Muốn tiếp cận vốn tỷ USD như Vingroup, ESG cần trở thành điều kiện hiển nhiên

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ, TS. Lê Xuân Nghĩa - Viện trưởng Viện Tư vấn Phát triển bền vững (CODE) nhận định rằng ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã trở thành một yếu tố không thể tách rời đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

Chia sẻ tại tọa đàm “Quản trị tốt để hút vốn rẻ - Kinh nghiệm từ các doanh nghiệp thành công" diễn ra sáng nay (6/5), ông Nghĩa cho rằng, mặc dù Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành sổ tay hướng dẫn lập báo cáo ESG, thực tế đa số doanh nghiệp trong nước mới chỉ bắt đầu tiếp cận vấn đề này trong khoảng 2-3 năm trở lại đây.

Hiện nay, áp lực về quản trị xanh đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt vẫn chưa thực sự lớn, dẫn đến tâm lý chờ đợi những chỉ đạo cụ thể từ phía Nhà nước thay vì chủ động thực hiện.

Tuy nhiên, TS. Lê Xuân Nghĩa cảnh báo rằng doanh nghiệp không còn con đường nào khác và không thể tiếp tục chần chừ, bởi ngay cả những thị trường như Trung Quốc trong tương lai cũng sẽ đòi hỏi báo cáo ESG. Ông nhấn mạnh đây là vấn đề sống còn để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn giá rẻ thông qua các chứng chỉ xanh đang dần hình thành.

Phân tích sâu hơn về tầm quan trọng của ESG, TS. Lê Xuân Nghĩa chỉ ra hai loại "giấy thông hành" thiết yếu mà bộ tiêu chuẩn này mang lại, trong đó đầu tiên là giấy thông hành vào thị trường.

Ông dẫn chứng trường hợp của Hòa Phát là doanh nghiệp xuất khẩu sắt thép đầu tiên lập sổ tay báo cáo ESG để có thể hiện diện tại châu Âu. Nếu không có những báo cáo này, không chỉ sắt thép mà sắp tới các ngành hàng như nông sản, dệt may, đồ nhựa, đồ da cũng sẽ gặp khó khăn lớn khi muốn bước vào các thị trường khắt khe như Mỹ, EU hay thậm chí là Trung Quốc.

Đặc biệt, TS. Lê Xuân Nghĩa còn lưu ý về áp lực thời gian, điển hình là ngành hàng không, từ năm 2027, tất cả các hãng bay trên thế giới bao gồm cả Việt Nam sẽ bị đánh thuế carbon. Nếu doanh nghiệp không có lộ trình công nghệ để giảm phát thải, chi phí vé máy bay sẽ tăng cao dẫn đến thua lỗ vì khách hàng sẽ lựa chọn những hãng bay khác có giá cạnh tranh hơn.

Về khía cạnh tài chính, TS. Lê Xuân Nghĩa cho biết hệ thống ngân hàng và Chính phủ cũng đang dần hình thành các nguồn vốn chuyên biệt cho doanh nghiệp có báo cáo ESG tốt, với lãi suất ưu đãi và ít phụ thuộc vào biến động thị trường.

Trong khi các tổ chức trong nước như BIDV hay Tài chính điện lực đã bắt đầu phát hành trái phiếu xanh, thì đối với các định chế tài chính quốc tế, ESG là một điều kiện hiển nhiên và họ sẽ không cho vay nếu thiếu tiêu chuẩn này.

"Ngoài ra các ngân hàng Việt Nam, quỹ đầu tư, quỹ cho vay từ bên ngoài như ADB hay Ngân hàng Thế giới khi họ cho vay doanh nghiệp thì câu hỏi đầu tiên luôn là có báo cáo ESG chưa", ông Nghĩa nhấn mạnh.

Ông đưa ra ví dụ về Tập đoàn Vingroup khi chuyển đổi sang xe điện, một lĩnh vực cần nguồn vốn khổng lồ hàng tỷ USD với thời hạn dài mà các ngân hàng nội địa không thể đáp ứng. Để huy động được nguồn lực quốc tế, doanh nghiệp bắt buộc phải thiết lập hệ thống quản trị tầm cỡ toàn cầu và niêm yết trên các thị trường chứng khoán danh tiếng.

Tương tự, các dự án điện gió và điện mặt trời dù có nguồn vốn giá rẻ nhưng nhà đầu tư luôn đòi hỏi sự minh bạch tài chính và dây chuyền quản lý bền vững để đảm bảo doanh nghiệp "xanh" một cách lâu dài.

TS. Lê Xuân Nghĩa khẳng định rằng ESG ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động vốn qua kênh trái phiếu và chứng khoán.

Hiện nay, việc chấm điểm trái phiếu được thực hiện rất cẩn thận dựa trên tiêu chí ESG, giúp các doanh nghiệp quản trị xanh tốt có thể phát hành ra đại chúng với lãi suất thấp hơn so với phát hành riêng lẻ.

Trên thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt ưu tiên những doanh nghiệp có lợi nhuận đi kèm khả năng thanh khoản và triển vọng tăng trưởng dài hạn dựa trên nền tảng quản trị tốt. Ông cảnh báo nếu không chú trọng quản trị, cổ phiếu của doanh nghiệp có thể sẽ bị "chết dí dưới đáy" trong nhiều năm.

TS. Lê Xuân Nghĩa khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tiếp cận các hiệp hội hỗ trợ xanh lớn thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn từ các ngân hàng thương mại trong nước như hiện tại.