Mở khóa thị trường công nghiệp đường sắt 100 tỷ USD: Vingroup, Hòa Phát, THACO... đón đầu cơ hội lịch sử

Từ 1/1/2026, Nghị định 319/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển khoa học, công nghệ, nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ đối với các công trình trọng điểm và dự án quan trọng quốc gia trong lĩnh vực đường sắt.

Theo đó, các tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam có thể được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án. Để đủ điều kiện, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe về cơ sở vật chất, năng lực tài chính và nhân lực.

Cụ thể, cơ sở vật chất phải đủ lớn để tiếp nhận, lắp đặt thiết bị và dây chuyền công nghệ; đồng thời, doanh nghiệp cần có nguồn lực tài chính hoặc khả năng huy động để thanh toán chi phí chuyển giao công nghệ.

Nhân lực được xác định là yếu tố bắt buộc. Doanh nghiệp phải có đội ngũ chuyên gia, cán bộ kỹ thuật và người lao động với trình độ chuyên môn đủ năng lực quản lý, nghiên cứu, tiếp nhận và vận hành công nghệ sau khi được chuyển giao. Kế hoạch huy động nguồn lực cũng phải phù hợp với yêu cầu cụ thể của từng dự án.

Theo tính toán sơ bộ, tổng mức đầu tư cho hệ thống đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong 20 năm tới có thể lên tới 58 - 64 tỷ USD, trong đó chi phí công nghệ (đầu máy, toa xe, tín hiệu, đường ray…) chiếm từ 35 - 40% tổng mức đầu tư.

Nếu cộng thêm nhu cầu từ các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP. HCM và các đô thị loại 1 (khoảng 40 tỷ USD cho giai đoạn 2030 - 2050), Việt Nam đang đứng trước một ngành công nghiệp trị giá hơn 100 tỷ USD. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp nội địa, nếu đáp ứng tiêu chí, tham gia toàn diện chuỗi giá trị từ vật liệu, thiết bị đến thi công, vận hành và bảo trì.

Từ các tiêu chí của Nghị định 319, thị trường đã bắt đầu gọi tên những Tập đoàn lớn như Hòa Phát (HoSE: HPG), Trường Hải (THACO), Vingroup (HoSE: VIC), Đèo Cả, Viettel, VNPT… Các đơn vị này cũng đã chủ động đề xuất tham gia và chuẩn bị nguồn lực để cung cấp hạng mục hàng hóa và dịch vụ công nghiệp đường sắt, từng bước tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao năng lực công nghệ trong nước.

Đáng chú ý, Tập đoàn Hòa Phát là một trong những doanh nghiệp tiên phong, đã đầu tư vào dự án sản xuất ray và dự kiến ra mắt sản phẩm đầu tiên vào cuối năm 2027.

THACO vừa hợp tác với Hyundai Rotem để nhận chuyển giao công nghệ, sản xuất đầu máy tàu điện đô thị và tàu cao tốc tại Việt Nam, nhằm làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ từ sản xuất, quản lý vận hành đến bảo dưỡng và sửa chữa theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trong lĩnh vực thông tin tín hiệu đường sắt, Viettel khẳng định sẵn sàng làm chủ công nghệ, trong khi FECON (HoSE: FCN) tự tin đảm nhiệm các hạng mục hạ tầng hiện đại, từ nền móng đến toàn bộ kết cấu dưới ray.

Việc các doanh nghiệp nội địa tham gia vào dự án đường sắt trọng điểm, trong đó có tuyến đường sắt 67 tỷ USD, được kỳ vọng không chỉ nâng cao nội lực công nghiệp, mà còn thúc đẩy phát triển công nghệ, giảm phụ thuộc nhập khẩu và mở ra cơ hội mới cho ngành đường sắt Việt Nam.