Lần đầu đề xuất cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự với một số rủi ro nghiên cứu khoa học

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên dự thảo đề xuất cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với một số rủi ro phát sinh từ hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Dự thảo do Bộ Công an chủ trì xây dựng gồm 3 chương, 13 điều và dự kiến áp dụng trong thời hạn 3 năm. Theo quy định chuyển tiếp, trường hợp thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn khi Nghị quyết hết hiệu lực thì việc tạm hoãn tiếp tục được thực hiện đến hết thời hạn đã quyết định nhưng không quá 2 năm.

Nội dung trọng tâm của dự thảo nằm tại Chương II với 7 điều quy định việc xử lý vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, 4 chính sách xử lý hình sự mới được đề xuất gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; và miễn trách nhiệm hình sự.

Theo báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đa số ý kiến thống nhất việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đối với cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là chính sách mới, có ý nghĩa trong việc tạo môi trường khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị làm rõ đối tượng được áp dụng, gồm người gây thiệt hại hay người chịu thiệt hại, đồng thời xác định rõ mối quan hệ giữa quy định mới với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra kiến nghị cụ thể hóa các điều kiện và tiêu chí áp dụng nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch, tránh nguy cơ bị lợi dụng hoặc áp dụng tùy tiện.

Với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát để việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất khi xem xét áp dụng chính sách khoan hồng, mà phải được đánh giá toàn diện dựa trên tính chất, mức độ vi phạm, động cơ, hậu quả và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.