Mỹ âm thầm bơm 30.000 thùng dầu vào Cuba giữa lệnh phong tỏa, chuyện gì đây?

Khối lượng 30.000 thùng, tương đương chỉ hơn 1/10 sức chứa của một tàu chở dầu cỡ trung, vẫn còn rất nhỏ so với nhu cầu lịch sử khoảng 100.000 thùng/ngày của Cuba để vận hành các nhà máy điện và đáp ứng tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, theo dữ liệu vận tải, con số này đang tăng lên từng tuần.

Nhiên liệu chủ yếu được vận chuyển bằng các bồn ISO, mỗi bồn chứa khoảng 21.600 lít, đặt trên tàu container. Khoảng 200 bồn đã được dỡ xuống Cuba, trong đó 99% là dầu diesel, chỉ 1% là xăng. Tính từ đầu năm 2026, đã có 61 tàu container chở hàng của doanh nghiệp tư nhân cập cảng Cuba, phần lớn tập trung tại cảng Mariel, phía Tây Havana.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio mô tả chính sách này là một chiến lược “phân tầng kinh tế có chủ đích”, nhằm đặt khu vực tư nhân Cuba, không liên quan đến chính phủ hay quân đội, vào vị thế được ưu tiên.

Tuy vậy, ông cũng cảnh báo các giấy phép sẽ bị thu hồi nếu phát hiện doanh nghiệp chuyển hướng nhiên liệu cho chính quyền hoặc lực lượng quân sự. Một số ý kiến chỉ trích cho rằng cơ chế này vẫn có thể gián tiếp mang lại lợi ích cho chính phủ thông qua các bên trung gian.

Những hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội tuần qua cho thấy sự tương phản rõ nét: các khách sạn 5 sao tại Havana sáng đèn, trong khi bệnh viện và khu dân cư chìm trong bóng tối vì mất điện. Điều này phần nào phản ánh cách dòng nhiên liệu “ngoại lệ” đang được phân bổ.

Hồi tháng 2, Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ đã ban hành hướng dẫn cho phép xuất khẩu và tái xuất các sản phẩm dầu khí sang các doanh nghiệp tư nhân Cuba đủ điều kiện, còn gọi là MIPYMES. Tuy nhiên, Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel gần đây lại tuyên bố đảo quốc này không nhận được nhiên liệu trong 3 tháng qua, và không đề cập đến nguồn cung cho khu vực tư nhân.

Trong khi đó, hoạt động cảng biển của Cuba gần như tê liệt trong tháng 3, chỉ ghi nhận 11 chuyến tàu, tất cả đều là tuyến nội địa, mức thấp nhất kể từ năm 2017, theo dữ liệu hàng hải.

Cuộc khủng hoảng năng lượng tại Cuba bắt nguồn từ việc nguồn dầu trợ cấp từ Venezuela bị cắt đứt sau biến động chính trị đầu năm. Tình hình càng trầm trọng khi Mỹ đe dọa áp thuế với bất kỳ quốc gia nào cung cấp nhiên liệu cho Cuba, khiến Mexico và các đối tác khác phải ngừng vận chuyển.

Washington cũng đã đưa Cuba vào danh sách hạn chế nhận dầu từ Nga, cấm các giao dịch liên quan đến dầu thô và sản phẩm dầu có nguồn gốc Nga.

Trong một diễn biến đáng chú ý, một tàu treo cờ Hong Kong đang trên đường tới Cuba đã chuyển hướng sang Trinidad và Tobago trong tuần trước. Trong khi đó, tàu chở dầu Nga Anatoly Kolodkin vẫn đang vượt Đại Tây Dương, hướng đến cảng Matanzas của Cuba theo dữ liệu theo dõi hành trình. Việc con tàu này có được phép dỡ hàng hay không sẽ là phép thử tiếp theo cho mức độ thực thi lệnh siết chặt của Mỹ.

Trong bối cảnh nguồn cung bị bóp nghẹt, Cuba đang trải qua tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng, kéo theo mất điện diện rộng và đình trệ kinh tế. Và giữa vòng xoáy đó, chính sách “mở cửa có chọn lọc” của Mỹ đang tạo ra một thực tế mới: năng lượng không còn chỉ là vấn đề kinh tế, mà đã trở thành công cụ tái định hình cấu trúc quyền lực trong nội bộ nền kinh tế Cuba.