Một hiện tượng thiên văn thú vị sắp xảy ra, người dân Việt Nam cũng có thể được theo dõi

Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), ngày 3/3/2026 sẽ diễn ra hiện tượng nguyệt thực toàn phần, thường được gọi là Trăng máu. Trong hiện tượng này, bóng tối của Trái Đất che phủ hoàn toàn đĩa Mặt Trăng, với đường kính phần Mặt Trăng nằm trong vùng bóng tối lớn hơn toàn bộ đường kính vệ tinh tự nhiên này, đồng thời Mặt Trăng cũng nằm trọn trong vùng bóng nửa tối của Trái Đất.

Theo quy luật thiên văn, mỗi năm Trái Đất có từ 2 đến 5 lần nguyệt thực, tùy thuộc vào số mùa thiên thực. Riêng năm 2026 ghi nhận 2 lần nguyệt thực, gồm một lần nguyệt thực toàn phần vào ngày 3/3 và một lần nguyệt thực một phần vào ngày 28/8.

Tại Việt Nam, người dân chỉ có thể quan sát được lần nguyệt thực toàn phần vào đầu tháng 3, trong khi nguyệt thực một phần cuối tháng 8 diễn ra khi Mặt Trăng nằm dưới đường chân trời nên không thể theo dõi.

Nguyệt thực toàn phần ngày 3/3 xảy ra tại điểm nút xuống trên quỹ đạo của Mặt Trăng. Các khu vực có thể quan sát được ít nhất một phần hiện tượng gồm Đông Âu, châu Á, châu Úc, Bắc Mỹ, Nam Mỹ cùng nhiều khu vực trên Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Cực và Nam Cực.

Tại TP. Hồ Chí Minh, Mặt Trăng sẽ mọc ở hướng 83 độ, khoảng 6 phút trước khi nguyệt thực bước vào pha toàn phần. Do đó, người quan sát tại khu vực này gần như chỉ có thể theo dõi hiện tượng khi pha toàn phần đã bắt đầu, bởi các pha trước đó diễn ra khi Mặt Trăng còn nằm dưới đường chân trời. Thời điểm Mặt Trăng mới mọc, độ sáng thấp cùng ảnh hưởng của khí quyển có thể gây khó khăn cho việc quan sát.

Theo thống kê của Time and Date, khoảng 5,58 tỷ người trên thế giới, tương đương 69% dân số toàn cầu, có thể quan sát được ít nhất một phần pha nửa tối của nguyệt thực lần này. Trong số đó, khoảng 2,5 tỷ người, tương đương 30,8% dân số, có thể theo dõi toàn bộ các pha, nhưng chỉ khoảng 176 triệu người, chiếm gần 2,2% dân số thế giới, có khả năng quan sát hiện tượng từ đầu đến cuối.

Dòng thời gian nguyệt thực toàn phần ngày 3/3, tính theo giờ Việt Nam (UTC+7) và áp dụng cho khu vực TP. Hồ Chí Minh, bắt đầu lúc 15 giờ 44 phút 25 giây với pha nửa tối, tiếp đến là pha nguyệt thực một phần lúc 16 giờ 50 phút 07 giây, khi Mặt Trăng vẫn chưa mọc.

Mặt Trăng bắt đầu xuất hiện trên đường chân trời lúc 17 giờ 58 phút.

Pha toàn phần bắt đầu lúc 18 giờ 04 phút 34 giây, đạt cực đại vào 18 giờ 33 phút 46 giây và kết thúc lúc 19 giờ 02 phút 49 giây.

Pha nguyệt thực một phần kết thúc lúc 20 giờ 17 phút 15 giây, trong khi pha nửa tối khép lại hoàn toàn vào 21 giờ 23 phút 06 giây.

Tổng thời gian quan sát được tại TP. Hồ Chí Minh kéo dài khoảng 3 giờ 25 phút, trong đó pha toàn phần diễn ra trong 58 phút 15 giây. Nếu tính toàn bộ quá trình, nguyệt thực kéo dài 5 giờ 38 phút 41 giây.

Về các thông số kỹ thuật, nguyệt thực lần này có độ lớn bóng tối đạt 1,151 và độ lớn bóng nửa tối là 2,184. Hệ số gamma đạt -0,3765, phản ánh khoảng cách giữa tâm đĩa Mặt Trăng và tâm bóng Trái Đất tại thời điểm cực đại. Đường kính biểu kiến của Mặt Trăng trong nguyệt thực xấp xỉ mức trung bình, do hiện tượng xảy ra 6,7 ngày sau cận nhật và 6,9 ngày trước viễn nhật gần nhất.

Đây là lần nguyệt thực thứ 27 trong tổng số 71 lần của chu kỳ Saros 133, với các lần tiếp theo ghi nhận giá trị gamma tăng dần, cho thấy tâm đĩa Mặt Trăng sẽ lệch dần về phía Bắc so với tâm bóng Trái Đất.