Lao dốc giữa cú sốc Iran: Vàng không còn là 'vua trú ẩn' mà đã trở thành tài sản đầu cơ?

Sau Iran, vàng đang bớt lấp lánh

Theo lẽ thông thường, nhà đầu tư luôn muốn những tài sản họ nắm giữ có thể tạo ra thu nhập thực sự - chứ không chỉ dựa vào việc giá tăng. Trái phiếu mang lại tiền lãi coupon; cổ phiếu có cổ tức.

Vàng thì khác. Kim loại này không tạo ra dòng tiền. Một vài công dụng thực tế của nó, như chế tác trang sức hay sản xuất linh kiện điện tử, khó có thể lý giải vì sao vàng lại chiếm vị trí lớn đến vậy trong nhiều danh mục đầu tư.

Cú sốc năng lượng chưa từng có do cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran gây ra lẽ ra phải là thời điểm vàng phát huy vai trò của mình. Xét cho cùng, giá vàng đã tăng mạnh khi Nga đưa quân vào Ukraine năm 2022, và còn diễn biến tích cực hơn khi Iran từng làm rung chuyển nghiêm trọng thị trường dầu mỏ sau cuộc cách mạng năm 1979. Thế nhưng, kể từ khi chiến sự bắt đầu vào ngày 28/2, giá vàng đã lao dốc khoảng 15%, giảm còn mạnh hơn cả chứng khoán toàn cầu. Quả là một công cụ phòng hộ khá lạ lùng.

Một phần nguyên nhân là vàng thường chịu áp lực khi lợi suất trái phiếu được bảo vệ khỏi lạm phát, tức lợi suất thực, tăng lên. Một thỏi vàng không trả lãi, nhưng cũng giống như trái phiếu liên kết với lạm phát ở chỗ giá trị gốc của nó được bảo toàn trước đà tăng giá cả. Tuy nhiên, khi mức chi trả đã điều chỉnh theo lạm phát của các trái phiếu đó tăng lên, vàng - vốn vẫn không mang lại lãi suất nào - trở nên kém hấp dẫn hơn tương đối.

Lợi suất thực đã tăng vọt kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran. Lợi suất thực của trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng thêm 0,3 điểm %. Điều này phản ánh môi trường toàn cầu rủi ro hơn, đồng thời cho thấy lo ngại rằng giá dầu cao hơn sẽ làm lạm phát nóng lên, buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất điều hành.

Một cách lý giải khác nằm ở việc các ngân hàng trung ương quản lý kim loại quý này ra sao. Ở những nước lo ngại nguy cơ bị phương Tây trừng phạt - như Nga, nơi dự trữ ngoại tệ từng bị phong tỏa sau khi nước này đưa quân vào Ukraine - vàng có thể đóng vai trò là công cụ phòng hộ hữu ích trước nguy cơ đồng USD bị “vũ khí hóa”.

Ở những nơi khác, vàng là một cách để đa dạng hóa dự trữ. Nhưng khi giá vàng tăng mạnh, như đã diễn ra trong vài năm gần đây, việc chốt lời một phần bắt đầu trở nên hấp dẫn đối với các nhà hoạch định tiền tệ đang muốn củng cố đồng nội tệ, hoặc các chính phủ cần huy động tiền cho những mục đích khác.

Trong 2 tuần tính đến ngày 20/3, Thổ Nhĩ Kỳ đã bán ra lượng vàng trị giá 8 tỷ USD để hỗ trợ đồng lira. Ấn Độ có thể cũng đang làm điều tương tự. Thống đốc ngân hàng trung ương Ba Lan gần đây cũng từng đề cập khả năng hiện thực hóa một phần lợi nhuận từ đợt tăng giá vàng để hỗ trợ chi tiêu quốc phòng. Nếu các đợt thoái vốn mang tính cơ hội tương tự diễn ra ở nơi khác, điều đó có thể giải thích phần nào đà giảm giá gần đây.

Vàng đang bị đối xử như một tài sản đầu cơ, không còn thuần túy là nơi trú ẩn an toàn

Cả việc lợi suất thực tăng lẫn hoạt động bán vàng của các ngân hàng trung ương đều chưa đủ để lý giải diễn biến gần đây của vàng. Một cách hiểu khác là xem vàng đang ngày càng giống loại tài sản từng được kỳ vọng sẽ thay thế nó.

Bitcoin từng được ca ngợi là “vàng kỹ thuật số” - một nơi trú ẩn an toàn giúp bảo vệ nhà đầu tư trước lạm phát và các chính phủ chi tiêu phung phí, đồng thời miễn nhiễm với cánh tay dài của Mỹ. Nhưng rồi bitcoin lại mang một đặc điểm đáng tiếc: biến động cùng chiều với những cơn hưng phấn đầu cơ bản năng nhất của thị trường.

Giờ đây, vàng cũng đang dần mang dáng dấp của một giao dịch theo trào lưu mạng xã hội. Đà tăng khoảng 60% của vàng từ mùa hè năm ngoái đến cuối tháng 2 diễn ra song song với làn sóng bùng nổ của các quỹ ETF vàng. Lượng vàng do các quỹ này nắm giữ đã tăng 25% trong 1 năm qua, lên khoảng 4.200 tấn. Và đà giảm của vàng hiện nay đang bị khuếch đại bởi việc một phần các vị thế đầu cơ đó bị rút ra rất nhanh.

Nói cách khác, những gì diễn ra trong vài tuần gần đây cho thấy vàng không phải là một công cụ phòng hộ mang tính phổ quát. Dẫu vậy, sức hấp dẫn lịch sử lớn nhất của vàng không nằm ở khả năng bảo vệ trước chiến tranh tại Vùng Vịnh, hay thậm chí trước cú sốc năng lượng, mà là trước nguy cơ đồng tiền bị làm mất giá. Đây là một rủi ro rất lớn trong bối cảnh nợ công ngày càng chồng chất, khi các chính phủ có thể tìm cách “thổi lạm phát” để xóa bớt gánh nặng nợ.

Về lý thuyết, người ta sẽ kỳ vọng vàng tăng giá khi Mỹ tiến hành thêm một cuộc chiến tốn kém và các quốc gia nợ nần khác cân nhắc trợ giá năng lượng cho người dân - nhưng chỉ khi các yếu tố khác không đổi. Khi những người giao dịch theo đà áp đảo những người đặt cược vào nguy cơ tiền tệ mất giá, và khi các nhà đầu tư tổ chức tranh thủ chốt lời để bù đắp thua lỗ ở các tài sản khác, thì các yếu tố khác rõ ràng không còn đứng yên.

Theo thời gian, những người săn đuổi động lượng chắc chắn sẽ lại tìm ra một tài sản khác để đưa họ “bay lên mặt trăng”. Khi đó, câu chuyện đặt cược vào sự mất giá của tiền tệ sẽ quay trở lại vị trí trung tâm, và vàng có thể lấy lại phần nào vị thế trú ẩn an toàn vốn có. Còn mức giá nào mới đủ để quét sạch những người chỉ bám theo vàng lúc thuận lợi, đó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.