Một cổ phiếu tăng 40.000% sau IPO, cơ quan quản lý lập tức vào cuộc

Ban đầu, đó chỉ là một hiện tượng lạ trong giới tài chính Thổ Nhĩ Kỳ khi một công ty môi giới ít tên tuổi nhưng cổ phiếu lại tăng không ngừng.

Thế nhưng, càng về cuối năm ngoái, đà tăng của cổ phiếu Tera Yatirim Menkul Degerler AS càng trở nên “phi mã”, lặp đi lặp lại với biên độ gây choáng: 54%, 108%, 61%, 73%. Ngay cả tại một thị trường vốn quen với các cơn sốt đầu cơ, mức tăng gần 40.000% kể từ khi IPO năm 2022 vẫn đủ khiến nhà đầu tư sửng sốt và dấy lên sự tò mò về “phép thuật tài chính” đứng sau.

Đến nay, không phải mọi chi tiết đều được làm rõ, nhưng các chuyên gia đã phần nào phác họa cách Tera sử dụng những chiến lược bất thường để đẩy giá chính cổ phiếu của mình.

Dù giá đã bắt đầu điều chỉnh trong tuần này, Tera vẫn được định giá khoảng 4,5 tỷ USD, trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất Thổ Nhĩ Kỳ, dù chỉ có khoảng 130 nhân viên. Có thời điểm trong năm, công ty này còn được định giá cao hơn cả những “ông lớn” toàn cầu như Lazard hay BGC Group.

Trung tâm của hệ sinh thái này là một quỹ đầu tư chủ lực của Tera, nổi tiếng trên mạng xã hội nhờ mức sinh lời “không tưởng” tới hơn 1.500% chỉ trong 1 năm. Để đạt được kết quả này, quỹ đã rót hàng tỷ lira vào một nhóm công ty có liên quan mật thiết, đồng thời khuếch đại quy mô đầu tư bằng vốn vay. Danh mục bao gồm chính cổ phiếu Tera, các công ty con, cũng như những doanh nghiệp do chính công ty môi giới này đưa lên sàn.

Theo Orkun Saka, giảng viên tại Đại học City St. George’s London, mô hình này tạo ra “xung đột lợi ích nhiều tầng” và mang tính rủi ro cấu trúc cao. Dòng tiền từ quỹ đẩy giá cổ phiếu liên quan đi lên, qua đó làm tăng giá trị tài sản ròng của quỹ, khiến hoạt động quản lý quỹ trở nên hấp dẫn hơn, từ đó tiếp tục nâng lợi nhuận và giá cổ phiếu của công ty mẹ. “Đây là một vòng lặp tự củng cố”, ông nhận định.

Đà tăng bất thường này đang thu hút sự chú ý của cơ quan quản lý. Hội đồng Thị trường Vốn Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đang xem xét các quy định mới nhằm hạn chế việc quỹ đầu tư rót vốn quá lớn vào các bên liên quan và kiểm soát danh mục tập trung cao, trong đó chiến lược của Tera là mục tiêu chính.

Trong khi đó, cơn sốt cổ phiếu đã đưa nhà sáng lập Emre Tezmen vào nhóm người giàu nhất Thổ Nhĩ Kỳ. Cựu chuyên viên phân tích tài chính 53 tuổi này sở hữu 32% cổ phần, hiện trị giá khoảng 1,4 tỷ USD. Ông bác bỏ mọi chỉ trích, khẳng định hoạt động của công ty hoàn toàn tuân thủ quy định và “không có gì khác biệt so với thị trường toàn cầu”.

Cơn sốt thực sự bùng lên từ tháng 7 năm ngoái, khi quỹ Tera Portfoy First Mutual Fund mở cửa cho nhà đầu tư cá nhân. Có thời điểm năm 2023, quỹ này phân bổ tới 99% tài sản vào duy nhất một cổ phiếu là chính công ty mẹ Tera. Quỹ cũng vay thêm tiền để mua cổ phiếu và đầu tư vào các doanh nghiệp có lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp, khiến giá dễ bị đẩy lên mạnh.

Một ví dụ điển hình là Destek Finans Faktoring AS. Sau khi được Tera đưa lên sàn năm 2025, quỹ của Tera đã nắm giữ tới 26% danh mục ở cổ phiếu này. Giá cổ phiếu tăng hơn 4.700% kể từ IPO, đưa doanh nghiệp trở thành công ty lớn thứ ba trên sàn Istanbul với vốn hóa 18,8 tỷ USD. Tuy nhiên, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp khiến biến động giá trở nên cực đoan.

Một trường hợp khác là Visne Madencilik. Sau IPO với chỉ 21% cổ phiếu lưu hành tự do, giá cổ phiếu tăng hơn 2.100% trong vài tháng, trước khi lao dốc 75% chỉ trong tháng tiếp theo và hiện đã mất 89% so với đỉnh. Các giao dịch liên quan đến cổ phiếu này khiến Tera bị cơ quan quản lý xử phạt do tạo “nhận thức sai lệch về giá, cung và cầu”.

Những biến động cực đoan như vậy không phải cá biệt tại các thị trường mới nổi, nơi hoạt động đầu cơ cá nhân chiếm tỷ trọng lớn và thanh khoản thấp. Tình trạng này từng xảy ra tại Indonesia, nơi nhiều cổ phiếu tăng hơn 1.000% mà không có yếu tố cơ bản rõ ràng, buộc MSCI phải cảnh báo về khả năng hạ bậc thị trường.

Giới chuyên gia cho rằng các biến động liên quan đến Tera phản ánh tình trạng “định giá phi lý” và bị bóp méo bởi lượng cổ phiếu tự do thấp cùng làn sóng nhà đầu tư cá nhân.

Bên cạnh đó, mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính của Tera cũng gây chú ý. Tổng dư nợ vay của công ty tăng vọt lên 59,8 tỷ lira vào cuối năm 2025, so với chỉ 132 triệu lira một năm trước. Tài sản thế chấp cũng tăng mạnh, phản ánh quy mô rủi ro ngày càng lớn.

Dù vậy, nhà sáng lập Tezmen cho biết công ty đã giảm sử dụng đòn bẩy và cho rằng vay ngắn hạn là chiến lược hợp lý trong bối cảnh lãi suất giảm. Ông cũng bác bỏ quan điểm cho rằng có thể kiểm soát giá cổ phiếu. “Không ai có thể kiểm soát thị trường 100%. Nếu có thể, giá chỉ có tăng mà thôi”, ông nói.