Mỹ - Iran hé lộ khả năng chấm dứt xung đột, nhưng 20% dầu thế giới vẫn ở thế rủi ro?

Mỹ và Iran phát tín hiệu tích cực về khả năng chấm dứt xung đột, song hai bên vẫn bất đồng sâu sắc liên quan đến kho uranium làm giàu của Tehran và kế hoạch áp phí qua eo biển Hormuz.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 22/5 cho biết đã xuất hiện “những tín hiệu tốt” cho thấy một thỏa thuận kết thúc chiến sự đang dần hình thành. Tuy nhiên, ông cảnh báo bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ trở nên “không khả thi” nếu Iran tìm cách kiểm soát lâu dài hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

“Không quốc gia nào trên thế giới ủng hộ hệ thống thu phí như vậy. Điều đó không thể xảy ra và hoàn toàn không thể chấp nhận được”, ông Rubio phát biểu với báo giới tại Miami, bang Florida.

Ngoại trưởng Mỹ cũng nhấn mạnh rằng nếu Washington không đạt được “một thỏa thuận tốt”, Tổng thống Mỹ vẫn còn “những lựa chọn khác”, dù ông không nêu chi tiết.

Phát biểu trên được đưa ra không lâu sau khi Iran cho biết đề xuất mới nhất từ phía Mỹ đã giúp hai bên tiến gần hơn tới một thỏa thuận hòa bình. Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đang xem xét các quan điểm từ Washington, trong bối cảnh hai bên tiếp tục trao đổi thông điệp dựa trên khuôn khổ 14 điểm mà Tehran đưa ra cách đây vài tuần.

Theo hãng thông tấn bán chính thức ISNA của Iran, đề xuất mới nhất từ Mỹ “đã phần nào thu hẹp khoảng cách”, song để đạt thêm tiến triển, Washington cần “chấm dứt cám dỗ chiến sự”.

Bất đồng về eo biển Hormuz

Các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột Iran thời gian qua hầu như chưa đạt được bước đột phá đáng kể, trong bối cảnh hai bên duy trì trạng thái ngừng bắn mong manh. Tehran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi Washington áp đặt phong tỏa đối với các cảng biển của Iran.

Khi được hỏi về thông tin Iran và Oman đang thảo luận khả năng phối hợp xây dựng hệ thống thanh toán nhằm kiểm soát lưu lượng tàu thuyền qua eo Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ ý tưởng này. Ông cho biết chính quyền Mỹ đang “kiểm soát hoàn toàn” tuyến hàng hải chiến lược này.

“Chúng tôi muốn tuyến đường này mở cửa. Chúng tôi muốn tự do lưu thông. Chúng tôi không muốn có thu phí. Đây là tuyến hàng hải quốc tế”, ông Trump nói với các phóng viên hôm 22/5.

Nằm giữa Oman và Iran, eo biển Hormuz được xem là một trong những “nút thắt cổ chai” năng lượng quan trọng nhất thế giới. Thông thường, khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu được vận chuyển qua tuyến hàng hải này.

Tuy nhiên, hoạt động vận tải gần như tê liệt kể từ khi các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2.

Uranium làm giàu tiếp tục là điểm nghẽn

Một vấn đề lớn khác khiến đàm phán bế tắc là kho uranium làm giàu của Iran. Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố Washington muốn kiểm soát lượng uranium mà Tehran đang nắm giữ.

Mỹ lo ngại kho dự trữ này có thể được sử dụng để phát triển vũ khí hạt nhân, do đó thúc ép Iran chuyển lượng uranium làm giàu ra nước ngoài. Tuy nhiên, Tehran bác bỏ yêu cầu này và khẳng định chương trình hạt nhân của nước này phục vụ mục đích hòa bình.

Theo Reuters, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã ban hành chỉ thị yêu cầu không đưa lượng uranium gần cấp độ chế tạo vũ khí ra khỏi lãnh thổ Iran.

Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln vẫn đang duy trì “mức sẵn sàng cao nhất” tại biển Arab nhằm thực thi hoạt động phong tỏa các cảng biển Iran.

Cùng ngày, Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir đã tới thủ đô Tehran trong khuôn khổ các nỗ lực trung gian hòa giải giữa Washington và Tehran, theo ISNA.