhiều tổ chức tài chính lớn đồng loạt nâng dự báo giá dầu Brent trong năm 2026. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo giá dầu Brent bình quân năm nay ở mức 96 USD/thùng, tăng mạnh so với dự báo trước đó là 79 USD/thùng. Goldman Sachs nâng dự báo giá Brent quý IV/2026 lên 90 USD/thùng, trong khi Morgan Stanley thậm chí dự báo dầu Brent có thể đạt 110 USD/thùng trong quý II trước khi giảm về khoảng 100 USD/thùng trong quý III.

Theo giới phân tích, nguy cơ thắt chặt nguồn cung dầu toàn cầu đang tạo áp lực lớn lên lạm phát của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Trước đó, tại talkshow “Bàn tròn Kinh tế” hồi tháng 3, ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup cho rằng ngay cả trong kịch bản giá dầu thế giới tăng lên vùng 110 - 120 USD/thùng như giai đoạn năm 2022, lạm phát Việt Nam cũng có thể chỉ dao động khoảng 4,5% - 5%.

Theo ông Báu, dư địa kiểm soát lạm phát vẫn còn nhờ các biện pháp điều hành giá của Chính phủ đối với nhiều mặt hàng thiết yếu.

Quan điểm này cũng được chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam đồng tình. ADB dự báo lạm phát năm 2026 có thể ở mức trên 4%, trong bối cảnh giá dầu và tỷ giá gây áp lực lên mặt bằng giá. Tuy nhiên, cơ quan này cho rằng việc Nhà nước kiểm soát giá một số mặt hàng thiết yếu sẽ giúp hạn chế đà tăng của CPI.

Các chuyên gia dẫn chứng việc Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp bình ổn giá xăng dầu như miễn giảm thuế và bổ sung khoảng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ bình ổn xăng dầu nhằm hỗ trợ người dân và kiểm soát lạm phát.

Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng áp lực lạm phát sẽ còn kéo dài nếu căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang.

Trong báo cáo mới công bố, KBSV duy trì kịch bản cơ sở với giá dầu Brent bình quân năm 2026 dao động 85 - 95 USD/thùng và CPI tăng khoảng 4,8%. Theo đơn vị này, mức lạm phát này vẫn nằm trong vùng chấp nhận được và chưa gây áp lực quá lớn lên ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, ở kịch bản tiêu cực hơn, khi giá dầu bình quân lên tới 100 USD/thùng, KBSV dự báo lạm phát bình quân năm 2026 có thể tăng lên 5,4%. Điều này sẽ làm thu hẹp đáng kể dư địa điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước.

Đây hiện cũng là mức dự báo lạm phát cao nhất trên thị trường. Trước đó, MBS dự báo CPI năm 2026 tăng khoảng 4% - 4,3%, trong khi BSC dự báo dao động 3,6% - 4,5%.

Theo tổng hợp từ 19 tổ chức quốc tế, dự báo lạm phát của Việt Nam năm 2026 hiện dao động từ 3,4% đến 5,1%, với mức trung bình khoảng 4,3%.

Trong khi đó, Bộ Tài chính đã xây dựng ba kịch bản lạm phát năm 2026, tương ứng CPI bình quân tăng khoảng 4,5%, 5% và 5,5% trong bối cảnh xung đột địa chính trị tiếp tục phức tạp.

Theo Bộ Tài chính, mặt bằng giá trong nước thời gian tới sẽ chịu sức ép từ nhiều yếu tố như giá nguyên nhiên vật liệu nhập khẩu tăng, chi phí vận tải leo thang theo giá xăng dầu, giá vật liệu xây dựng tăng do nhu cầu hạ tầng lớn và nguồn cung hạn chế.

Ngoài ra, nhóm lương thực, thực phẩm cũng đối mặt nguy cơ tăng giá do chi phí thức ăn chăn nuôi, phân bón và vận chuyển gia tăng. Một số mặt hàng do Nhà nước quản lý như dịch vụ y tế, học phí cũng dự kiến điều chỉnh theo lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí.

Các yếu tố như biến động tỷ giá, thiên tai, biến đổi khí hậu và điều chỉnh lương cơ sở cũng được dự báo sẽ tiếp tục tạo áp lực lên lạm phát trong thời gian tới.