Mỹ tuyên bố chặn đứng thương mại đường biển, Iran sẽ mất hơn 11.000 tỷ đồng/ngày

Mỹ đã chính thức triển khai đầy đủ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, qua đó “hoàn toàn” cắt đứt hoạt động thương mại đường biển quốc tế của Tehran - lĩnh vực chiếm khoảng 90% nền kinh tế nước này, theo thông báo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đưa ra vào trưa ngày 15/4 (theo giờ Việt Nam).

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Nhà Trắng vẫn phát đi tín hiệu tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho xung đột Trung Đông, khi các cuộc thảo luận về việc tiếp tục đàm phán với Tehran vẫn đang được tiến hành.

Tướng Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho biết việc phong tỏa đã được hoàn tất trong vòng chưa đầy 36 giờ kể từ khi Tổng thống Donald Trump ban hành lệnh. Ông nhấn mạnh rằng lực lượng Mỹ đang duy trì ưu thế trên biển tại Trung Đông và đã “hoàn toàn chặn đứng dòng chảy thương mại kinh tế ra vào Iran bằng đường biển”.

Theo ông Miad Maleki, hơn 90% giá trị thương mại đường biển mỗi năm của Iran, tương đương khoảng 109,7 tỷ USD, phụ thuộc vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Nước này hầu như không có tuyến thương mại thay thế đáng kể. Ông ước tính lệnh phong tỏa có thể khiến Iran thiệt hại khoảng 435 triệu USD mỗi ngày (hơn 11.000 tỷ đồng/ngày).

Lệnh phong tỏa của Mỹ, có hiệu lực từ thứ Hai (13/4) trong bối cảnh lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần còn nhiều bất ổn, được triển khai với quy mô lớn, bao gồm hơn 10.000 binh sĩ, hơn một chục tàu hải quân cùng các máy bay chiến đấu hoạt động tại Vịnh Oman và Biển Ả Rập.

Trong 24 giờ đầu tiên, không có tàu nào vượt qua được vòng phong tỏa của Mỹ. Sáu tàu thương mại đã bị buộc quay đầu để trở lại các cảng của Iran tại Vịnh Oman, theo thông tin từ quân đội Mỹ.

Tuy nhiên, công ty tình báo hàng hải Windward ghi nhận vẫn có ít nhất hai tàu đi qua eo biển Hormuz trong ngày đầu tiên Mỹ thực thi kiểm soát, trong đó có tàu chở dầu Rich Starry thuộc sở hữu Trung Quốc và đang bị Mỹ trừng phạt, đã rời Vịnh vào thứ Ba (14/4).

Các nhà phân tích của Windward nhận định rằng lưu lượng qua eo biển hiện vẫn hạn chế và chủ yếu tập trung ở các tàu bị trừng phạt, treo cờ giả hoặc có rủi ro cao, đồng thời cho thấy các biện pháp kiểm soát ban đầu đã bắt đầu ảnh hưởng đến hành vi của các tàu thuyền.

Trước đó, Iran đã siết chặt hoạt động tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển từng chiếm khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu — nhằm đáp trả các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào lãnh thổ Iran bắt đầu từ ngày 28/2.

Lệnh phong tỏa của Mỹ không chỉ đe dọa làm gián đoạn dòng chảy năng lượng qua tuyến vận tải quan trọng bậc nhất thế giới, mà còn có thể làm gia tăng căng thẳng với Trung Quốc và Ấn Độ - các khách hàng mua dầu chủ chốt của Iran

Trung Quốc trong ngày 14/4 đã lên tiếng chỉ trích lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz là hành động “nguy hiểm và vô trách nhiệm”, cho rằng động thái này sẽ chỉ làm leo thang căng thẳng trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 3,1%, giảm so với mức 3,3% đưa ra hồi tháng 1, đồng thời cảnh báo thế giới đang tiến gần đến một “kịch bản bất lợi”, trong đó giá dầu có thể duy trì quanh mức 100 USD mỗi thùng.

Dù vậy, các tín hiệu về khả năng đạt được giải pháp ngoại giao tại Trung Đông đã phần nào giúp hạ nhiệt thị trường dầu mỏ. Giá dầu thô Mỹ giao tháng 5 giảm 0,88% xuống còn 90,4 USD/thùng, trong khi dầu Brent giao tháng 6 cũng giảm 0,31%, xuống mức 94,47 USD/thùng.