Mỹ trừng phạt 40 công ty, 'cắt nguồn sống' một nhà máy lọc dầu lớn tại châu Á

Theo The Associated Press, động thái này đã được ông Trump cảnh báo trước đó về việc áp dụng “trừng phạt thứ cấp” đối với các doanh nghiệp và quốc gia có giao dịch với Iran. Đây cũng là một phần trong chiến lược siết chặt nguồn thu chủ lực của Tehran, xuất khẩu dầu mỏ.

Song song, Mỹ trong tháng này đã triển khai phong tỏa thực địa tại Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải then chốt đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Các biện pháp trừng phạt này cắt đứt các doanh nghiệp liên quan khỏi hệ thống tài chính Mỹ và trừng phạt bất kỳ đối tác nào tiếp tục giao dịch với họ. Đáng chú ý, động thái diễn ra chỉ vài tuần trước cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Trung Quốc.

Tâm điểm của đợt trừng phạt lần này là cơ sở của Hengli Petrochemical tại thành phố cảng Dalian, với công suất xử lý khoảng 400.000 thùng dầu thô mỗi ngày, thuộc nhóm nhà máy lọc dầu tư nhân lớn nhất Trung Quốc.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết Hengli đã tiếp nhận các lô dầu thô từ Iran kể từ năm 2023, qua đó tạo ra hàng trăm triệu USD nguồn thu cho quân đội Iran. Tổ chức vận động United Against Nuclear Iran (Liên minh chống hạt nhân Iran) cũng từng nêu tên Hengli là một trong hàng chục bên mua dầu Iran tại Trung Quốc.

Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Iran, từng nhập khẩu khoảng 80-90% lượng dầu xuất khẩu của nước này trước khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát. Phần lớn dầu được vận chuyển bằng “đội tàu bóng tối”, che giấu nguồn gốc và thường được khai báo là dầu từ các quốc gia như Malaysia. Các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ, thường gọi là “teapot”, là nhóm khách hàng chính.

Về phía Iran, nước này nhiều lần nhấn mạnh điều kiện để chấm dứt xung đột là phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ tiếp tục siết chặt mạng lưới tàu vận tải, trung gian và người mua mà Iran phụ thuộc để đưa dầu ra thị trường quốc tế.

Trước đó, Bộ Tài chính Mỹ đã gửi thư tới các định chế tài chính tại Trung Quốc, Hong Kong, UAE và Oman, cảnh báo nguy cơ áp dụng trừng phạt thứ cấp nếu tiếp tục giao dịch với Iran, đồng thời cáo buộc các quốc gia này tạo điều kiện cho dòng tiền bất hợp pháp của Tehran đi qua hệ thống ngân hàng.

Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 15/4, ông Bessent nhấn mạnh Washington đã cảnh báo các quốc gia rằng việc mua dầu Iran hoặc nắm giữ tiền của Iran trong hệ thống ngân hàng có thể khiến họ đối mặt với các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc.

Động thái mới diễn ra trong bối cảnh thương mại năng lượng toàn cầu rơi vào hỗn loạn khi xung đột quanh Vịnh Ba Tư làm gián đoạn dòng chảy dầu và khí đốt, đẩy giá năng lượng leo thang. Để giảm nhiệt thị trường, Bộ Tài chính Mỹ đã tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu Nga, đồng thời cấp miễn trừ một lần cho các lô dầu Iran đã ở trên biển.

Phía Trung Quốc nhiều lần phản đối các lệnh trừng phạt của Mỹ, song các doanh nghiệp và ngân hàng lớn của nước này vẫn tuân thủ do phụ thuộc sâu vào hệ thống tài chính toàn cầu do Mỹ chi phối.

Sau một đợt trừng phạt trước đó nhằm vào một nhà máy lọc dầu Trung Quốc, người phát ngôn đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho rằng các biện pháp này “làm suy yếu trật tự thương mại quốc tế, phá vỡ các hoạt động kinh tế bình thường và xâm phạm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc”.