Mặt hàng 4,1 tỷ USD của Việt Nam có nguy cơ chịu rào cản thương mại tại thị trường lớn nhất, doanh nghiệp nhận chỉ đạo nóng

Philippines khởi xướng điều tra sơ bộ

Ngày 24/3, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) đã ban hành thông báo khởi xướng điều tra sơ bộ áp dụng biện pháp tự vệ toàn cầu đối với sản phẩm gạo nhập khẩu, bao gồm cả gạo chưa xay xát (thóc), gạo đã bóc vỏ (gạo lứt), gạo xay xát một phần hoặc xay xát hoàn toàn và gạo tấm.

Quyết định khởi xướng được đưa ra sau khi DA tiếp nhận đơn kiện từ Liên đoàn Nông dân Tự do (FFF) và Đảng Magsasaka. Dựa trên số liệu thống kê từ Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) và Cơ quan Hải quan (BOC), nhà chức trách cho rằng đã có bằng chứng sơ bộ về sự gia tăng đáng kể và liên tục của khối lượng gạo nhập khẩu cả về mặt tuyệt đối lẫn tương đối so với sản lượng và tiêu thụ nội địa.

Cơ quan điều tra Philippines nhận định sự gia tăng này dẫn đến tình trạng mất thị phần, tăng hàng tồn kho thương mại, sụt giảm năng lực tự cung tự cấp, tăng chi phí sản xuất và kìm hãm giá bán tại ruộng của ngành sản xuất lúa gạo nội địa.

82% thị phần gạo của Việt Nam đối diện rủi ro thương mại

Năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt kỷ lục về khối lượng với trên 8 triệu tấn, tổng kim ngạch ước đạt khoảng 4,1 tỷ USD. Trong đó, Philippines là thị trường nhập khẩu lớn nhất.

Theo dữ liệu từ báo cáo điều tra của Philippines, Việt Nam đang là nhà cung cấp gạo thống lĩnh, chiếm tới khoảng 82% tổng lượng gạo nhập khẩu vào quốc gia này trong giai đoạn từ 2020 đến tháng 8/2025. Thái Lan xếp thứ hai với 8% thị phần, tiếp theo là Myanmar (5%) và Pakistan (4%). Thị phần xuất khẩu của Việt Nam vượt rất xa ngưỡng 3% – mức thị phần tối thiểu theo luật định để một quốc gia được loại trừ khỏi biện pháp tự vệ.

Theo Cục Phòng vệ Thương mại, nếu kết luận sơ bộ và điều tra chính thức của Ủy ban Thuế quan Philippines khẳng định có thiệt hại, rào cản thương mại dưới dạng biện pháp tự vệ toàn cầu sẽ được thiết lập. Thời hạn áp dụng của biện pháp này có thể kéo dài lên đến 8 năm.

Phương án ứng phó của doanh nghiệp

Về mặt thủ tục, Bộ Nông nghiệp Philippines yêu cầu tất cả các bên quan tâm (nhà nhập khẩu, xuất khẩu, thương nhân...) nộp ý kiến và bằng chứng bằng văn bản trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành thông báo (24/3).

Để bảo vệ thị phần, Cục Phòng vệ Thương mại Việt Nam (PVTM) đã khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu theo dõi sát diễn biến vụ việc, chủ động rà soát tình hình xuất khẩu sang thị trường Philippines trong giai đoạn 2020-2025 (giai đoạn điều tra) và chuẩn bị đầy đủ dữ liệu liên quan để cung cấp thông tin lập luận, phản biện (ví dụ các lập luận về vấn đề lợi ích công cộng, thiệt hại của ngành sản xuất nội địa, mối quan hệ nhân quả, diễn biến không lường trước được …).

Cung cấp thông tin, phối hợp chặt chẽ với Cục PVTM, có văn bản đề nghị Bộ Công Thương, Cục PVTM hỗ trợ trong trường hợp cần sự hỗ trợ từ phía chính phủ. Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị hợp tác cùng các nhà nhập khẩu đối tác tại Philippines để kiến nghị chấm dứt vụ việc.

Dữ liệu ghi nhận, đây là lần thứ hai sản phẩm gạo bị điều tra tự vệ tại thị trường Philippines. Ở vụ việc trước đó, thông qua sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hiệp hội và sự phối hợp chặt chẽ giữa hiệp hội, doanh nghiệp với Bộ Công Thương, cùng sự hỗ trợ kịp thời của Cục PVTM, vụ việc đã được chấm dứt.