Mua vàng giấy hẹn: Nếu tiệm đóng cửa, người mua có mất trắng?

Trong bối cảnh giá vàng biến động mạnh, thị trường ghi nhận một thực tế đáng lo ngại là nhiều người dân chấp nhận mua vàng trên giấy, tức là chỉ nhận về một tờ giấy hẹn thay vì tài sản thực.

Hình thức này thường được hiểu đơn giản là một giao dịch dân sự khi bên mua thanh toán trước và bên bán giao tài sản sau theo thỏa thuận.

Thực tế tại các cửa hàng kinh doanh lớn như Bảo Tín Minh Châu cho thấy, khi khách hàng mua vàng nhẫn tròn với số lượng trên 5 chỉ, họ thường được hướng dẫn nhận giấy hẹn để đảm bảo trật tự giao dịch.

Việc "tiền trao mà cháo chưa múc" này đang tiềm ẩn những lỗ hổng pháp lý và rủi ro tài chính mà không phải người mua nào cũng lường trước được.

Dưới góc độ pháp lý, trích dẫn từ báo Lao động, Luật sư Mai Thị Thảo nhận định rằng, điều đáng lo không nằm ở hình thức giấy tờ, mà nằm ở bản chất thực tế của giao dịch.

Nếu việc bán vàng kéo dài thời gian giao hàng một cách bất thường, không gắn liền với khả năng cung ứng thực tế, hoặc có dấu hiệu lấy tiền của người mua sau trả cho người trước, thì đây không còn là mua bán tài sản đơn thuần.

Theo bà Thảo, khi đó, giao dịch có thể bị nhìn nhận thành một dạng huy động vốn trái phép từ dân cư hoặc vay tài sản trá hình.

Khái niệm về “vàng giấy”, "bạc giấy" hiện chưa có một định danh pháp lý riêng trong hệ thống pháp luật. Các quy định hiện hành như Nghị định 24/2012/NĐ-CP chủ yếu tập trung quản lý hoạt động kinh doanh vàng, sản xuất và xuất nhập khẩu vàng, chứ chưa điều chỉnh trực tiếp mô hình bán vàng nhưng chưa giao ngay.

Dù vậy, việc chưa có quy định riêng không đồng nghĩa với khoảng trống để các chủ thể tự do thực hiện mọi cách thức giao dịch. Những giao dịch dạng này vẫn chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự, pháp luật bảo vệ người tiêu dùng và có thể bị xem xét dưới góc độ huy động vốn nếu có dấu hiệu biến tướng..

Rủi ro lớn nhất đối với người mua chính là việc họ thực chất không nắm giữ tài sản mà chỉ đang nắm giữ một lời cam kết giao hàng trong tương lai.

Trong trường hợp thị trường biến động mạnh hoặc dòng tiền của đơn vị kinh doanh bị đứt quãng, bên bán có thể không có sẵn vàng thực tế để bàn giao, dẫn đến nguy cơ đổ vỡ giao dịch.

Nguy hiểm hơn là rủi ro thanh khoản, nếu một lượng lớn khách hàng cùng đến nhận vàng vào một thời điểm, cửa hàng có thể mất khả năng thanh toán dây chuyền. Khi xảy ra tranh chấp hoặc nếu cửa hàng ngừng hoạt động, người mua chỉ được xem là chủ nợ không có bảo đảm, khiến quyền lợi trở nên vô cùng mong manh và việc thu hồi tài sản thông qua thi hành án sẽ gặp rất nhiều trở ngại.

Bên cạnh những rủi ro về mặt pháp lý và mất mát tài sản, người tiêu dùng còn đối mặt với sự phân mảnh và thiếu đồng nhất của thị trường vàng nhẫn.

Khác với vàng miếng SJC vốn có tính chuẩn hóa cao, vàng nhẫn 24K lại gắn liền với uy tín và chính sách riêng của từng thương hiệu. Thực tế cho thấy cùng là vàng 9999 nhưng mức giá chênh lệch giữa các doanh nghiệp có thể lên tới vài triệu đồng mỗi lượng.

Điều này tạo ra một "cái bẫy" về tính thanh khoản khi người dân mua vàng của thương hiệu nào thì gần như chỉ có thể bán lại cho chính đơn vị đó mới được giá tốt.

Nếu mang vàng của thương hiệu này sang bán cho thương hiệu khác, người mua dễ dàng bị ép giá hoặc phải trải qua các khâu kiểm định khắt khe, thậm chí bị từ chối thu mua với lý do hàm lượng không đạt.

Trong trường hợp có dấu hiệu gian dối ngay từ đầu, như việc bên bán không có khả năng giao vàng nhưng vẫn nhận tiền nhằm chiếm đoạt tài sản, người mua có thể tố giác hành vi lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Tuy nhiên, việc xử lý hình sự không đồng nghĩa với việc người mua chắc chắn sẽ thu hồi được tiền. Vì vậy, yếu tố phòng ngừa vẫn là quan trọng nhất.

Người dân cần hiểu rõ rằng vàng giấy chỉ là một cam kết giao hàng trong tương lai và luôn đi kèm rủi ro. Để bảo vệ bản thân, người tiêu dùng chỉ nên giao dịch với các đơn vị thực sự uy tín, có năng lực tài chính minh bạch và cần đặc biệt thận trọng với những cam kết lợi ích thiếu hợp lý hoặc thời gian giao hàng kéo dài bất thường.

Việc lựa chọn những thương hiệu có uy tín cũng cần sự tỉnh táo vì ngay cả những doanh nghiệp lớn vẫn có thể mắc sai phạm và bị cơ quan chức năng xử lý.