Mỗi cá nhân có thể được hỗ trợ tới 5 triệu đồng tiền mặt khi chuyển sang xe máy điện: Chi tiết điều kiện là gì và áp dụng địa phương nào?

Ngày 13/5, UBND TP Hà Nội tổ chức lấy ý kiến về dự thảo Quy định một số chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng năng lượng sạch, giao thông phi cơ giới; hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch; một số biện pháp hạn chế sử dụng phương tiện giao thông đường bộ phát thải gây ô nhiễm môi trường.

Theo dự thảo, người dân thuộc diện thường trú hoặc đã tạm trú liên tục từ 2 năm trở lên tại Hà Nội, đang sở hữu xe máy chạy xăng đăng ký trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực, sẽ được hỗ trợ khi chuyển sang xe máy điện có giá từ 10 triệu đồng trở lên.

Mỗi cá nhân chỉ được hỗ trợ cho một phương tiện. Cụ thể, thành phố dự kiến hỗ trợ 20% giá trị xe nhưng không quá 5 triệu đồng. Đối với hộ nghèo, mức hỗ trợ lên tới 100% giá trị phương tiện, tối đa 20 triệu đồng; hộ cận nghèo được hỗ trợ 80%, tối đa 15 triệu đồng.

Ngoài hình thức nhận tiền trực tiếp, người dân có thể lựa chọn nhận hỗ trợ bằng vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng trị giá 5 triệu đồng.

Theo lý giải của thành phố, đây là phương án mang lại “lợi ích kép”, vừa đảm bảo công bằng cho những người không có nhu cầu mua xe mới, vừa góp phần hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng, qua đó giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường.

Việc đưa ra mức hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng/xe được Hà Nội tính toán trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế như Đài Loan, Indonesia, Thái Lan hay Trung Quốc, đồng thời tương đương với chính sách đang được đề xuất tại TP.HCM.

Thành phố cho rằng mức hỗ trợ này chỉ nên mang tính hỗ trợ một phần chi phí, tránh khuyến khích gia tăng phương tiện cá nhân, phù hợp với mục tiêu dài hạn là giảm dần xe máy trong khu vực nội đô.

Song song với hỗ trợ người dân, Hà Nội cũng xây dựng các chính sách tài chính nhằm thúc đẩy doanh nghiệp và tổ chức tham gia chuyển đổi.

Thành phố dự kiến hỗ trợ 30% lãi suất vay ngân hàng thương mại trong tối đa 5 năm đối với các phương tiện đủ điều kiện, đồng thời cho phép tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ Đầu tư phát triển TP Hà Nội và Quỹ Bảo vệ môi trường. Với hạ tầng trạm sạc, các dự án sẽ được hỗ trợ 30% lãi vay, miễn tiền thuê đất trong 5 năm đầu và rút gọn thủ tục đầu tư.

Đáng chú ý, dự thảo không chỉ dừng ở khuyến khích mà bắt đầu đưa ra lộ trình mang tính bắt buộc đối với phương tiện kinh doanh vận tải.

Theo đó, từ ngày 1/7/2026, tất cả taxi và xe hợp đồng dưới 9 chỗ đầu tư mới hoặc thay thế bắt buộc phải sử dụng năng lượng sạch. Xe máy công nghệ cũng phải đạt tỷ lệ phương tiện xanh 20% trước năm 2027, 50% trước năm 2028 và 100% trước năm 2030. Với taxi và ô tô kinh doanh dưới 9 chỗ, tỷ lệ này lần lượt là 50% vào năm 2028 và 100% vào năm 2030.

Ở góc độ quản lý phương tiện cá nhân, Hà Nội đặt mục tiêu kiểm soát theo từng giai đoạn. Từ năm 2035, thành phố sẽ xem xét hạn chế lưu thông một số loại phương tiện cá nhân theo tuyến đường, khung giờ và khu vực cụ thể. Trước mỗi giai đoạn áp dụng, chính quyền sẽ công bố công khai phạm vi hạn chế và phương án giao thông thay thế nhằm đảm bảo người dân có thời gian thích ứng.

Cùng với đó, hàng loạt chính sách hỗ trợ đi kèm cũng được đề xuất nhằm thay đổi hành vi đi lại. Thành phố dự kiến miễn vé giao thông công cộng cho nhiều nhóm đối tượng như người có công, người khuyết tật, người cao tuổi, học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp và hộ nghèo.

Vào các dịp lễ, Tết và sự kiện đặc biệt, toàn bộ hành khách sẽ được miễn phí khi sử dụng xe buýt, tàu điện. Đồng thời, Hà Nội cũng tính toán điều chỉnh giá dịch vụ trông giữ xe đối với phương tiện chạy xăng.

Về hạ tầng, đến trước năm 2030, tối thiểu 15% chỗ đỗ xe tại các bãi đỗ, chung cư, trung tâm thương mại, bệnh viện và công trình công cộng trong Vành đai 3 phải được lắp đặt trạm sạc; với dự án mới, tỷ lệ này là 30%. Thành phố cũng cho phép sử dụng một phần đất công cộng, đất giao thông và đất cây xanh để phát triển hạ tầng năng lượng sạch.

Thực tế, Hà Nội hiện có khoảng 7 triệu xe máy, trong đó hơn 95% là phương tiện sử dụng xăng, cùng với hàng triệu phương tiện từ các địa phương khác tham gia giao thông mỗi ngày.

Thành phố ước tính có khoảng 3,36 triệu xe đủ điều kiện được hỗ trợ chuyển đổi, với tổng kinh phí dự kiến hơn 16.800 tỷ đồng nếu triển khai chính sách hỗ trợ trực tiếp.

Dự thảo cũng được xây dựng với các tiêu chí chặt chẽ nhằm tránh trục lợi chính sách, như yêu cầu về thời gian cư trú, thời điểm đăng ký xe và nguyên tắc mỗi người chỉ được hỗ trợ một phương tiện.

Theo đánh giá của Hà Nội, với mức thu nhập bình quân khoảng 15 triệu đồng/tháng cùng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và doanh nghiệp, việc chuyển đổi sang xe điện không tạo áp lực quá lớn đối với người dân.

Dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình HĐND TP Hà Nội xem xét thông qua tại kỳ họp tháng 6 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Nếu được triển khai đúng lộ trình, đây sẽ là bước đi quan trọng đưa Hà Nội tiến gần hơn tới mục tiêu giảm phát thải, hạn chế phương tiện cá nhân và xây dựng một hệ thống giao thông đô thị xanh, sạch và bền vững.