Lo ngại một kỷ lục của thế kỷ xuất hiện trong năm nay

Nhiệt độ đại dương toàn cầu trong tháng 4 đã tiến sát mức kỷ lục, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xuất hiện một trong những hiện tượng El Niño mạnh nhất thế kỷ này. Các nhà khoa học cảnh báo hiện tượng còn được gọi là “siêu El Niño” có thể đẩy nhiệt độ Trái đất lên mức chưa từng ghi nhận, kéo theo nhiều tác động nghiêm trọng đối với môi trường và đời sống con người.

El Niño là pha nóng của chu kỳ khí hậu tự nhiên El Niño - dao động Nam (ENSO), thường kéo dài từ 9 đến 12 tháng và lặp lại sau khoảng 2 đến 7 năm. Hiện tượng này có xu hướng làm nhiệt độ toàn cầu tăng cao. Theo dự báo hiện nay, khả năng xuất hiện một đợt El Niño mạnh bất thường trong năm nay ở mức 25%.

Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết nhiệt độ bề mặt biển tại phần lớn khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương trong tháng 4 đã đạt mức kỷ lục. Nhiệt độ trung bình toàn cầu tại các đại dương ngoài vùng cực đạt 21 độ C, chỉ thấp hơn nhẹ so với mức cao nhất 21,04 độ C được ghi nhận vào tháng 4/2024 trong giai đoạn El Niño gần nhất.

Theo Copernicus, diễn biến nhiệt độ đại dương hiện nay phản ánh quá trình chuyển sang điều kiện El Niño dự kiến xuất hiện trong các tháng tới. Bà Samantha Burgess, phụ trách chiến lược khí hậu tại Trung tâm Dự báo Thời tiết hạn trung châu Âu, nhận định đang xuất hiện “tín hiệu rõ ràng về tình trạng nóng lên toàn cầu kéo dài”.

Hệ thống khí hậu Trái đất thường dao động giữa La Niña - pha làm mát và El Niño - pha làm nóng, xen kẽ các giai đoạn trung tính. Đợt El Niño gần đây kết hợp với biến đổi khí hậu đã khiến giai đoạn ba năm tính đến năm 2025 trở thành thời kỳ nóng nhất từng được ghi nhận.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) hồi tháng 3 cho biết xác suất El Niño quay trở lại vào cuối năm nay vượt mức 50%. Đến tháng 4, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) nâng khả năng El Niño xuất hiện trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 lên 61%.

Cuối tháng 4, Cục Khí tượng Australia cho biết tất cả mô hình khí hậu đều dự báo nhiệt độ đại dương sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới và có thể đạt ngưỡng El Niño vào cuối năm nay. Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý vẫn còn khác biệt giữa các mô hình dự báo về thời điểm hình thành cũng như cường độ của hiện tượng. WMO cũng cảnh báo các dự báo vào thời điểm này trong năm thường kém chính xác hơn do tồn tại “rào cản dự báo mùa xuân” ở Bắc bán cầu.

Ông Michael Meredith, nhà hải dương học thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh tại Cambridge, cho rằng hiện “dường như đang có lượng nhiệt lớn tích tụ ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, cùng với các đợt nắng nóng trên biển quy mô lớn và nguy cơ gây tổn hại hệ sinh thái”, ngay cả trước khi El Niño chính thức hình thành.

“Chúng ta biết rằng El Niño thường làm nhiệt độ tăng mạnh hơn, vì vậy nếu đợt El Niño sắp tới nghiêm trọng như lo ngại thì thế giới sẽ phải đối mặt với giai đoạn vô cùng khó khăn”, ông nói.

Ông cũng nhận định: “Hệ thống khí hậu rất phức tạp và dự báo không phải lúc nào cũng trở thành hiện thực, nhưng tôi cho rằng trong những tháng tới và kéo dài sang năm 2027 rất có thể sẽ xuất hiện liên tiếp nhiều tin tức môi trường đáng lo ngại”.

Dù chưa có bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất hoặc cường độ El Niño, giới khoa học cho rằng sự kết hợp giữa hai yếu tố này có thể khiến thời tiết cực đoan trở nên nghiêm trọng hơn và gây ra nhiều biến động bất thường về lượng mưa.

Nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu trong tháng 4 đạt 14,89 độ C, trở thành tháng 4 nóng thứ ba từng được ghi nhận, cao hơn 0,52 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020. Theo Copernicus, sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu đi kèm chênh lệch lớn giữa các khu vực về nhiệt độ và lượng mưa.

Tây Ban Nha ghi nhận tháng 4 nóng nhất lịch sử, trong khi nhiều quốc gia Đông Âu có nhiệt độ thấp hơn trung bình. Lượng mưa cao hơn trung bình xuất hiện tại đông bắc và miền trung nước Mỹ, Canada, miền bắc Mexico, bán đảo Arab, Afghanistan, miền nam Trung Quốc, Nhật Bản, một số khu vực ở Brazil, miền nam châu Phi và New Zealand.

Ngược lại, đông nam nước Mỹ, Trung Á, Australia và một số khu vực tại Nam Mỹ trải qua tình trạng khô hạn hơn bình thường. Diện tích băng biển Bắc Cực trong tháng 4 cũng ở mức thấp thứ hai từng được ghi nhận.

Theo bà Burgess, đây là “những dấu hiệu điển hình của một hệ thống khí hậu ngày càng bị chi phối bởi các hiện tượng cực đoan”.