Mô hình cũ 'lung lay', Trung Quốc hạ mục tiêu tăng trưởng xuống thấp nhất kể từ 1991

Trung Quốc ngày 5/3 công bố mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 ở mức 4,5%–5%, mức thấp nhất kể từ năm 1991.

Điều này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh phải đối mặt với áp lực giảm phát kéo dài và căng thẳng thương mại với Mỹ; đồng thời gián tiếp cho thấy mô hình tăng trưởng đã thúc đẩy sự trỗi dậy nhanh chóng của nước này trong suốt 40 năm qua đang bắt đầu bộc lộ những hạn chế.

Trên thị trường tài chính, lợi suất trái phiếu Chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm ban đầu giảm nhẹ trong phiên giao dịch buổi sáng.

Trong khi đó, nhân dân tệ giao dịch ở thị trường nước ngoài tăng 0,1% so với USD, nối dài đà tăng của phiên trước sau khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) thiết lập mức tỷ giá tham chiếu mạnh nhất kể từ năm 2023.

Được biết, Thủ tướng Li Qiang chính thức công bố mục tiêu tăng trưởng trong bài phát biểu tại Bắc Kinh hôm 5/3. Ông thừa nhận nhiệm vụ chuyển đổi mô hình kinh tế là “đầy thách thức” và những mất cân đối trong nền kinh tế vẫn ở mức “nghiêm trọng”, song vẫn bày tỏ niềm tin vào triển vọng tăng trưởng dài hạn của Trung Quốc.

“Trong việc đề xuất các mục tiêu này, chúng tôi đã tính đến nhu cầu dành dư địa cho các điều chỉnh cơ cấu, phòng ngừa rủi ro và cải cách trong năm đầu tiên của chu kỳ kế hoạch 5 năm, nhằm tạo nền tảng vững chắc cho kết quả tốt hơn trong những năm tới”, ông Li nói.

Thực tế, mục tiêu 4,5%–5% đánh dấu bước điều chỉnh giảm so với mục tiêu “khoảng 5%” được đặt ra trong ba năm gần đây. Đây cũng là mục tiêu tăng trưởng khiêm tốn nhất của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, ngoại trừ năm 2020 khi Trung Quốc không đặt mục tiêu tăng trưởng do đại dịch.

Bắc Kinh đồng thời giữ nguyên mục tiêu thâm hụt ngân sách khoảng 4% GDP, tương đương mức của năm ngoái, trong bối cảnh Quốc hội Trung Quốc (NPC) đang tổ chức kỳ họp thường niên trong tuần này.

Theo dữ liệu từ Wind Information, mức thâm hụt 4% được thiết lập lần đầu vào năm 2024 và là mức cao nhất kể từ năm 2010. Trước đó, mức thâm hụt cao nhất là 3,6% vào năm 2020.

Thúc đẩy tiêu dùng trong nước vẫn là "bài toán khó"

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc cũng giữ mục tiêu lạm phát tiêu dùng khoảng 2% mỗi năm. Mức này được thiết lập từ năm 2025 và là mục tiêu thấp nhất trong hơn hai thập kỷ, cho thấy Bắc Kinh thừa nhận nhu cầu trong nước vẫn còn yếu.

Trên thực tế, mục tiêu lạm phát thường được xem như một “trần” kiểm soát giá hơn là mức cần đạt được. Trong cả năm 2025, mức tăng giá gần như không đáng kể, trong khi lạm phát cơ bản – loại trừ giá thực phẩm và năng lượng – chỉ đạt 0,7%.

Trong bối cảnh các đối tác thương mại ngày càng phản đối thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng kêu gọi Bắc Kinh chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa.

Tuy nhiên, Chính phủ vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển nguồn lực sang khu vực hộ gia đình, khi ưu tiên lớn vẫn dành cho tự chủ công nghiệp và an ninh kinh tế quốc gia. Mạng lưới an sinh xã hội còn hạn chế cùng với thời gian làm việc kéo dài cũng khiến người dân ít chi tiêu hơn.

Ngay cả với thị trường bất động sản đang suy giảm sâu, cách diễn đạt trong báo cáo gần như không thay đổi so với năm trước. Thay vì đặt mục tiêu rõ ràng về việc thị trường chạm đáy, Chính phủ chỉ cam kết “ổn định thị trường nhà ở”.

Trong khi đó, mức tăng lương hưu cơ bản tối thiểu — chủ yếu dành cho cư dân nông thôn thu nhập thấp — chỉ tăng thêm 20 nhân dân tệ, tương đương tốc độ tăng của hai năm trước. Điều này khiến nhiều nhà kinh tế thất vọng vì họ kỳ vọng mức tăng cao hơn để kích thích chi tiêu của nhóm thu nhập thấp.

Ông Tianchen Xu, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Economist Intelligence Unit, nhận định mục tiêu tăng trưởng mới “khá thực tế” và cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy ưu tiên con số tăng trưởng sang chú trọng chất lượng tăng trưởng.

Theo ông Xu, Bắc Kinh không nhất thiết coi tăng trưởng quá cao là tích cực, vì điều đó có thể khiến chính quyền địa phương thúc đẩy các dự án đầu tư kém hiệu quả hoặc thổi phồng số liệu để đạt mục tiêu.

Chính phủ Trung Quốc cũng đặt mục tiêu giữ tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị khoảng 5,5% trong năm nay, so với mức 5,2% của năm ngoái, đồng thời tạo thêm 12 triệu việc làm mới tại khu vực đô thị.

Chính sách tiền tệ và tài khóa

Trung Quốc dự kiến phát hành 1.300 tỷ nhân dân tệ (khoảng 188,5 tỷ USD) trái phiếu Kho bạc đặc biệt siêu dài hạn trong năm 2026, tương đương mức của năm trước.

Trong đó, 250 tỷ nhân dân tệ sẽ được dành cho chương trình đổi mới hàng tiêu dùng, trong khi 300 tỷ nhân dân tệ sẽ được sử dụng để bổ sung vốn cho các ngân hàng thương mại nhà nước lớn.

Báo cáo công tác cũng cho biết Chính phủ sẽ phát hành 4.400 tỷ nhân dân tệ trái phiếu đặc biệt của chính quyền địa phương, tương đương năm ngoái, nhằm tài trợ các dự án lớn và giảm áp lực nợ cho chính quyền địa phương.

Thủ tướng Trung Quốc Li Qiang cho biết quy mô chi tiêu của Chính phủ trong năm nay vẫn sẽ ở mức lớn, đồng thời nhấn mạnh ưu tiên thúc đẩy tiêu dùng và cải thiện mức sống của người dân.

Theo ông Xu, quy mô kích thích tài khóa tương đối khiêm tốn cũng phù hợp với mục tiêu tăng trưởng thận trọng hơn của Bắc Kinh.

Về chính sách tiền tệ, Trung Quốc cam kết tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ “nới lỏng phù hợp” để hỗ trợ tăng trưởng, bao gồm khả năng cắt giảm lãi suất và giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc của các ngân hàng.

“Chúng tôi sẽ phát triển các công cụ chính sách tiền tệ mang tính cấu trúc mới và hiệu quả hơn, mở rộng quy mô khi cần thiết và hoàn thiện cách thức triển khai”, Thủ tướng Li Qiang cho biết.

Kỳ họp “Lưỡng hội” và bối cảnh kinh tế

Kỳ họp thường niên của cơ quan lập pháp và chính trị Trung Quốc, thường được gọi là “Lưỡng hội”, bắt đầu từ ngày 4/3 với lễ khai mạc của Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC).

Quốc hội Trung Quốc (NPC) khai mạc phiên họp vào ngày 5/3 và dự kiến kết thúc vào 12/3. Trong thời gian này, Bộ trưởng Ngoại giao và lãnh đạo nhiều cơ quan kinh tế dự kiến sẽ tổ chức các cuộc họp báo.

Dù kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5% trong năm ngoái, nền kinh tế này đã bước sang năm thứ tư liên tiếp đối mặt với giảm phát, trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu, niềm tin tiêu dùng thấp và áp lực nợ của chính quyền địa phương gia tăng.

Doanh số bán lẻ chỉ tăng 3,6% trong năm 2025, trong khi giá xuất xưởng của nhà máy tiếp tục giảm sâu, với mức giảm 2,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đầu tư tài sản cố định cũng giảm 3,8% trong năm ngoái, đánh dấu lần giảm đầu tiên trong nhiều thập kỷ. Trong khi đó, lĩnh vực bất động sản tiếp tục suy yếu khi đầu tư vào ngành này giảm 17,2%.

Thương mại và địa chính trị

Kỳ họp Quốc hội năm nay diễn ra sau gần một năm nền kinh tế lớn thứ hai thế giới phải đối mặt với cuộc chiến thương mại căng thẳng với Mỹ, khiến Trung Quốc đẩy mạnh đa dạng hóa xuất khẩu sang châu Âu và Đông Nam Á thay vì phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông cũng làm dấy lên lo ngại trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến vào cuối tháng này của Tổng thống Mỹ Donald Trump, nơi ông được cho là sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để thảo luận nhiều vấn đề như thuế quan, kiểm soát xuất khẩu...