Mỹ bất ngờ 'quay xe', gia hạn mua dầu Nga thêm 1 tháng giữa lúc giá dầu 'vượt kiểm soát'

Theo thông báo từ Bộ Tài chính Mỹ, lệnh miễn trừ mới cho phép các giao dịch mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga được xếp hàng lên tàu từ thời điểm hiện tại đến hết ngày 16/5. Quy định này thay thế cơ chế miễn trừ 30 ngày trước đó hết hạn vào 11/4, đồng thời loại trừ các giao dịch liên quan đến Iran, Cuba và Triều Tiên.

Động thái này nằm trong nỗ lực kiểm soát giá năng lượng toàn cầu của Washington, trong bối cảnh giá dầu tăng vọt do xung đột Mỹ-Israel với Iran. Quyết định được đưa ra sau khi nhiều quốc gia châu Á, chịu tác động nặng nề từ cú sốc năng lượng, gây sức ép yêu cầu Mỹ cho phép thêm nguồn cung thay thế ra thị trường.

Bộ Tài chính “quay xe”

“Mỹ muốn đảm bảo nguồn cung dầu vẫn đến được với những nơi cần thiết khi các cuộc đàm phán với Iran đang được thúc đẩy”, người phát ngôn Bộ Tài chính cho biết.

Tuyên bố này gây bất ngờ, bởi chỉ 2 ngày trước đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng khẳng định Washington sẽ không gia hạn cả hai lệnh miễn trừ đối với dầu Nga và dầu Iran (lệnh với Iran dự kiến hết hạn vào ngày 19/4).

Cùng ngày, giá dầu thế giới lao dốc khoảng 9% xuống quanh mức 90 USD/thùng, sau khi Iran tạm thời mở lại eo biển Hormuz, điểm nghẽn vận chuyển dầu quan trọng của khu vực Vịnh. Tuy nhiên, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cuộc chiến đã gây ra cú gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất trong lịch sử.

Bước sang tuần thứ 8, xung đột đã làm hư hại hơn 80 cơ sở dầu khí tại Trung Đông. Tehran cũng cảnh báo có thể tiếp tục đóng eo biển Hormuz nếu Mỹ duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Giá dầu tăng cao đang trở thành rủi ro chính trị đối với đảng Cộng hòa của ông Trump trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Bên cạnh đó, Washington cũng chịu sức ép từ các đối tác quốc tế. Một nguồn tin Mỹ cho biết, bên lề các cuộc họp của G20, Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Washington tuần này, nhiều quốc gia đã đề nghị Mỹ gia hạn cơ chế miễn trừ. Vấn đề giá dầu cũng được ông Trump trao đổi trực tiếp với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, một trong những khách hàng lớn của dầu Nga.

Trước đó, lệnh miễn trừ đối với dầu Iran ban hành ngày 20/3 đã giúp khoảng 140 triệu thùng dầu quay trở lại thị trường, góp phần hạ nhiệt áp lực nguồn cung, theo Bộ trưởng Bessent.

Nguy cơ hệ lụy dài hạn

Các nghị sĩ Mỹ từ cả hai đảng đã chỉ trích mạnh mẽ việc gia hạn miễn trừ, cho rằng điều này gián tiếp hỗ trợ nền kinh tế Iran trong lúc xung đột với Mỹ, cũng như giúp Nga duy trì nguồn thu cho chiến dịch tại Ukraine.

Quyết định này có thể làm suy yếu nỗ lực của phương Tây trong việc cắt giảm nguồn tài chính của Moscow, đồng thời tạo ra bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh đây “không phải thời điểm phù hợp” để nới lỏng trừng phạt Nga.

Ở chiều ngược lại, đặc phái viên kinh tế của Nga Kirill Dmitriev cho rằng hợp tác năng lượng Mỹ-Nga sẽ tiếp tục. Ông từng nhận định lệnh miễn trừ ban đầu có thể “giải phóng” khoảng 100 triệu thùng dầu, tương đương gần 1 ngày sản lượng toàn cầu.

Theo ông Brett Erickson, chuyên gia trừng phạt tại Obsidian Risk Advisors, việc gia hạn lần này có thể chưa phải là lần cuối.

“Xung đột đã gây ra những tổn thương mang tính cấu trúc đối với thị trường năng lượng toàn cầu, trong khi các công cụ để ổn định thị trường gần như đã cạn kiệt”, ông nhận định.