Luật Thủ đô sửa đổi ‘mở trần’ cơ chế đặc thù, trao quyền chưa từng có cho Hà Nội

“Mở trần” cơ chế: Trao quyền đi kèm tự chịu trách nhiệm

Tại Phiên họp thứ 55 chiều 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến đối với dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Trình bày dự thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Luật Thủ đô (sửa đổi) được thiết kế lại với 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành nhưng phạm vi điều chỉnh lại rộng và sâu hơn.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là đẩy mạnh phân quyền, cho phép chính quyền Hà Nội chủ động quyết định nhiều vấn đề mang tính đặc thù của một đô thị đặc biệt. Không gian sáng tạo được mở rộng, đi kèm với yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, kiểm tra và giám sát.

Dự thảo sửa đổi gần như toàn diện các nhóm chính sách: Từ tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, quy hoạch – xây dựng, đến phát triển văn hóa – xã hội, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, huy động nguồn lực và liên kết vùng.

Đáng chú ý, luật tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô, đồng thời thiết lập nguyên tắc ưu tiên áp dụng các cơ chế, chính sách riêng cho Hà Nội trong những trường hợp cần thiết.

Cho phép “làm khác”, nhưng không phải vô giới hạn

Một điểm mới mang tính đột phá là dự thảo cho phép chính quyền Hà Nội ban hành các quy định khác với quy định chung của cấp trên trong một số lĩnh vực nhất định.

Tuy nhiên, cơ chế này không mở rộng một cách vô điều kiện. Theo cơ quan thẩm tra, việc “làm khác” chỉ nên giới hạn trong các lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc các chính sách cần thí điểm.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh yêu cầu phải thiết kế rõ ràng: Phạm vi được áp dụng, điều kiện và quy trình ban hành, đánh giá tác động chính sách, tham vấn các bên liên quan.

Đặc biệt, các cơ chế “khác biệt” này cần được thiết kế theo hướng có thời hạn hoặc thí điểm, kèm theo trách nhiệm báo cáo, giám sát và tổng kết để kịp thời điều chỉnh nếu phát sinh bất cập.

Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh đây là cơ chế đặc thù riêng cho Hà Nội, không áp dụng đại trà cho các địa phương khác.

Dự thảo cũng bổ sung nhiều công cụ pháp lý nhằm tăng tính chủ động cho chính quyền Thủ đô. Trong đó, đáng chú ý là quy định về thu hồi đất để triển khai ngay các dự án theo chỉ đạo của các cơ quan Trung ương, như Bộ Chính trị, Ban Bí thư hay các cấp ủy có thẩm quyền. Đây được xem là bước đi nhằm tháo gỡ các “nút thắt” về tiến độ, đặc biệt với các dự án hạ tầng chiến lược.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng được trao thêm thẩm quyền trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cũng như triển khai các mô hình thí điểm về quản lý và phát triển đô thị.

Dù đồng thuận với định hướng phân quyền mạnh, cơ quan thẩm tra cũng đưa ra yêu cầu siết chặt về tổ chức thực thi. Theo đó, toàn bộ các quy định về phân quyền cần được rà soát theo nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả, rõ hiệu quả.

Đây được xem là “hàng rào kỹ thuật” nhằm tránh tình trạng phân quyền nhưng không gắn với trách nhiệm cụ thể, một trong những điểm nghẽn phổ biến trong thực tiễn quản trị.