Mỹ - Iran cân nhắc ngừng bắn thêm 2 tuần, Phố Wall lập đỉnh

Mỹ và Iran đang cân nhắc gia hạn lệnh ngừng bắn thêm hai tuần nhằm tạo thêm thời gian đàm phán một thỏa thuận hòa bình, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề. Động thái này giúp giảm nguy cơ giao tranh bùng phát trở lại, trong bối cảnh căng thẳng quanh eo biển Hormuz ngày càng leo thang.

Với thỏa thuận đình chiến ban đầu dự kiến hết hạn vào tuần tới, các bên trung gian giữa hai phía tham chiến đang thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật nhằm tháo gỡ những vấn đề gây tranh cãi nhất, vốn đang cản trở một thỏa thuận dài hạn. Hai trong số đó là việc mở lại eo biển Hormuz và tương lai của chương trình hạt nhân Iran.

Căng thẳng đặc biệt gia tăng tại Hormuz - tuyến hàng hải then chốt đối với dầu mỏ và khí đốt - vốn gần như bị đóng cửa kể từ khi xung đột bùng phát cách đây gần 7 tuần. Mỹ đã thiết lập một vòng phong tỏa hải quân nhằm cắt đứt các chuyến hàng của Iran và cho biết hôm thứ Tư rằng đã buộc 10 tàu phải quay đầu. Trong khi đó, Tehran vẫn duy trì việc đóng cửa eo biển đối với phần lớn hoạt động giao thông khác.

Tình trạng đối đầu này khiến lưu lượng vận tải qua khu vực giảm xuống mức nhỏ giọt, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng, qua đó đe dọa giáng một đòn mạnh vào kinh tế toàn cầu.

Giao tranh giữa Mỹ và Iran đã tạm dừng kể từ khoảng ngày 8/4, không lâu sau khi Tổng thống Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần vào tối hôm trước.

Một vòng đàm phán hòa bình ban đầu đã được tổ chức tại Pakistan vào cuối tuần trước, tuy nhiên các bên tham gia - bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance - đã rời đi mà không đạt được thỏa thuận nào.

Mỹ “chưa chính thức đề nghị gia hạn lệnh ngừng bắn”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết với các phóng viên hôm thứ Tư, nhưng thừa nhận rằng “chúng tôi vẫn đang tích cực tham gia vào các cuộc đàm phán này”.

Chứng khoán lập đỉnh

Quân đội Pakistan cho biết một phái đoàn của nước này đã tới Iran vào hôm qua, trong bối cảnh Islamabad tiếp tục đóng vai trò trung gian truyền đạt thông điệp giữa hai bên.

Iran coi việc Mỹ kéo dài phong tỏa là “dấu hiệu báo trước cho khả năng vi phạm lệnh ngừng bắn”, ông Ali Abdollahi, Tư lệnh Bộ chỉ huy quân sự chung của Iran, phát biểu trên truyền hình nhà nước. Ông nhấn mạnh rằng lực lượng vũ trang Iran “sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất nhập khẩu nào tiếp diễn tại Vịnh Ba Tư, Biển Oman hoặc Biển Đỏ” nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được duy trì.

Giá dầu vẫn ở mức cao, dù dầu Brent đã thu hẹp đà tăng, giao dịch quanh mức 95 USD/thùng - cao hơn khoảng 33% so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát. Trong khi đó, thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa ở mức cao kỷ lục, được hỗ trợ bởi kỳ vọng vào một thỏa thuận hòa bình.

Trong khi Israel và Mỹ đã tạm dừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran từ tuần trước, quân đội nước này vẫn tiếp tục chiến dịch chống lại lực lượng Hezbollah do Tehran hậu thuẫn tại Lebanon - một động thái khiến nỗ lực thúc đẩy hòa bình trên diện rộng trở nên phức tạp hơn.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết vào cuối ngày thứ Tư rằng ông đã chỉ đạo quân đội Israel - lực lượng đã tiến vào Lebanon từ tháng trước - mở rộng vùng đệm mà họ đang tìm cách thiết lập bên trong lãnh thổ nước này.

Các cuộc thảo luận về khả năng đạt được một lệnh ngừng bắn vẫn đang diễn ra, theo hãng tin nhà nước Kan News của Israel đưa tin trước đó cùng ngày, dẫn lời một quan chức giấu tên, đồng thời cho biết hiện vẫn chưa có quyết định cuối cùng.

Mỹ đã gây sức ép buộc Israel chấp nhận một lệnh ngừng bắn, theo kênh Channel 12 của Israel đưa tin, trong khi Iran cho rằng chiến dịch quân sự đang tiếp diễn là hành vi vi phạm thỏa thuận đình chiến. Theo giới chức Lebanon, cuộc chiến này đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và khoảng 1 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Theo một quan chức cấp cao của Mỹ, các cuộc đàm phán này không liên quan đến tiến trình đối thoại giữa Mỹ và Iran. Vị quan chức cho biết Washington mong muốn đạt được một nền hòa bình bền vững tại Lebanon, nhưng không yêu cầu một lệnh ngừng bắn ngay lập tức.

“Sắp kết thúc”

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Ba nói với Fox Business rằng cuộc chiến “đã gần đi đến hồi kết”. Trong suốt xung đột, nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần thay đổi lập trường, khi thì tuyên bố gần như đã giành chiến thắng, khi thì cảnh báo về khả năng leo thang mạnh mẽ. Đồng thời, vẫn còn nhiều câu hỏi xoay quanh những nguyên nhân đã khiến Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích nhằm vào Iran.

Một trong những vấn đề cốt lõi là tương lai của chương trình hạt nhân Iran. Israel khẳng định kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của Tehran phải bị loại bỏ, trong khi ông Trump nói với New York Post rằng ông không hài lòng với các thông tin cho rằng Mỹ từng đề xuất một lệnh hoãn làm giàu uranium kéo dài hai thập kỷ, nhấn mạnh rằng Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Hiện vẫn chưa thể xác định vị trí hiện tại của lượng uranium mà Iran đang sở hữu kể từ khi Mỹ và Israel không kích các cơ sở hạt nhân của nước này vào tháng 6 năm ngoái, và các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cũng đã bị cấm tiếp cận kể từ đó.

Iran luôn khẳng định nước này không theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân. Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình của quốc gia này “không thể bị tước bỏ”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei nói với các phóng viên hôm thứ Tư. Tuy nhiên, ông cũng cho biết mức độ và hình thức làm giàu uranium “có thể được đàm phán”.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận quốc tế nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran. Trong năm qua, các đặc phái viên của ông đã tiến hành nhiều vòng đàm phán với phía Iran để thảo luận về một thỏa thuận thay thế tiềm năng.

Theo các quan chức Oman đóng vai trò trung gian, vào tháng 2, Iran đã đưa ra những đề xuất vượt xa khuôn khổ của thỏa thuận năm 2015. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này đã bị gián đoạn khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công Iran vào ngày 28/2.

John Kerry, người từng giữ chức Ngoại trưởng dưới thời Barack Obama và là nhân vật chủ chốt trong các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran trong thập niên 2010, cho biết biện pháp phong tỏa của ông Trump có thể là một “quyết định khôn ngoan” nhằm gây sức ép lên Tehran.

“Tuy nhiên, điều đó chỉ có ý nghĩa nếu bạn sẵn sàng đạt được một sự thỏa hiệp nào đó ở giai đoạn cuối”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với Francine Lacqua. Theo ông Kerry, từ góc nhìn của Iran, “họ sẽ rất mong muốn những bên ký kết thỏa thuận với mình thực sự tuân thủ cam kết. Và đó là một phần nỗi lo của họ lúc này — rằng không có sự tin cậy.”

Ngay cả khi đạt được một thỏa thuận, việc khôi phục dòng chảy năng lượng từ khu vực Vịnh có thể vẫn cần thời gian — làm gia tăng lo ngại về một cuộc khủng hoảng lạm phát toàn cầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết hôm thứ Ba rằng giá các sản phẩm như nhiên liệu máy bay và xăng đang tăng mạnh, gây sức ép lên người tiêu dùng. Đồng thời, những lo ngại cũng gia tăng về nguy cơ gián đoạn các nguồn cung khác từ khu vực Vịnh ngoài năng lượng — đặc biệt là phân bón, khi tình trạng thiếu hụt có thể ảnh hưởng tới sản lượng lương thực và đẩy giá cả tăng cao.

Liên Hợp Quốc cho biết sẵn sàng thiết lập một hành lang để phân bón có thể lưu thông tự do qua eo biển Hormuz và đến tay nông dân kịp thời cho mùa gieo trồng. Tuy nhiên, kế hoạch này phụ thuộc vào việc đạt được một thỏa thuận chính trị, theo một quan chức cấp cao của tổ chức này.