Lần đầu tiên, Việt Nam nghiên cứu xét nghiệm máu để chẩn đoán, phát hiện sớm Alzheimer

Ngày 6/2, hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Bệnh viện Lão khoa Trung ương vừa ký kết hợp tác toàn diện, triển khai nghiên cứu xét nghiệm chỉ dấu sinh học (biomarkers) bằng công nghệ hiện đại nhằm phát hiện và chẩn đoán sớm bệnh sa sút trí tuệ - Alzheimer từ rất sớm.

Theo nội dung hợp tác, chương trình nghiên cứu sẽ được triển khai theo mô hình đa trung tâm, kéo dài trong 10 năm. Đây là khoảng thời gian dài nhất từ trước đến nay đối với một nghiên cứu Alzheimer tại Việt Nam.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các cơ sở của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở Hà Nội và TP.HCM. Với quy mô lớn, thời gian dài, nghiên cứu tập trung hướng tới thu thập dữ liệu khoa học toàn diện phục vụ chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh lâu dài.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện toàn cầu có hơn 55 triệu người đang sống chung với Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ. Dự báo đến năm 2050, con số này có thể vượt 150 triệu người, trở thành một trong những thách thức y tế lớn nhất của nhân loại, đặc biệt tại các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh như Việt Nam.

Tuy nhiên, việc phát hiện sớm Alzheimer hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Trong thời gian dài, bệnh chủ yếu được chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng như suy giảm trí nhớ, rối loạn hành vi, mất khả năng tự chăm sóc, khi bệnh đã bước sang giai đoạn muộn.

Một số phương pháp chẩn đoán hiện đại hơn như xét nghiệm dịch não tủy đòi hỏi thủ thuật xâm lấn, tiềm ẩn nguy cơ biến chứng và chưa thể triển khai rộng rãi trong cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu xét nghiệm biomarkers trong máu được đánh giá là một “cuộc cách mạng” trong chẩn đoán Alzheimer. Phương pháp này cho phép phát hiện các dấu ấn sinh học liên quan đến quá trình bệnh sinh của Alzheimer ngay từ giai đoạn rất sớm, trước khi người bệnh có biểu hiện lâm sàng rõ ràng.

Xét nghiệm máu có ưu điểm dễ thực hiện, ít xâm lấn, độ chính xác cao và chi phí thấp hơn nhiều so với các phương pháp truyền thống. Nhờ đó, việc tầm soát Alzheimer có thể được mở rộng ra cộng đồng, tương tự như xét nghiệm cholesterol trong phòng ngừa bệnh tim mạch.

Không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh, biomarkers trong máu còn hỗ trợ theo dõi tiến triển bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị và lựa chọn bệnh nhân phù hợp cho các nghiên cứu lâm sàng, thử nghiệm thuốc mới.

Việc triển khai nghiên cứu biomarkers đánh dấu sự dịch chuyển quan trọng trong cách tiếp cận Alzheimer tại Việt Nam, từ mô hình bị động- phát hiện muộn, điều trị hạn chế sang chủ động - phát hiện sớm, can thiệp sớm và quản lý bệnh lâu dài.

Xác định tiến trình bệnh thông qua xét nghiệm máu cho độ chính xác cao hơn nhiều so với chẩn đoán chỉ dựa trên triệu chứng lâm sàng, đồng thời an toàn và dễ tiếp cận hơn so với xét nghiệm dịch não tủy. Điều này mở ra cơ hội làm chậm tiến triển bệnh, cải thiện chất lượng sống cho người bệnh và giảm gánh nặng cho gia đình cũng như hệ thống y tế.

Một mục tiêu quan trọng khác của chương trình hợp tác là tạo lập cơ sở dữ liệu khoa học lớn về Alzheimer tại Việt Nam. Dữ liệu này sẽ đóng vai trò nền tảng trong việc xây dựng chiến lược quốc gia về tầm soát, dự phòng và quản lý sa sút trí tuệ trong tương lai, phù hợp với đặc điểm dân số và điều kiện y tế trong nước.

Song song với nghiên cứu xét nghiệm, hai đơn vị cũng phối hợp chặt chẽ trong chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý người bệnh sa sút trí tuệ. Các nghiên cứu lâm sàng và nghiên cứu can thiệp sẽ được triển khai nhằm đánh giá hiệu quả, độ an toàn của các phương pháp điều trị hiện hành cũng như các liệu pháp mới.

Hợp tác còn mở rộng sang lĩnh vực công nghệ số, với việc nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp như ứng dụng di động, thiết bị tích hợp Internet vạn vật (IoT) hỗ trợ theo dõi người bệnh tại cộng đồng, cùng hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử chuyên biệt cho người mắc sa sút trí tuệ.

Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo, trao đổi chuyên môn và cập nhật tiến bộ khoa học sẽ được tổ chức thường xuyên nhằm nâng cao năng lực đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực lão khoa và thần kinh học.