Mỹ áp thuế hơn 100% lên một mặt hàng của Việt Nam, lãnh đạo Bộ Công Thương chỉ ra vấn đề thật sự

Theo VOV, trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 250 tỷ USD, tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 37,85 tỷ USD, tăng 21,3%.

Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ tăng lại tỷ lệ thuận với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại tăng theo. Trong số các thị trường khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam, Mỹ vẫn là quốc gia có mức độ giám sát chặt chẽ nhất.

Không chỉ dừng ở các vụ kiện chống bán phá giá truyền thống, Mỹ còn mở rộng sang các biện pháp chống lẩn tránh thuế, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Đề cập đến vấn đề này, ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mỹ (Bộ Công Thương) - cho biết Mỹ là thị trường đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam nhờ quy mô lớn, sức mua cao và khả năng tiêu thụ hàng hóa mạnh. Tuy vậy, đây cũng là thị trường có tính cạnh tranh rất cao cùng hệ thống chính sách thay đổi nhanh chóng.

Mới đây, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã đưa ra kết luận sơ bộ vụ việc điều tra chống bán phá giá sản phẩm gỗ dán của Việt Nam, với mức thuế tạm thời lên tới hơn 100%.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng giá trị thay thế từ bên ngoài - rào cản kỹ thuật gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp trong việc chứng minh chi phí sản xuất thực tế. Ngoài ngành gỗ, các nhóm hàng công nghiệp chế tạo, thép và nhôm cũng thường xuyên nằm trong “tầm ngắm” điều tra chống bán phá giá.

Ông Hưng cho biết: “Điểm mới trong chiến lược kiểm soát thị trường của Mỹ năm 2026 là việc kết hợp linh hoạt giữa thuế quan và các công cụ thực thi phi thuế quan. Đáng chú ý nhất là Đạo luật chống lao động cưỡng bức (UFLPA).

Dù số vụ việc liên quan đến Việt Nam có xu hướng giảm, nhưng yêu cầu về rà soát nhà cung cấp, chuẩn hóa chứng từ và minh bạch hóa nguồn gốc đầu vào đã trở thành điều kiện tiên quyết để giữ được đơn hàng”.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu chủ lực ngày càng gia tăng biện pháp phòng vệ thương mại, ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh, vấn đề hiện nay không chỉ là làm sao để “vào được thị trường”, còn là làm thế nào để “duy trì thị trường” và “mở rộng thị phần” một cách bền vững.

Theo ông Hưng, để làm được điều này, doanh nghiệp cần sớm xây dựng kế hoạch và chủ động theo dõi các thay đổi về chính sách thuế, hải quan cũng như tiêu chuẩn môi trường để có phương án ứng phó từ xa.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần gắn với quản trị rủi ro, chuyển từ tư duy chỉ tìm kiếm đơn hàng sang nghiên cứu chuyên sâu về thị trường và chính sách. Đối với các hội chợ, triển lãm, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ về mục tiêu cũng như khả năng theo đuổi đơn hàng sau sự kiện.

Ở một diễn biến khác liên quan đến phòng vệ thương mại, việc Việt Nam bị xếp vào diện có nguy cơ rủi ro cao nhất trong Báo cáo Đặc biệt 301 của Mỹ cũng là sự kiện đáng chú ý. Các chuyên gia của Chứng khoán SHS nhận định đây là một nguy cơ rủi ro cao và có thể gây thiệt hại lan rộng.

Theo quy định, Việt Nam có 30 ngày để đàm phán với USTR. Nếu tiến trình này không thành công, Mỹ có quyền kích hoạt Điều 301, cho phép áp thuế nhập khẩu bổ sung không có trần tỷ lệ và không giới hạn thời gian hoặc siết chặt kiểm soát hàng hóa nhập khẩu.

Tuy nhiên, SHS cũng chỉ ra một điểm sáng mang tính kỳ vọng. Chính phủ Việt Nam gần đây đã có công điện chỉ đạo quyết liệt nhằm đẩy mạnh bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và điều tra vi phạm.

Nhìn lại dữ liệu lịch sử, các quốc gia như Paraguay hay Ukraine từng bị liệt vào danh sách PFC nhưng đã được Mỹ gạch tên sau khi áp dụng các biện pháp khắc phục tương tự. Do đó, SHS kỳ vọng những động thái thực tiễn này sẽ giúp Việt Nam sớm được rút khỏi diện điều tra và trừng phạt.