Mỹ 'bật đèn xanh' khai thác đáy biển sâu: Ông Trump châm ngòi cuộc đua khoáng sản đại dương, sóng gió nổi lên trên toàn cầu

Trong một diễn biến có ý nghĩa chiến lược dài hạn, Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) đã hoàn tất một quy định mới, theo đó đơn giản hóa đáng kể quy trình xin cấp phép khai thác đáy biển sâu. Quy định này hợp nhất các giấy phép thăm dò và khai thác thương mại thành một quy trình duy nhất, cắt giảm một nửa số lượng đánh giá môi trường cũng như thời gian tham vấn công chúng.

Ngay ngày hôm sau, The Metals Company - một công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực khai thác khoáng sản đáy biển - đã nộp hồ sơ xin phép mới, mở rộng gấp đôi diện tích khu vực dự kiến khai thác. Doanh nghiệp này coi quy định mới là bước ngoặt then chốt, có thể rút ngắn đáng kể lộ trình tiến tới khai thác thương mại.

Theo đại diện công ty, sau gần 50 năm kể từ khi ngành công nghiệp này manh nha hình thành, khai thác đáy biển sâu “đã sẵn sàng bước sang một giai đoạn phát triển mới”.

Chính quyền ông Trump và tham vọng giảm phụ thuộc vào Trung Quốc

Việc nới lỏng khung pháp lý diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald J. Trump chủ động thúc đẩy cấp phép khai thác đáy biển ở vùng biển quốc tế, một động thái đã vấp phải phản ứng gay gắt từ nhiều quốc gia và các tổ chức môi trường. Khai thác đáy biển sâu - hoạt động thu hồi các khối khoáng sản giàu kim loại từ đáy đại dương - cho đến nay vẫn chưa được triển khai ở quy mô thương mại.

NOAA khẳng định quy định sửa đổi không làm suy giảm các biện pháp bảo vệ môi trường mà chỉ hợp nhất chúng thành một cơ chế quản lý hiệu quả hơn. Cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng việc thúc đẩy khai thác đáy biển là một phần trong chiến lược rộng hơn nhằm giảm phụ thuộc của Mỹ vào công nghệ và chuỗi cung ứng khoáng sản do Trung Quốc chi phối, đồng thời bảo đảm an ninh nguồn cung các khoáng sản chiến lược.

Tại phiên điều trần của Tiểu ban Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Hạ viện, Giám đốc điều hành The Metals Company bày tỏ sự “rất tự tin” rằng doanh nghiệp sẽ nhận được giấy phép khai thác trong năm nay.

Tranh cãi gay gắt về môi trường và hiệu quả kinh tế

Tuy nhiên, các nghị sĩ Dân chủ đã liên tục đặt câu hỏi về cả tính khả thi kinh tế lẫn trách nhiệm môi trường của ngành công nghiệp này. Theo họ, vấn đề không nằm ở việc có cần khoáng sản hay không, mà ở chỗ khai thác đáy biển sâu có phải là phương án hợp lý và có trách nhiệm hay không.

Những lo ngại này được củng cố bởi thực tế rằng hàng chục quốc gia và doanh nghiệp lớn đã tuyên bố cấm hoặc tạm dừng tham gia ngành khai thác đáy biển sâu, cũng như từ chối sử dụng các khoáng sản thu được từ hoạt động này. Các cộng đồng bản địa tại Thái Bình Dương, sống gần các khu vực khai thác đề xuất như Samoa thuộc Mỹ, cũng đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ.

Giới khoa học cảnh báo rằng các hệ sinh thái đáy biển có mức độ đa dạng sinh học rất cao, phần lớn chưa được nghiên cứu đầy đủ và có thể mất hàng chục năm để phục hồi nếu bị tác động. Một số nhà khoa học cho rằng quy định mới của NOAA làm suy yếu khả năng bảo vệ hiệu quả môi trường biển.

Rủi ro pháp lý và bối cảnh địa chính trị phức tạp

The Metals Company đang đề xuất khai thác khoảng 65.000 km² tại khu vực Clarion-Clipperton ở Thái Bình Dương - nơi liền kề các vùng được Cơ quan Đáy biển Quốc tế bảo vệ. Hoa Kỳ không phải là thành viên của cơ quan này và không bị ràng buộc bởi các hướng dẫn quốc tế vốn vẫn đang trong quá trình đàm phán kéo dài.

Dù vậy, triển vọng pháp lý của ngành vẫn rất bất định. Ngay cả khi một công ty được Mỹ cấp phép, nhiều nhà thầu và đối tác then chốt lại đặt trụ sở tại các quốc gia đã cam kết tuân thủ các quy định quốc tế về khai thác đáy biển, tạo ra rủi ro đứt gãy chuỗi triển khai.

Câu hỏi lớn về nhu cầu và lựa chọn thay thế

Các khối khoáng sản dưới đáy biển chứa nhiều kim loại quan trọng như coban, niken và mangan - những đầu vào thiết yếu cho pin, xe điện và công nghệ năng lượng sạch. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng khai thác truyền thống trên đất liền vẫn có thể đáp ứng nhu cầu trong trung hạn.

Đáng chú ý, các nhà sản xuất pin Trung Quốc - hiện chiếm phần lớn sản lượng pin toàn cầu - đang từng bước giảm phụ thuộc vào coban và niken, làm dấy lên nghi vấn về mức độ bền vững của nhu cầu đối với các kim loại mà khai thác đáy biển nhắm tới.

Tổng thể, câu chuyện khai thác đáy biển sâu phản ánh rõ nét sự giao thoa giữa kinh tế, môi trường và địa chính trị: một nỗ lực tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, nhưng đi kèm với đó là những rủi ro pháp lý, sinh thái và kinh tế chưa có lời giải thỏa đáng.

Theo The New York Times