Mạng lưới lừa đảo tỷ đô ở Đông Nam Á ‘ngựa quen đường cũ’, gây thiệt hại 442 tỷ USD

Nghi phạm lừa đảo vẫn nhan nhản ngoài đường

Chỉ sau 4 tháng ở Campuchia, Trần Hiền Kim (Chen Xian Jin) cho rằng anh có thể nhận ra một kẻ quản lý đường dây lừa đảo chỉ cần nhìn thoáng qua người đó. Khác với nhiều doanh nhân Trung Quốc khác, họ tránh dùng xe sang hay trang sức đắt tiền và luôn giữ thái độ kín đáo.

Họ thường xuất hiện vào lúc chạng vạng tại quầy bán đồ ăn mà anh chàng họ Trần mở cùng em trai ở thủ đô Phnom Penh (Campuchia). Trần Hiền Kim cũng nhận giao hàng và bất chấp các cuộc truy quét gần đây nhằm vào các trung tâm lừa đảo, anh vẫn gửi những túi nhựa đựng thịt lợn và cơm cho các khách quen trong tòa nhà cao tầng cuối phố – nơi đèn vẫn sáng suốt đêm.

Một người bán dừa non từ xe đẩy gần đó cho biết thu nhập của ông đã sụt giảm sau khi khu vực này xảy ra các cuộc đột kích, nhưng mọi thứ đang nhanh chóng hồi phục.

Hóa ra, việc ngăn chặn những kẻ lừa đảo không hề đơn giản.

Khắp Phnom Penh – nơi hiện tràn ngập các quán karaoke và nhà hàng Trung Quốc, dấu vết của chiến dịch trấn áp mạnh tay nhằm vào các trung tâm lừa đảo, vốn đã trở thành biểu tượng gắn liền với Campuchia và nước láng giềng Myanmar, có thể dễ dàng nhận thấy.

Nhiều tòa nhà bị bỏ trống hoặc bị phá dỡ, công nhân ôm những túi đồ ít ỏi lang thang trên đường sau khi ông chủ người Trung Quốc mở cổng và bất ngờ đuổi họ đi. Những người này tụ tập thành từng nhóm trước đại sứ quán của mình, trên bãi cỏ ven sông Mekong vào buổi chiều tối và khi màn đêm buông xuống thì họ ở những quán cà phê và quán bar rẻ tiền trong các con hẻm của Phnom Penh.

Chính phủ Campuchia đang chịu sức ép mạnh mẽ phải hành động – từ đồng minh kinh tế Trung Quốc, từ Mỹ và từ các nước như Hàn Quốc, vốn đã quá mệt mỏi khi công dân của họ mỗi năm vô tình giao nộp hàng tỷ USD sau khi bị dụ dỗ bởi những lời hứa về tình yêu, thoát khỏi cô đơn hoặc con đường làm giàu nhanh chóng.

Căng thẳng âm ỉ với Thái Lan – quốc gia đã ném bom vào những địa điểm mà họ cho là các cơ sở lừa đảo ngay bên kia biên giới Campuchia – càng khiến áp lực gia tăng.

Tuy nhiên, khi phóng viên một hãng thông tấn quốc tế tới thăm và trò chuyện với những người trốn thoát, các tiểu thương kiếm sống bằng việc cung cấp dịch vụ cho các “trang trại lừa đảo”, cùng các quan chức và nhà hoạt động theo dõi động thái của Campuchia, phần lớn cho rằng các hoạt động này quá sinh lợi – kể cả đối với những thế lực có ảnh hưởng trong nước – nên khó có thể bị xóa sổ.

“Các nguồn tin bên trong nói với tôi rằng họ được chuyển sang khách sạn và ông chủ bảo rằng điều đó chỉ là để tránh các cuộc kiểm tra của cảnh sát”, Ling Li, người nghiên cứu các “trang trại lừa đảo” và đồng tác giả cuốn sách :“Lừa đảo: Bên trong các “trang trại” tội phạm mạng ở Đông Nam Á” cho biết. “Chúng tôi vẫn nhìn thấy những kẻ lừa đảo hoạt động ngoài đường. Họ chỉ đang chờ thời cơ quay lại. Thật không may, đây không phải là một cuộc trấn áp thực sự”.

Bài học xương máu từ vụ bắt Trần Chí, xóa sổ các đường dây lừa đảo như chém đầu quái vật Hydra

Chính phủ Campuchia có nhiều lý do để chứng tỏ rằng họ đang hành động. Bắc Kinh tỏ ra rõ ràng là đang tức giận. Đại sứ Vương Văn Bân (Wang Wenbin) đã cảnh báo các quan chức Campuchia rằng các trung tâm lừa đảo là “trở ngại nghiêm trọng” đối với việc tăng cường hợp tác cùng có lợi. Trung Quốc cũng yêu cầu Campuchia bàn giao Trần Chí (Chen Zhi), kẻ bị tình nghi là “ông trùm” lừa đảo và là tỷ phú sáng lập tập đoàn Prince Holding Group (Tập đoàn Thái tử).

Cuối tháng 10 năm 2025, Mỹ đã cho Campuchia 90 ngày để xử lý các trung tâm lừa đảo như một phần của thỏa thuận giảm thuế. Và chính các cuộc điều tra tài chính của Mỹ, cùng với Singapore và Vương quốc Anh, đã góp phần dẫn tới sự sụp đổ của Trần Chí.

Chiến dịch trấn áp của Campuchia cũng là một phần của xu hướng rộng lớn hơn trong khu vực: Khắp Đông Nam Á, tội phạm mạng đang được xem là mối đe dọa an ninh quốc gia.

Tại Myanmar, áp lực này gia tăng mạnh trong năm 2024 khi Trung Quốc gây sức ép nhằm phá bỏ các mạng lưới lừa đảo nhắm vào công dân của nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới.

Các nhóm vũ trang sắc tộc đã hồi hương hàng nghìn lao động nước ngoài, chính quyền quân sự giành được sự ủng hộ sâu hơn từ Trung Quốc sau khi cam kết hành động và Bắc Kinh leo thang với các hình phạt nghiêm khắc – bao gồm các vụ thi hành án tử hình gần đây đối với những nhân vật tội phạm có liên hệ với Kokang, các đối tượng bị cáo buộc liên quan đến các mạng lưới tội phạm dọc biên giới Trung Quốc.

Chính trị khu vực cũng đang bị định hình lại bởi vấn đề này.

Các nhà phân tích cho rằng việc Trung Quốc yêu cầu thực thi pháp luật chung đã mở rộng dấu ấn an ninh của nước này dọc theo sông Mekong. Dọc biên giới Thái Lan – Campuchia, Bangkok viện dẫn các khu tổ hợp lừa đảo để biện minh cho các cuộc tấn công vào những khu phức hợp casino bị cho là liên quan đến gian lận, trong khi Phnom Penh cho rằng đó chỉ là cái cớ để sử dụng vũ lực.

Trong cuộc bầu cử ngày 8/2 tại Thái Lan, Thủ tướng tạm quyền Anutin Charnvirakul tuyên bố “tuyên chiến với những kẻ lừa đảo” và tận dụng làn sóng chủ nghĩa dân tộc biên giới để giành chiến thắng quyết định.

Khi cảnh sát bắt đầu hành động tại Campuchia, nhiều tòa nhà căn hộ và văn phòng vốn lâu nay được biết là nơi ẩn náu của các trung tâm lừa đảo – kể cả trên các tuyến đường chính hoặc gần các cơ quan Chính phủ ở thủ đô Phnom Penh đã bị đột kích.

Một số ông trùm lừa đảo nhận ra tình hình và nhanh chóng bỏ trốn, thậm chí chạy sang Malaysia để lẩn trốn, theo những người hiểu rõ vụ việc.

Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen, người từng giữ chức Thủ tướng gần 40 năm và vẫn là nhân vật quyền lực chủ chốt, đã đưa ra cảnh báo gay gắt rằng nước này sẽ là nơi trừng phạt những kẻ vi phạm pháp luật chứ không phải nơi trú ẩn.

Trong khi một số quan chức Campuchia cho rằng hoạt động lừa đảo đang giảm, những người khác thừa nhận rất khó đánh giá tác động thực sự.

Chính phủ “xứ sở Angkor” đã triển khai nhiều biện pháp rộng khắp – ngoài các cuộc đột kích – nhằm dần dần xóa bỏ lừa đảo, bao gồm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, mở rộng hợp tác với đối tác nước ngoài và đề xuất luật mới để xây dựng “lá chắn” chống tội phạm.

Theo Chính phủ Campuchia, từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 2 năm nay, cơ quan chức năng đã tiến hành các cuộc đột kích tại 190 địa điểm trên cả nước, bao gồm 44 sòng bạc. Hơn 2.500 người bị bắt giữ và nhiều máy tính, điện thoại di động bị tịch thu.

Ở Myanmar, chính quyền cũng quảng bá các chiến dịch tương tự, trong đó có một cuộc đột kích tháng trước khiến 330 công dân Trung Quốc bị bắt và một cuộc truy quét khác đầu tuần trước đã bắt giữ gần 400 người nước ngoài, bao gồm gần 300 công dân Trung Quốc.

“Một số quốc gia chỉ trích Campuchia là vấn đề”, Bộ trưởng Thông tin Neth Pheaktra nói trong một cuộc phỏng vấn. “Chúng tôi cần khôi phục danh tiếng. Du lịch, các khu bảo tồn thiên nhiên – đó mới là hình ảnh chúng tôi muốn cho đất nước mình chứ không phải là những trò lừa đảo”.

Tuy nhiên, những người quan sát lâu năm các trung tâm lừa đảo đã ví tình hình giống như con rắn Hydra trong thần thoại Hy Lạp – bị chặt một đầu thì hai đầu khác sẽ mọc lên.

Khi các trung tâm lớn bị giải tán hoặc tạm im ắng, những cơ sở nhỏ hơn ở vùng nông thôn lại xuất hiện, theo Ou Virak, Chủ tịch Viện nghiên cứu Future Forum tại Phnom Penh.

Về bản chất, lừa đảo là mô hình kinh doanh tương đối rẻ và đã được chứng minh hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể khiến nó còn tiết kiệm chi phí hơn. Giống nhiều loại tội phạm xuyên quốc gia khác, các đường dây lừa đảo có thể thay đổi hình thức rất nhanh.

Việc thiếu lòng tin trong phối hợp và chia sẻ thông tin càng khiến cuộc chiến này khó khăn hơn.

Stephanie Baroud, chuyên gia phân tích tình báo tội phạm tại đơn vị chống buôn người của Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol) ở thành phố Lyon (Pháp), cho biết nhiều lao động đã bị đẩy ra khỏi một trung tâm lừa đảo có khả năng bị buôn bán trở lại vào một đường dây lừa đảo khác.

“Họ bị bỏ rơi, vì vậy nguy cơ họ bị đưa trở lại một đường dây lừa đảo khác là rất cao đối với những người không biết phải làm gì hoặc đi đâu”.

Ngoài ra, nhiều người còn phải đối mặt với các khoản phạt lớn vì quá hạn visa, khiến việc rời đi và tìm việc khác trở nên khó khăn.

Mức lương tại các trung tâm lừa đảo cũng là một yếu tố. Một số lao động cho biết họ có thể kiếm tới 1.500 USD (khoảng 39,4 triệu đồng) mỗi tháng, mức thu nhập hấp dẫn so với nhiều công việc khác ở Campuchia hoặc tại quê nhà như Ấn Độ, Indonesia hay Trung Quốc.

Các “trang trại lừa đảo” cũng là ngành kinh doanh cực kỳ sinh lợi.

Một báo cáo của Viện Hòa bình Mỹ ước tính đến cuối năm 2023, giá trị tiền bị đánh cắp mỗi năm trên toàn thế giới bởi các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia vận hành cờ bạc và lừa đảo trực tuyến lên tới khoảng 64 tỷ USD (hơn 1,68 triệu tỷ đồng).

Theo báo cáo của Liên minh Toàn cầu Phòng chống Lừa đảo năm 2025, tổng thiệt hại toàn thế giới phải gánh chịu do mọi hình thức lừa đảo trong 12 tháng qua lên tới 442 tỷ USD (hơn 11,6 triệu tỷ đồng).

Một phần đáng kể trong số đó đến từ người dân Mỹ – điều giải thích vì sao chính quyền của Tổng thống Donald Trump gắn việc trấn áp lừa đảo với thỏa thuận giảm thuế cho Campuchia.

Một cựu nhà ngoại giao Mỹ đã gặp Thủ tướng Campuchia Hun Manet vào đầu tháng 12 và nhấn mạnh rằng lừa đảo là mối quan tâm hàng đầu của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Campuchia được cho là đang chịu áp lực phải xây dựng kế hoạch hành động và chứng minh với Washington rằng họ cam kết đạt được tiến triển trong thời hạn 90 ngày.

Mỹ cũng thành lập Lực lượng đặc nhiệm Chống lừa đảo vào cuối năm 2025 với sự tham gia của Văn phòng Công tố Hoa Kỳ, Cục Điều tra Liên bang (FBI), Sở Mật vụ và Bộ Tư pháp. Lực lượng này có một nhóm chuyên truy quét các vụ lừa đảo tiền điện tử.

Tuy vậy, các quan chức và lực lượng thực thi pháp luật cấp cao cho biết sự phối hợp vẫn chưa tối ưu, đặc biệt với Campuchia và Myanmar.

Xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan cũng làm gia tăng sự thiếu tin tưởng trong chia sẻ thông tin.

“Chúng tôi hợp tác tốt hơn với một số quốc gia so với những nước khác – điều đó là hiển nhiên”, ông Neal Jetton, người phụ trách Cục Tội phạm mạng của Interpol tại Singapore nói. “Ngay trong Interpol, tôi cũng không thể nói đó là một tình huống hoàn hảo. Ai cũng có phần lãnh địa của mình”.

Thủ tướng Campuchia Hun Manet cũng phàn nàn rằng việc hợp tác xuyên biên giới – đặc biệt với Thái Lan rất khó khăn và ví nỗ lực chống các trung tâm lừa đảo giống như trò “đập chuột chũi”: vừa dập chỗ này thì chỗ khác lại nổi lên.

Các nhà hoạt động cho rằng sự hỗn loạn sau chiến dịch truy quét gần đây – khi hàng nghìn người ồ ạt rời khỏi các trung tâm lừa đảo – có thể đã giúp nhiều ông trùm trốn vào đám đông và chuẩn bị lập cơ sở mới khi mọi việc lắng xuống.

Tại Phnom Penh, hàng dài người trước Đại sứ quán Trung Quốc nay đã ngắn hơn so với vài tuần trước, khi nhiều người xếp hàng quanh cả khu phố.

Nhưng vào một buổi sáng ẩm ướt gần đây, vẫn có hàng chục người đứng đó xin giấy tờ mới.

Phần lớn không muốn nói chuyện. Những người lên tiếng đều phủ nhận liên quan đến các trung tâm lừa đảo, cho rằng họ chỉ đến Campuchia du lịch, say rượu rồi làm mất hộ chiếu.

Nhiều lao động Trung Quốc bị đẩy ra khỏi các “trang trại lừa đảo” hiện đang tạm trú trong khu hàng hóa của sân bay cũ đã đóng cửa của thành phố.

Qua hàng rào có thể thấy hàng chục người đàn ông – nhiều người cởi trần – đi lại hoặc ngồi thành nhóm nhỏ.

Một số đứng ở cổng chính chờ đồ ăn được giao bằng xe máy. Nhiều xe bus nhỏ có lắp kính tối màu ra vào liên tục.

Bên trong sân bay có dấu hiệu của lực lượng cảnh sát canh gác – quần áo phơi trên dây, những đôi ủng đen vứt gần cửa ra vào.

Ở bên ngoài, các nhóm đàn ông Trung Quốc khác ngồi trên vỉa hè, hút thuốc lá hoặc nói chuyện lớn tiếng.

Một người nói ngắn gọn rằng anh có hộ chiếu nhưng bạn bè bên trong thì không. Anh đùa: “Người Campuchia giờ đây không thích người Trung Quốc nữa”.

Sự đa dạng của các hình thức lừa đảo và việc sử dụng ngày càng nhiều tiền điện tử cũng khiến việc ngăn chặn chúng trở nên khó khăn.

Một người Pakistan mô tả mô hình lừa đảo phức tạp gọi là “Bốn phòng”, trong đó người tham gia được tuyển để tăng độ hiển thị trực tuyến của các sản phẩm.

Người đàn ông này làm việc ở “phòng ba”, nơi các mục tiêu được cung cấp chi tiết công việc. “Phòng bốn” là nơi họ được chuyển cho các quản lý người Trung Quốc và anh nói rằng mình không biết chuyện gì xảy ra sau đó.

“Nói cho cùng, tội phạm di chuyển rất nhanh”, ông Jetton của Interpol nói. “Họ có thể đặt tiền điện tử vào một ví chính rồi chia ra hàng trăm, thậm chí hàng nghìn ví khác nhau. Họ còn dùng nhiều cầu nối và chuỗi khác nhau, cùng các dịch vụ trộn tiền và sàn giao dịch để đánh lạc hướng lực lượng thực thi pháp luật”.

Đối với các doanh nghiệp, vụ việc Trần Chí cho thấy môi trường tuân thủ pháp lý ngày càng phức tạp.

Trần Chí và tập đoàn Prince đã phủ nhận mọi liên quan đến hoạt động tội phạm.

Các tổ chức quốc tế gần đây cũng cảnh báo rằng nhiều doanh nghiệp có thể vô tình tiếp tay cho các hoạt động tội phạm nếu không kiểm soát tốt chuỗi cung ứng.

Tại Campuchia, các nhà hoạt động cho biết các trung tâm lừa đảo cũng mang lại lợi ích cho những người chủ sở hữu bất động sản.

Chủ nhà có thể thu tiền thuê cao từ các băng nhóm chiếm toàn bộ tầng của các tòa nhà căn hộ. Những cơ sở này không phải lúc nào cũng nằm sâu trong rừng mà đôi khi ở ngay giữa thành phố.

Ngay cả con đường dẫn tới Bộ Thương mại Campuchia ở Phnom Penh cũng có một tòa nhà đáng ngờ với hàng rào cao và dây thép gai.

Ban đầu người dân nghĩ đó là trường học khi thấy nhiều thanh niên xuất hiện vài năm trước.

Nhưng họ sớm nhận ra điều khác thường: đèn luôn sáng ban đêm và người ra vào theo ca.

Một tài xế xe ôm cho biết anh thường chở người đến một khách sạn giá rẻ gần đó. Theo anh, vài trăm người bên trong tòa nhà không được phép rời đi.

Khi các trung tâm lừa đảo đặt ở khu vực trung tâm, cả một hệ sinh thái dịch vụ sẽ mọc lên xung quanh: người bán hàng, tài xế giao đồ, nhân viên dọn dẹp.

Quay lại quầy bán đồ ăn của Trần Hiền Kim, người dân địa phương đã đặt biệt danh cho tòa nhà cao tầng cuối phố là “Kim cương trên bầu trời”.

Dù các tầng dưới đã bị phong tỏa, cửa sổ tầng trên vẫn mở và người ta có thể thấy nhân viên làm việc suốt ngày đêm.

Anh Trần, 25 tuổi, chỉ nhún vai: “Đó đơn giản là cuộc sống”.

Người lao động Pakistan 27 tuổi từng làm trong mô hình lừa đảo “Bốn phòng” cũng có thái độ tương tự.

Công việc không quá tệ, dù đôi khi bị cắt lương và phải giao hộ chiếu cho chủ. Anh chàng này có thể nghe nhạc khi làm việc và xem phim lúc rảnh rỗi. Anh vẫn thích Campuchia – ngay cả khi biết công việc của mình là lừa tiền người khác.

Giờ trung tâm lừa đảo đã đóng cửa, người đàn ông này nói mình sẽ rời đi. Nhưng rồi anh mỉm cười nói: “Có thể tôi sẽ quay lại.”

Theo Bangkok Post